جنگل‌های شمال

مقالاتی درباره جنگل‌های هیرکانی (خزری) در شمال ایران

 
سُرخدار، یاقوت جنگل‌های شمال
ساعت ٤:٢۱ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ٢۸ شهریور ۱۳۸٦  

  

درخت سرخدار با نام علمی Taxus baccata یکی از سوزنی برگان بومی و با ارزش جنگل‌های شمال و از تیره سرخدار (Taxaceae) است که به دلیل در خطر انقراض بودن ، جزء جوامع ذخیره‌گاهی طبقه‌بندی می‌شود.

به گفته کارشناسان، این درخت در اغلب جنگل‌های شمال ایران، از آستارا تا گرگان و در ارتفاعات میانی دیده می‌شود.

عضو هیأت علمی دانشگاه‌آزاداسلامی واحد نوشهر و چالوس دراین‌باره به‌ایرنا گفت: سرخدار در زمین‌های سنگلاخی و پرشیب که به خوبی زهکشی شده و موادآلی بالا داشته باشد ، می‌روید.

توفیق احمدی  افزود: خوشبختانه این گونه، اغلب در جاهایی رشد می‌کند که دست آدمی کمتر به آن می‌رسد. برای  مثال در جنگل پژوهشی  خیرودکنار نوشهر ، سرخداری  با  قطر  ‪ ۷۵‬سانتی متر وجود دارد که چون در منطقه‌ای دره‌ای و صخره‌دار است مصون مانده است.

وی تصریح کرد: درتمام انواع سرخدار، ماده‌ای به نام تاکسول وجود دارد که از آن داروی ضد سرطان می‌سازند و در دانشگاه کالیفرنیا گونه‌ای از سرخدار را، به همین منظور پرورش می‌دهند و هنگامی که به‌ارتفاع  ۱ـ ۵/۱ متر رسید، آن را قطع می‌کنند.

احمدی ادامه داد : تاکسول ماده‌ای گران است و در درمان سرطان رحم و سینه استفاده می‌شود و مقدارش در شاخه و برگ، کمتر از تنه است.

این مدرس دانشگاه افزود: پژوهش‌های انجام‌شده برای استخراج تاکسول از سرخدارهای جنگل‌های شمال، نشان داد که این کار، صرفه اقتصادی ندارد وارزش خودِ گونه، بیشتر ازارزش اقتصادی و دارویی آن است زیرا استحصال تاکسول سبب آسیب رسیدن به گیاه می‌شود.

وی درباره ویژگیهای دیگر سرخدار گفت: این درخت، میوه‌ای خوراکی و مطبوع دارد ولی برگش برای دام، سمی است. با این حال گوزن و آهو، در فصل جفتگیری ، رغبت زیادی به خوردن برگ آن نشان می‌دهند و گویا از خون ریزیهای دوران بارداری جلوگیری می‌کند.

وی اظهارداشت : این گونه در خاک‌های واریزه‌ای بادبزنی شکل و مخروطی که سنگریزه‌ها از بالا، همراه با لاشبرگ به پایین می‌آیند ، بیشتر دیده می‌شود.

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد واحد نوشهر و چالوس گفت : سنگلاخ‌های محل رویش سرخدار، به همین دلیل، یعنی سرازیرشدن لاشبرگ ها، حاوی مواد آلی و تیره رنگ هستند و حتی نمک‌های معدنی از بالا شسته می‌شود و به پایین می‌آید.

وی افزود: درتحقیقی که انجام دادم، میزان ریزمغذی‌هایی مانند آهن و روی در گیاه، خیلی بیشتر از میزان آن در خاک به دست آمد.

احمدی درباره علت ‌این امر گفت:سوزنی برگان، ترشحات اسیدآلی زیادی دارند و با این کار، آهن جذب نشدنی خاک را که به صورت رسوب است، تغییر می‌دهند و جذب می‌کنند و احتمال دارد در سرخدار نیز همین روند رخ دهد.

کارشناسان، سرخدار را درختی سایه پسند و دو پایه به ارتفاع ‪ ۲۰‬مترمعرفی می کنند. با این حال دکتر محمدحسین جزیره‌ای چهره ماندگار ایران از مشاهده سرخدارهایی با ارتفاع ‪ ۴۵‬متر و قطر ‪ ۱۸۰‬سانتی متر در جنگل‌های شمال خبر داده است.

جنگل نشینان شمال، این درخت را قطع می‌کردند زیر بیم داشتند دامشان با خوردن برگ سرخدار، تلف شود، به همین دلیل درگذشته آسیب زیادی به موجودیت این گونه وارد شد.

استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد نوشهر و چالوس دراین ‌باره گفت:سرخدار یکی از گونه‌های مهم سوزنی برگان شمال‌است که به طور پراکنده انتشار دارد و باقیمانده دوران سوم زمین شناسی محسوب می‌شود.

فرهنگ اسداللهی افزود: این گونه در جنگل‌های گرگان، سوادکوه ، دره‌ها و پرتگاههای دیگر مناطق ، همراه با سایر گونه‌های جنگلی دیده می‌شود.

وی گفت: سرخدار به خاک‌های آهکی بردبار است و از نظر تنوع زیستی و حفظ ذخایر ژنتیکی و بوم شناختی ، یکی از گونه‌های منحصر به فرد جنگل‌های خزری است.

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد واحد نوشهر و چالوس ادامه داد : سرخدار در جنگل‌های شمال ، دو جامعه گیاهی تشکیل داده است که دکتر جزیره‌ای درسال ‪، ۱۳۴۴‬ جامعه راش و سرخدار را به همراه توسکا، شیردار، ممرز، مَلَج و جَل بررسی‌کرد.

اسداللهی افزود: جامعه دیگر را احمد مصدق درسال ‪ ۱۳۵۶‬بررسی کرد و شامل «اَلِ اَسبی» و سرخدار، به همراه بلندمازُو، افرا، جَل، نَمدار، بارانک ،خاس، تمشک ، مَمْرَز و همیشک است.

این استادیاردانشگاه تأکید کرد:با توجه به ارزش و اهمیت فراوان این گونه، در رویشگاه های سرخدار، ذخیره‌گاه‌های جنگلی ایجادشده که ‌اعمال هرگونه عملیات پرورشی و بهره‌برداری در آن ممنوع است.

وی اظهارداشت: با تعیین چنین ذخیره‌گاه‌هایی گیاهان و جانواران منطقه، به وضعی که حالت طبیعی  و  نیروی رقابت زیستی  آن  ایجاد  می‌کند،  زندگی  می‌کنند  و  بوم شناسان  و  زیست شناسان ، با مطالعه این نواحی ، بهتر به امکانات مناطق پی می‌برند.

عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران درباره سرخدار گفت : این گونه، بومی جنگل‌های شمال و ازگیاهان منطقه اروپا ـ سیبری است.

حبیب زارع افزود: سرخدار در جنگل‌های شمال ، از پایین بند و ارتفاع ‪ ۵۰‬متری در نوشهر تا ارتفاع ‪ ۲۶۰۰‬متری در کوه‌های جنوب ساری دیده می‌شود.

این پژوهشگر گفت: درخت سرخدار اغلب به صورت پراکنده و در رویشگاه‌های سنگلاخی می‌روید و خاک کم عمق و مرطوب می‌خواهد.

وی اظهار داشت: این گونه در جنگل «واز» نور، با ممرز و جل، در«گزُو»ی سواد کوه با راش، در «افرا تخته» علی‌آباد کتول با ممرز، تشکیل جامعه گیاهی می‌دهد.

زارع افزود : سرخدار در «پونه آرام» و «سیاه رودبار» و برخی دره‌های فرعی علی‌آباد، جوامع خالص کوچک و جوامع آمیخته بزرگ تشکیل می‌دهد.

عضوهیأت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی ومنابع طبیعی مازندران گفت:این درخت از نظر قدمت ، یکی از قدیمی‌ترین گونه‌های جنگل‌های شمال و مربوط به اواخر دوران سوم و اوایل دوران چهارم زمین شناسی است.

وی درباره چوب سرخدار گفت : چوب آن درمیان سوزنی برگان ، استثناست زیرا صمغ ندارد ولی بسیار بادوام است و کنده‌آن ‪ ۵۰‬ـ ‪ ۶۰‬سال بعد از قطع درخت هم باقی می‌ماند.

زارع بابیان این که تمام قسمت‌های درخت سرخدار،به جز میوه، سمی است گفت: دیده شده است که وحوش جنگل در هنگام ابتلا به بیماری‌های گوارشی و خونی، برگ و شاخه آن را برای درمان می‌خورند.

این پژوهشگر ادامه‌ داد: باوجود چوب مرغوب و استفاده‌های دارویی و نظایرآن، به دلیل اهمیتی که سرخدار دارد و در حال انقراض است ، نباید به هیچ وجه قطع شود.

وی افزود:قاچاق چوب سرخدار هنوزهم وجود دارد و ازآن ، وسایل چوبی ظریف نظیر عصا و مهره شطرنج می‌سازند.

سرخدار در حدود ۱۰۰۰سال عمر می‌کند و بیشترین دیرزیستی را در بین درختان جنگلهای شمال دارد.



 
آمار برداشت چوب در جنگل های شمال
ساعت ٤:٤٢ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٢٧ شهریور ۱۳۸٦  

سال

اجازه قطع صادر شده (متر مکعب)

تولید فراورده های جنگلی (متر مکعب)

1358

1215118 

1104653

1359

1053752

957956

1360

1292959

1175417

1361

1196535

1087759

1362

1151240

1046582

1363

1387834

1261667

1364

1071418

974016

1365

1384370

1258518

1366

1491760

1356145

1367

1535870

1396245

1368

1597752

1452502

1369

1544356

1386520

1370

1835164

1668331

1371

1745871

1587336

1372

1897981

1722710

1373

1936180

1760164

1374

1795128

1616028

1375

1744614

1571596

1376

1685175

1640205

1377

1415092

1415092

1378

1231810

1247160

1379

1218661

1219105

1380

1193296

1193296

1381

963163

1026511

1382

961000

985486

1383

979145

886374

1384

919909

836281

1385

928924

844476

 

 

توضیح ۱: تفاوت  آمار  بین  « اجازه قطع صادر شده »  و  « تولید فراورده های جنگلی »  به  دلیل  افتِ « ارّه خور » است که ۱۰ درصد درنظر گرفته می شود

توضیح۲: فراورده های جنگلی شامل گرده بینه ، الواری ، تراورس ، کاتین و لارده ، تیری و تونلی ، هیزم ، هیزم سوخت است

 



 
اَنجیلی، زیباترین درخت جنگل‌های شمال
ساعت ٥:٥٢ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٢٠ شهریور ۱۳۸٦  

 

انجیلی با نام علمی Parrotia persica درختی است از تیره انجیلی (Hamamelidaceae) که به دلیل داشتن چوب بسیار سخت "چوب آهن" نامیده می‌شود. این گونه با رنگ‌های متنوع برگ هایش در فصل پاییز، زیباترین درخت جنگل‌های شمال محسوب می‌شود. با این حال درخت انجیلی به علت این که فراوانی زیادی دارد ، چندان مورد توجه نیست. در صورتی که این درخت از مناسب‌ترین  درختان  برای  پارک‌ها  و  فضای سبز  است  و  باید  بیش از پیش از آن بهره گرفت.

کارشناس جنگل‌کاری سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور در گفتگو با ایرنا گفت: انجیلی به راحتی زادآوری می‌کند و برای همین نهال آن تولید نمی‌شود و در جنگل کاری‌ها استفاده نمی‌گردد.

وحید شقاقی گفت: با وجود این، انجیلی برای پارک ها ارزش زیادی دارد و گذشته از این، گونه‌ای انحصاری ایران و جمهوری آذربایجان است که از آستارا  در استان گیلان تا گلی‌داغ در استان گلستان امتداد دارد.

وی ادامه داد : این درخت از جلگه تا میان بند جنگل‌های شمال گسترش دارد ولی در بعضی از مناطق مانند کلاردشت، تا ارتفاع ۱۴۰۰‬متری از سطح دریا دیده می‌شود.

این کارشناس با ذکراین که ارتفاع درخت انجیلی تا ‪ ۲۰‬متر می‌رسد، یادآور شد: ممکن است قطر تنه آن به بیش از یک متر برسد و باتوجه به پیوستگی ساقه و تنه اصلی با ساقه‌های فرعی، تنه آن شکل خاصی می‌گیرد.

کارشناس جنگل‌کاری سازمان جنگلها و مراتع افزود: رنگ تنه‌در درختان جوان، خاکستری و در درختان مسن، تیره و پوست آن صاف است و به صورت صفحه و ورقه جدا می‌شود.

به گفته او انجیلی در اسفند ماه گل می‌دهد که رنگ گل‌های آن از ارغوانی تا قرمز است و چون قبل از برگ ظاهر می‌شود، جلوه خاصی به درخت می‌دهد.

شقاقی تاکید کرد: این درخت ، متنوع‌ترین رنگ برگ را در پاییز دارد و به همین دلیل، گونه‌ای بسیار زیبا و مناسب برای بوستان‌های جنگلی است.

این کارشناس جنگل ادامه داد: چوب انجیلی، بسیار سخت است و به همین دلیل به آن " چوب آهن " می‌گویند و مقاومت زیادی در برابر آتش دارد.

وی درباره کاربردهای چوب انجیلی تصریح کرد : در گذشته بیشتر به مصرف هیزم و تهیه زغال می‌رسید ولی اکنون در صنایع فیبر و سلولز استفاده می‌شود و از آن، بَست درختان مرکبات هم می‌سازند.

شقاقی با بیان این که ‪ ۸۰‬درصد درختان پارک جنگلی نور، انجیلی است، گفت: در نظر داریم این درخت زیبا را وارد پارک‌های جنگلی کنیم و الان اغلب پایه‌های آن، خودرو است.

کارشناس جنگل کاری سازمان جنگلها و مراتع تصریح کرد: به دلیل کاربردهای صنعتی چوب انجیلی و برنامه استفاده از آن در پارک ها، قصد داریم نهال آن را تولید کنیم.

بنابرآمار، پنج درصد حجم درختان جنگل‌های شمال را انجیلی تشکیل می‌دهد که این گونه از نظر تعداد، سومین و از نظر حجم، ششمین درخت در این جنگل‌ها، محسوب می‌شود.

رییس گروه تولید نهال دفتر جنگل‌کاری و پارک‌های سازمان جنگلها و مراتع در این باره گفت: در گذشته، انجیلی درختی پست و کم اهمیت تلقی می‌شود.

علی‌محمد پورعسکری  افزود: این گونه اغلب در مناطق جلگه‌ای می‌روید و در سابق، بیشتر از چوب آن هیزم تهیه می‌شد.

وی ادامه داد: انجیلی به راحتی زادآوری می‌کند و هم با بذر تکثیر می‌شود، هم با پاجوش و چون گونه‌ای جلگه‌ای به شمار می‌رود، زیاد قطع شده است.

این کارشناس جنگل درباره بذر انجیلی گفت: بذر آن در اواخر شهریور می‌رسد و هر کیلوگرم، حاوی ‪ ۱۶‬هزار عدد بذر است.

پورعسکری گفت : نهال انجیلی در یک سالگی قابلیت انتقال به عرصه دارد و چون از ارتفاع ‪ ۴۰۰‬تا ‪ ۵۰۰‬متری بالاتر نمی‌رود، در نهالستان‌های جلگه‌ای تولید می‌شود.

به گفته رییس گروه تولید نهال دفتر جنگل‌کاری و پارک‌های سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور، چون انجیلی گسترش زیادی دارد، در زمینه تولید نهال و جنگل کاری با آن، فعالیت خاصی انجام نمی‌شود.

عضو هیات علمی دانشگاه‌آزاد اسلامی واحد نوشهر و چالوس گفت: انجیلی در طبقه‌بندی جامعه‌شناسی گیاهی در اتحادیه ‪  PARROTIO - CARPINION‬قرار می‌گیرد.

فرهنگ اسداللهی افزود : این درخت، یکی از گونه‌های بومی و مهم جنگل‌های شمال کشور و باقی مانده دوران سوم زمین شناسی محسوب می‌گردد که ارزش و اهمیت آن برای جامعه جنگل‌بانی کشورمان هنوز شناخته شده نیست.

وی ادامه داد: در روند تخریب جنگلهای شمال، فشار واردشده برگونه انجیلی به قدری بوده است که به نظر می‌رسد باادامه آن، این گونه را باید در ذخیره‌گاه ها جستجو کرد.

این استادیار دانشگاه اظهارداشت: انجیلی گونه‌ای گرما پسند است که بر روی خاک‌های سنگین و در مناطقی که سفره آبی آن پایین است، همراه با گونه‌های جنگلی دیده می‌شود.

اسداللهی گفت : این درخت، پسند رطوبتی میانه‌ای دارد و در مناطق جلگه‌ای شمال کشور، در فصول مختلف، رنگ‌های خاصی به طبیعت می‌بخشد.

عضو هیات علمی دانشگاه آزاد واحد نوشهر و چالوس افزود: درخت انجیلی به دلیل سختی چوب، نمی‌تواند مانند راش، ملج، نمدار و بلوط در صنایع استفاده شود ولی از نظر زیبایی، ارزش و اهمیت ویژه‌ای دارد.

وی گفت: این گونه در برابر آلودگی هوا تاحدی مقاوم است و به‌دلیل مقاومت زیاد، چندان مورد حمله آفات و بیماری ها قرار نمی‌گیرد.

این استادیار جنگلداری یادآورشد: انجیلی در جنگل‌های شمال به صورت دانه‌زاد و شاخه‌زاد، همراه با بلوط، ممرز، آزاد، سیاه‌ال، خرمندی، لیلکی، افرا، اوجا، ازگیل، ولیک، ون و نمدار دیده می‌شود.

اسداللهی افزود: شاخص‌ترین گونه‌هایی که همراه با انجیلی دیده می‌شوند، ممرز و بلوط هستند



 
سفید پَلَت، شاخص‌ترین درختِ کنار رودخانه‌ای در جنگل‌های شمال
ساعت ٢:٥٩ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ۱۳ شهریور ۱۳۸٦  

سفیدپَلَت، با نام علمی Populus caspica درختی است پهن برگ، از تیره بید (Salicaseae) و بومی جنگلهای شمال که در مناطق جلگه‌ای و مرطوب، به ویژه حاشیه رودها می‌روید. 

 تمرکز رویش درخت سفیدپلت در کنار رودخانه‌ها و رفت وآمد گردشگران در این نواحی از یک طرف و  مصارف دامی و بهره‌برداری از زمین حاصلخیز محل رویش این گیاه از طرف دیگر، بقای این گونه را با خطر مواجه کرده‌است. این درخت  دارای چوب مناسبی برای فیبرسازی و کاغذسازی بوده، از آن برای سوخت، جعبه‌سازی و صنایع تخته استفاده می‌شود.

یکی از کارشناسان ارشد جنگلداری درباره ویژگی‌های سفیدپلت به خبرنگار ایرنا گفت: این گونه درختی بزرگ و مشابه سپیدار است و تاج وسیع و زیبایی دارد.

ایمان تیری افزود: این درخت، ریشه‌ای نامقاوم دارد و به باد حساس است و زیاد دچار بادافتادگی می‌شود. ضمن آن که به دلیل رویش در خاک حاصلخیز، به شدت مورد تجاوز و تخریب قرار می‌گیرد.

به گفته او میانگین رویش قطری سالانه این درخت، بیش از یک سانتی متر و دیر زیستی(عمرمفید) آن، ‪ ۷۰‬ـ ‪ ۹۰‬سال است و درختی «تند رشد» و «کوتاه عمر» محسوب می‌شود.

وی تصریح کرد: سفیدپلت در کنارنهرها ، رودها و در جلگه‌ها که سطح آب زیر زمینی بالاست ، باگونه‌های رطوبت پسندی همچون توسکا و لَرْگ ، تشکیل جامعه می‌دهد.

وی ادامه داد: این درخت، گونه‌ای دوپایه است و گاه به دلیل دوری پایه‌های نر و ماده، عمل لقاح و تکثیر صورت نمی‌گیرد.

تیری یادآورشد: ازنظراقلیمی، این درخت در مناطق پرباران و بدون فصل خشک یا با فصل خشکِ کوتاه و زودگذر می‌روید و به دمای پایین و یخبندان حساس است.

وی درباره ویژگی‌های دیگر این‌گونه گفت: سفیدپلت، در خاک رسوبی با بافت ریز و مرطوب که دارای سفره آب با نوسان فصلی باشد و از تماس با ریشه، پایین‌تر نیاید، به خوبی رشد می‌کند.

این کارشناس ارشد جنگلداری درباره رویشگاه‌های مهم سفید پلت در شمال گفت: جنگل گلستان به همراه«چمن جاروی جنگلی» (‪ ،(Brachypodium‬نکا، ایزده نوشهر، آستانه‌اشرفیه و جنگل سد تاریک در حاشیه سفیدرود، مناطق پنج گانه مهم رویش این گونه‌است.

تیری گفت: سفیدپلت در جنگل کاری‌ها، اغلب با توسکا، لرگ، لیلکی، افرا و گاه به صورت خالص کاشته می‌شود و در هنگام بازشدن جنگل، می‌توان توده‌های آن را به صورت شاخه‌زاد اداره کرد.

این کارشناس ارشد جنگلداری تأکیدکرد: اگر سفید پلت با توسکا باشد، غالب می‌شود و گاه با شمشاد به صورت اشکوب بالا دیده می‌شود.

وی در خصوص خطرهایی که این‌گونه را تهدید می‌کند گفت:برگ این درخت، مطلوب دام است و برای تعلیف استفاده می‌شود و چون اغلب در کنار رودخانه می‌روید و این مناطق، مورد اقبال گردشگران است، به نهال‌های آن آسیب می‌رسد که باید با محصور کردن، جلو این تخریب را گرفت.

وی پیشنهاد کرد: پس ازانجام دادن تحقیقات لازم، می‌توان از سفیدپلت، مانند صنوبر، برای  «زراعت چوب» استفاده کرد.

کارشناسان می‌گویند : سفیدپلت از اَرَسباران و تالش و آستارا تا گرگان و رشت واطراف بجنورد انتشار دارد و گاهی در بعضی دره‌ها، همراه با درخت توسکا در جنگلهای جلگه‌ای چمستان نور و در حوالی نوشهر و همچنین جنگلهای کشل، نزدیک آستانه اشرفیه گیلان و در کنار سفیدرود دیده می‌شود. جنگل‌های این‌ناحیه، یک قرن پیش بر اثر طغیان سفیدرود ایجاد شده است.

عضو  هیأت علمی  دانشگاه  آزاد  اسلامی واحد نوشهر  و  چالوس درباره این درخت گفت: سفید پلت یکی  از  گونه‌های بومی  و  نادر جنگل‌های خزری است  که بعد از  پس روی دریا و عقب نشینی رودخانه‌ها، ظاهر شده است و گونه‌ای ذخیره‌گاهی محسوب می‌شود.

فرهنگ اسداللهی افزود: این رخداد به ویژه روی خاک های  رسوبی و آبرفتی مناطقی که سفره آبی آنها بالاست، مانند شرق سفیدرود دیده می‌شود.

این استادیار دانشگاه ادامه داد: پارک جنگلی‌نور و ذخیره‌گاه «صَفرا بَسته» آستانه، از دیگر رویشگاه‌های این گونه است که به صورت تک درخت یا گروهی، همراه با توسکا، لرگ، اَنجیلی و مَمرَز به چشم می‌خورد.

یکی از کارشناسان سازمان جنگلها،مراتع و آبخیزداری کشور درباره سفید پلت گفت: این گونه فقط در ایران و قسمت کمی از جمهوری آذربایجان و نزدیک مرز ایران می‌روید.

وحید شقاقی افزود: سفیدپلت در پارل های جنگلی قُرُق و دَلند فراوان است و یک توده وسیع آن در حاشیه سفیدرود وجود دارد.

وی ادامه داد: این درخت مخصوص جنگلهای جلگه‌ای است ولی در دره«تنگ راه» گرگان، در ارتفاع ۱۴۰۰‬متری ازسطح دریا دیده می‌شود.

این کارشناس ارشد جنگلداری اظهار داشت: سفیدپلت مانند صنوبر، خاک سبک و شنی می‌خواهد و طالب آب و هوای مرطوب و پرباران است و بیشتر با بذر یا «ریشه جوش» تکثیر می‌شود.

شقاقی افزود: چوب سفیدپلت مانند صنوبر، سبک است ولی الیافی کوتاه و فشرده‌تر دارد و در پشت برگهایش، کرک سفید دارد و به همین دلیل روستاییان محلی به آن اِسپیدار می‌گویند.

کارشناس سازمان جنگلها و مراتع گفت: تردد گردشگران در حاشیه رودخانه‌ها که رویشگاه اصلی این گونه است، هم  ریشه‌جوش ها  را ازبین می‌برد و هم مانع زادآوری می‌شود.

وی افزود: همچنین گردشگران برای روشن‌کردن آتش، از چوب این درخت استفاده می‌کنند که این کار با مشکلات جبران‌ناپذیری همراه است.

شقاقی ادامه داد: این تخریب ها، ازجمله در حاشیه رودخانه چالوس دیده می‌شود و در مناطقی که رفت و آمد در آنها بیشتر است، مانند پارک جنگلی نور، معضل کوبیدگی خاک هم پیش آمده‌است.

این کارشناس گفت: رویشگاه سفید پلت، برای کشاورزی و تبدیل به شالیزار مناسب است و همین، انگیزه‌ای برای تجاوز به رویشگاه آن شده است.

سفید پلت از گونه های  ذخیره‌گاهی جنگلهای شمال محسوب می‌شود و بالاترین درجه حمایتی برای آن در نظر گرفته شده است.



 
جانوران جنگل های شمال
ساعت ۱:۱۳ ‎ب.ظ روز دوشنبه ۱٢ شهریور ۱۳۸٦  

   

              گونۀ منقرض شدۀ ببر مازندران

 

    درخت مهم‌ترین عامل سازنده جنگل است، ولی جنگل مجموعه‌ای متعادل از عوامل زنده و غیر زنده محسوب می‌شود.
اغلبِ جنگل‌ها دارای درختچه و گیاهان علفی و تعداد زیادی گونه جانوری هستند. در میان جانواران ، بی‌مهرگانی همچون کرم خاکی بسیار مهم هستند تا آن حد که یکی از نشانه‌های سلامت جنگل ، وجود این جانور است. در کنار بی‌مهرگان، جانوران مهره‌دار به دلیل جثه بزرگتر، نمود بیشتری در حیات جنگل دارند. این جانواران با تکمیل زنجیره غذایی، نقش مهمی در شبکه حیات جنگل ایفا می‌کنند و چون تعدادشان کمتر از بی‌مهرگان است بیشتر درمعرض انقراض قرار دارند. کارشناسان می‌گویند : جنگل‌های خزری در شمال ایران گذشته از تنوع گیاهی بالا، از نظرتنوع جانوری نیز غنی محسوب می‌شوند. برای مثال ‪ بیش از نیمی از پرندگان ایران در جنگل‌های شمال زندگی می‌کنند در حالیکه مساحت این جنگل‌ها یک صدم مساحت کشور است. کارشناسان با اشاره به کم توجهی به موضوع مهم جانورشناسی جنگل‌های شمال بر لزوم حفظ و انجام تحقیق و پژوهش در زمینه جانوران این منطقه تأکید کردند.

یکی از کارشناسان ناظر  اداره ‌کل منابع  طبیعی  غرب  مازندران در گفتگو با ایرنا درباره جانواران غرب مازندران گفت : در این منطقه، پرندگانی همچون گنجشک ، سار، دارکوب و پستاندارانی نظیر خرس، شُوکا، تَشی و جوجه تیغی دیده می‌شوند.

 عباس تقی‌پور، بی‌توجهی  به  جانوران  را  یکی از  نقایص در تدوین طرح‌های جنگل داری دانست و افزود : نمی‌توان جنگل را بدون جانور در نظر گرفت.

 وی تأکید کرد : قطع درختان با اره موتوری، به دلیل سر و صدایی که ایجاد می‌کند، بسیاری از جانواران را فراری می‌دهد. بنابراین کاهش قطع درختان یکی از راه‌های حفظ جانوران است.

این کارشناس ارشد جنگل داری پیشنهاد کرد : بهتر است در بعضی از حوزه‌ها، هدف اصلی ، توجه به حیات وحش باشد و برنامه‌ریزی برای آن حوزه‌ها، با این گرایش انجام شود.

تقی پور ادامه داد : ما به چوب جنگل احتیاج چندانی نداریم و می‌توانیم چوب وارد کنیم، بنابراین لزومی ندارد با قطع درختان و ترساندن جانوران ، طبیعت جنگل را به هم زنیم.

کارشناس ناظر اداره‌کل منابع طبیعی غرب مازندران اضافه کرد: درمدت ‪ ۲۰‬سال فعالیت شغلی ، تاکنون ندیدم و نشنیدم که بر روی جانوران جنگل در منطقه تحقیق شود.

 به گفته او تحقیقات سازمان حفاظت محیط زیست در زمینه جانور شناسی، اغلب در خارج از جنگل‌های شمال است و دانشگاهیان نیز کار چندانی دراین‌باره انجام نداده‌اند.

تقی پور درباره شکار غیرمجاز در جنگل تصریح کرد : اغلبِ شکارچیان غیر مجاز ، محلی یا خوش نشینان غیر بومی هستند که بیشتر کَل و بز را شکار می کنند. یکی از استادان دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات درباره جانوران جنگل‌های شمال گفت: تا چند دهه پیش حتی در نواحی نزدیک به شهر و روستا صدای گوزن شنیده می‌شد ولی اکنون در داخل جنگل نیز به دشواری می‌توان گوزنی یافت.

 ابراهیم عادلی افزود: شُوکا، یکی از کوچکترین و زیباترین انواع گوزن است که در جنگل‌های انبوه شمال زندگی می‌کند و به دلیل علاقه به گیاهانِ نرم و آب زیاد ، نزدیک به آب ، زیستگاه خود را انتخاب می‌کند.

 وی گفت: این جانور مهاجرت نمی‌کند و فقط کوچ ارتفاعی تابستانه و زمستانه دارد و در پارک ملی گلستان فراوان است.

این استاد دانشگاه در ادامه افزود : یکی از جانوران جنگل‌های شمال ، «قوچ شمال شرقی» است که بیشتر در پارک ملی گلستان و به صورت حفاظت شده زندگی می کند.

عادلی درباره «قوچ البرز مرکزی» که در دامنه کوه‌های البرز مرکزی زندگی می‌کند، خاطرنشان کرد: این قوچ ازآمیزش قوچ‌های ارمنی و آرکال به وجود آمده و مانند قوچ آرکال، در زیرگردن موهایی بلند دارد.

استاد دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات گفت: روباه معمولی یا روباه قرمز، جانوری است که در همه مناطق ایران به جز نواحی بیابانی وکویری پراکنش دارد و روباه «سَرْ دُم سیاه» مخصوص شمال ایران است.

وی بیان داشت : شغال نیز در همه جای ایران پراکنده‌است و بیشتر در اطراف روستاها و سواحل دریاهاست و غذایش مرغ خانگی و تخم پرندگان است ولی درکل «همه چیز خوار» محسوب می‌شود و گاهی گیاه و کرم هم می‌خورد.

یکی ازجانوران جنگل‌های شمال، خرس قهوه‌ای است که عادلی درباره آن گفت: رنگ این جانور، قهوه‌ای حنایی و زیستگاه آن اغلب درجنگل‌های انبوه است و حس بینایی ضعیف و حس بویایی و شنوایی قوی دارد.

این استاد دانشگاه افزود: راسو، ازکوچک ترین گوشت خواران ایران است که‌در جمعیت‌های کم در بعضی ازمناطق به خصوص شمال ایران زیست می‌کند.

وی گفت: «اردکِ نوک پهن» یکی از پرندگان مهاجر جنگل‌های شمال است که بین نر و ماده آن اختلاف فاحشی وجود دارد و در پاییز به این منطقه می‌آید.

عادلی با اشاره به وجود اردک خاکستری (اره‌ای ) در شمال گفت: این پرنده، رنگی مرمری دارد و تنها گونه‌ای است که نر و ماده‌اش چندان با هم اختلاف ندارند.

وی افزود: «کبکِ دَری» در کوهستان‌های البرز زندگی می‌کند و کبک خزر هم نامیده می‌شود و پرنده‌ای منزوی است.

یکی از کارشناسان سازمان جنگل‌ها، مراتع وآبخیزداری کشور درباره پرندگان جنگل‌های شمال گفت: قرقاول، کبک، بلدرچین، کبوتر، قرقی، شاهین، قوش، دال (کرکس)، عقاب و جغد مهم‌ترین پرندگان این منطقه محسوب می‌شوند. 

عیسی بوداغی افزود : مَرال، شُوکا، کَل، بز، پلنگ، گرگ، خوک، خرس،روباه ، شغال و سمور از پستانداران شاخص این منطقه به شمار می‌روند.

وی گفت: جوجه تیغی، بذر و ریشه درختان را می‌خورد و به جنگل خسارت وارد می‌کند ولی چون حشرات و موش‌ها را هم می‌خورد به برقراری تعادل در جنگل کمک می‌کند و محاسنش بیش از زیانهایش است.

این کارشناس اظهار داشت: برخی از خفاش ها، حشره‌خوار هستند و اغلب در شب پرواز می‌کنند و فقط حشرات مضر را می‌خورند.

بوداغی گفت: خرگوش در بهار و تابستان از برگ و جوانه درختان جوان و در زمستان از پوست نهال‌ها وبه ویژه راش و افرا تغذیه می‌کند و دربعضی اوقات باعث از بین رفتن نهال‌ها می‌شود.

کارشناس سازمان جنگل‌ها افزود: موش جنگلی از بذر، جوانه، پوست و ریشه جوان درختان تغذیه می‌کند و خسارت زیادی به جنگل وارد می‌کند.

وی گفت: گرگ، شغال، روباه، خرس قهوه‌ای و گورکن با وجود برخی زیان‌ها در کل به حفظ تعادل در جنگل کمک می‌کنند و مفید محسوب می‌شوند.

بوداغی با اشاره به زیان‌های خوک برای جنگل گفت : این حیوان از بذر درختان تغذیه می‌کند و در هنگام کندن زمین برای یافتن حشرات ممکن است به ریشه یا تنه درختان آسیب برساند اما چون از حشرات و لاروها تغذیه می‌کند و باعث پخش شدن بذر می‌شود، مفید است.

کارشناسان می گویند:با وجود تنوع گونه‌های جانوری در ایران به ویژه جنگل‌های شمال ، هنوز شناخت دقیقی از آنها وجود ندارد به ویژه آنکه برای اداره بهتر جنگل، باید جانوران آن را شناسایی کرد. در جنگل، موجودات مختلف بر یکدیگر تأیر می‌گذارند و نمی‌توان گیاه و جانور را دو واحد بی‌ارتباط با هم در نظر گرفت.با توجه به کم‌توجهی تاریخی به جانور شناسی جنگل‌های شمال، شایسته است مراکز دانشگاهی و تحقیقاتی، پژوهش‌ها و بررسی های پردامنه‌ای را در این زمینه انجام دهند.نتایج این تحقیقات به طور مستقیم در جانورشناسی و به طور غیرمستقیم در سایر علوم از جمله جنگل داری کاربرد خواهد داشت.



 
بهره برداری جنگل های شمال
ساعت ٩:۱٦ ‎ق.ظ روز جمعه ٩ شهریور ۱۳۸٦  

    برداشت محصولات چوبی، رایج‌ترین نوع بهره‌برداری از جنگل محسوب می‌شود که در طی آن با قطع درختان، چوبِ به دست آمده، به شکل‌های گوناگون مصرف می‌شود.

در سال‌های اخیر، به طور کلی در جهان تلاش شده است تا به جنگل به صورت «مخزن چوب» نگریسته نشود و علاوه بر توجه به طبیعت گردی، استفاده ازمحصولات غیر چوبی جنگل، همچون گیاهان دارویی، صمغ و رزین درختان، رونق بیشتری یابد.

با این حال، نیاز بشر به چوب، همچنان گسترده و فراگیر است. این ماده در مقایسه با بسیاری از مواد دیگر، ارزان تر و آسان یاب تر است و به‌دلیل سبکی و شکل پذیری و مقاومت بالا، کاربردهای فراوانی دارد.

از آنجا که جنگل‌های شمال ایران ، تنها منبع تولید چوب در کشور محسوب می‌شود، موضوع بهره‌برداری از این جنگل‌ها، به ویژه در دهه‌های اخیر، از مباحث مطرح و گاه جنجال برانگیز بوده است.

یکی از کارشناسان جنگلداری درباره سابقه بهره‌برداری از جنگل‌های شمال، به خبرنگار ایرنا گفت : اگر از مدت زمان کوتاهی که درزمان نادر شاه‌افشار، از جنگل‌های شمال برای کشتی‌سازی در دریای خزر، خلیج فارس و دریای عمان استفاده می‌شد بگذریم، بهره‌برداری از جنگل‌های شمال به صورت متمرکز به دوران قاجاریه باز می‌گردد.

 نادر رضایی افزود: در سال۱۲۵۱‪ ‬هجری شمسی و در زمان حکومت ناصرالدین‌شاه قاجار، قراردادی با یک یهودی انگلیسی به نام«بارون یولیوس رویتر» بسته شد و به موجب این قراردادِ قطعی و انحصاری، وی حق داشت جنگل‌هارا قطع یکسره وچوب آن را به خارج ازکشور حمل و فقط ‪ ۱۵‬درصد از سود حاصل رابه دولت پرداخت کند.

وی اظهار داشت : در سال ‪ ۱۲۶۵‬در مقابل دریافت ‪ ۵۰‬هزار تومان، امتیاز بهره‌برداری از جنگل‌های گیلان برای مدت دو سال به روس‌ها واگذار شد.

این کارشناس جنگلداری ادامه داد : «آگاکی لکوویچ خوشتاریای گرجی» درسال ‪۱۲۹۰‬امتیازات زیادی برای بریدن چوب جنگل‌های تالش به دست آورد و در همین سال، افراد دیگری از کشور روسیه، امتیازاتی گرفتند.

رضایی یادآور شد : جنگل‌های دولتی آستارا در سال ‪ ۱۳۰۲‬به مدت پنج سال به شرکت یونانی «ساندی پوز» و در این سال جنگل‌های تالش به پیمانکاران فرانسوی و سوئدی اجاره داده شد.

وی اظهار داشت : شرکت سوئدی ، پس از انقضای مدت قرار داد، به مدت سه سال مجوز قطع درختان شمشاد مازندران را کسب و چوب حاصل را به روسیه صادر کرد.

این کارشناس گفت : به تدریج، مقاطعه‌کاران داخلی، جانشین پیمانکاران‌خارجی شدند. از جمله درسال ‪ ۱۳۰۴‬شرکت چوب بری «تمیشان» به‌اهتمام حاج مُعین‌بوشهری و سالارحشمتِ اسفندیاری و دو نفر فرانسوی تأسیس شد و تا سال ‪ ۱۳۳۵‬به کارخود ادامه داد.

رضایی افزود : در سال ‪ ۱۳۰۸‬شرکت چوب ایران در پل سفید برای بهره‌برداری از جنگل‌های منطقه و تهیه تراورس تأسیس گردید و به طور کلی از سال ‪ ۱۳۰۹‬و با شروع ساخت راه‌آهن سراسری و نیاز مبرم به تراورس ، فعالیت پیمانکاران داخلی به شدت گسترش یافت.

وی گفت: چون در آن زمان جنگل‌های شمال، جاده جنگلی چندانی نداشت ، عمده برداشت‌ها در اطراف جاده‌ها و از جنگل‌های جلگه‌ای که خروج چوب ازآنها آسان تر بود، انجام می‌شد.

این کارشناس جنگلداری تأکید کرد : در نتیجه این کار، قسمت اعظم جنگل‌های جلگه‌ای، به ویژه در مرکز مازندران نابود شد.

به گفته او تاریخ بهره‌برداری از جنگل‌های شمال را می‌توان به سه دوره تقسیم کرد که  مرحله اول شامل دوران استفاده از چوب برای تأمین‌نیازهای اولیه نظیر ساختمان و سوخت بود و از ابتدا تا اواسط سلطنت ناصرالدین شاه قاجار ادامه داشت (سلطنت ناصرالدین شاه:۱۲۲۷ـ ۱۲۷۵ هش). 

وی مرحله دوم را تولید چوب برای صادرات ذکر کرد و گفت : مهم‌ترین گونه صادراتی، چوب شمشاد و به روسیه و دیگر کشورهای اروپایی بود که علاوه بر تأمین نیازهای اولیه انجام می‌شد و تا سلطنت رضاشاه (۱۳۰۴) ادامه داشت.

این کارشناس جنلگداری گفت : در مرحله دوم ، دید حاکم برجنگل، اقتصادی و فنی و با هدف افزایش حجم چوب بود و به توسعه جنگل توجهی نمی‌شد.

رضایی در ادامه افزود : در این مرحله شیوه‌های غیر اصولی قطع و برش‌های یکسره در سطوح وسیع در بسیاری از مناطق جنگلی به ویژه جنگل‌های جلگه‌ای مازندران و گیلان همراه با اعطای امتیاز بهره‌برداری از جنگل‌های تجاری به بیگانگان بود.

وی اظهار داشت : نتیجه این اقدام، تخریب وسیع جنگل‌ها و نابودی برخی از گونه‌های با ارزش نظیر شمشاد بود که امروزه سطح بسیار کمی ازآن باقی مانده است.

این کارشناس جنگلداری درباره پیامدهای مرحله دوم بهره‌برداری ازجنگل‌های شمال اضافه کرد: در این دوره با وجود عقد قراردادهای زیانبار بر کشورمان، صادرات چوب به خارج، موجب شد تا ارزش آن بیشتر شناخته شود و متعاقب آن با آشکارشدن اهمیت جنگل و پی‌بردن به اهمیت آن، به تدریج دست شرکت‌های خارجی کوتاه گردد و این خود سرآغازی شود برای استقلال فکری و ارتقای دانش فنی جنگلداری کشور.

رضایی گفت : مرحله سوم بهره‌برداری از جنگل‌های شمال از سال ‪ ۱۳۳۸‬آغاز می‌شود که تهیه طرح‌های جنگلداری آغاز و هر گونه عملیات بهره‌برداری از جنگل‌ها فقط در قالب طرح مدون، مجاز شناخته شد.

وی افزود: در ابتدا از مشاوره یا کمک مستقیم کارشناسان خارجی و مؤسسات بین‌المللی مرتبط با جنگل استفاده می‌شد ولی به تدریج کارشناسان داخلی با تأسیس آموزشگاه‌ها و دانشکده‌های منابع طبیعی، جانشین آنها شدند.

این کارشناس ادامه داد : بسیاری از کارگاه‌های کوچک، برای رفع نیازمندی های جامعه، به کارخانه‌های صنایع چوب تبدیل و واحدهای تابع سازمان جنگل‌ها، تخصصی‌تر شد.

رضایی گفت : در این مرحله، روش‌های قطع یکسره در سطح وسیع ، با روش‌های علمی و جدید جانشین شد و ارزش تجاری و اقتصادی جنگل‌ها، بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت.

او درباره دیگر ویژگی‌های مرحله سوم بهره‌برداری از جنگل‌های شمال یادآور شد : شرکت‌های متعددی برای اجرای طرح‌های جنگلداریِ تدوین شده ، آغاز به کار کردند و روش‌های سنتیِ بهره‌برداری به سمت روش‌های پیشرفته و صنعتی تغییر کرد.

این کارشناس جنگل افزود : ورود انوع ماشین‌های بهره‌برداری جنگل و ساخت جاده‌های جنگلی متعدد و تشکیل واحدهای اداری و بازرگانی مختلف برای تولید انواع فرآورده‌های جنگلی، از دیگر تحولات صورت یافته در این مراحل بود.

رضایی گفت: در حدود سه دهه قبل، سطح جنگل‌های دارای طرح جنگلداری درحدود۱۰۰هزار هکتار بود که به تدریج، اکثر جنگل‌های شمال دارای طرح جنگلداری شد و صنایع چوب از قبیل نئوپان، فیبر و کاغذسازی در مدتی کوتاه ، گسترش پیدا کرد.

وی در خصوص وضع فعلی بهره‌برداری از جنگل‌های شمال تصریح کرد: اکنون جز در مواردی که مشکلات اجرایی نظیر کم بودن حجم برداشت و پراکندگی درختان وجود دارد، از تبدیل تنه صنعتی به چوب الواری و همچنین تولید زغال، اثر چندانی باقی نمانده است و عمده فرآورده‌های جنگلی تولیدی، باانواع ماشین‌های کشنده چوب از جنگل خارج و به محل مصرف منتقل می‌شود.

این کارشناس جنگل افزود: خروج هر چه سریع تر فرآورده‌های جنگلی‌تولیدی و حمل زودهنگام به کارخانه‌ها، علاوه بر تأمین به موقع نیازهای چوبی جامعه، از افت کیفیت چوب که براثر نگه داشتن به مدت طولانی به وجود می‌آید، جلوگیری می‌کند.

رضایی درباره مشکلات بهره‌برداری در جنگل‌های شمال گفت : ماشین‌های مورد استفاده در جنگل، قیمت بالایی دارد و افزایش سرسام آور هزینه‌های اجرایی و توان اقتصادی پایین بسیاری از مجریان طرح‌های جنگلداری موجب گردیده است ‌تا در اغلب موارد، ماشین‌های بهره‌برداری، متناسب با وضع جنگلِ مورد بهره‌برداری به کار گرفته نشود.

وی با بیان این که دستگاه‌های متولی در زمینه عرضه ماشین‌های مورد نیاز و ملزم کردن مجریان طرح‌ها  به  استفاده از آن، نقش چندان پررنگی ندارند، صادر نشدنِ به موقع پروانه قطع و مشکلات اجتماعی و ایجاد مانع در انجام یافتن اصولی کارها را از دیگر مشکلات موجود برشمرد.

این کارشناس جنگل افزود : کم شدن حجم برداشتِ چوب اغلب ناشی از افراط در تغییر نگرش کارشناسی  و  ایجاد  محدودیت در به کارگیری  انواع ماشین‌های  بهره برداری، از نارسایی‌های بهره‌برداری از جنگل‌های شمال است.

به گفته رضایی در طراحی و احداث برخی از شبکه‌های اصلی و فرعی جاده‌های جنگلی شمال ، اشکالات فنی وجود دارد و کم توجهی و گاه، بی‌توجهی برخی از مجریان طرح برای رفع این مشکلات و به طور کلی بی‌توجهی به احداث اصولی و نگهداری به موقع مسیرهای چوب کشی از دیگر کاستی‌ها است.

کارشناسان می‌گویند : با توجه به تغییر شیوه جنگل شناسی جنگل‌های شمال از «پناهی» به «تَک گزینی» و «گروه گزینی»، روش‌های بهره‌برداری از جنگل نیز تغییرکرده‌است.  برای اجرای شیوه تک گزینی، جاده جنگلی و مسیر چوب کشی بیشتری نیاز است. همچنین ابزارها و ماشین‌های قطع و حمل چوب، باید کارآمدتر باشد. هریک از ماشین‌های بهره‌برداری، ده‌ها میلیون تومان و حتی بیشتر قیمت دارند و باتوجه به این که ساخت جاده‌های جنگلی نیز پرهزینه است،مجریان طرح‌های جنگلداری ممکن است به دلیل تنگنای مالی، کیفیت کار خود را در اداره و بهره‌برداری علمی از جنگل، کاهش دهند.

یکی از کارشناسان ناظر اداره‌کل منابع طبیعی غرب مازندران  گفت : با توجه به  تک گزینی شدن شیوه جنگل شناسی، باید مسیرهای «اِسکیدِر رو» بیشتر شود زیرا با ماشین «اِسکیدِر» می‌توان تا شیب ‪ ۴۵‬درصد نیزعملیات بهره‌برداری انجام‌داد. 

 عباس تقی‌پور افزود : سیاست فعلی بهره‌برداری این است که بیشتر، گرده بینه و تنه کشیده شود و حداکثر طول تنه درخت که پس از قطع ، در کف جنگل کشیده و به محل بارگیری منتقل می‌شود، ‪ ۱۲‬متر و در بعضی جاها ۶ متر است زیرا کشیدن تنه بزرگ ، به جنگل آسیب زیادی می‌رساند.

کارشناس ناظر اداره‌کل منابع طبیعی غرب مازندران ادامه‌داد: به دلیل بهتر شدن بهره‌برداری از جنگل، ضایعات چوب و مازادِ مقطوعات و قارچ زدگی کمترشده و چون تبدیل چوب به فراورده‌های دیگر، درداخل جنگل انجام نمی‌شود، سطح تماس چوب با هوا کمتر و آسیب‌های معمول کاهش یافته است.

این کارشناس ارشد جنگلداری درباره مشکلات فعلی بهره‌برداری گفت : اغلبِ شرکت‌های مجری طرح‌های جنگلداری با پیمانکاران قرارداد صوری می‌بندند وظاهرش این است که پیمانکار از عوامل مجری طرح است.

تقی پور ادامه داد: این موضوع را مسؤولان هم می‌دانند و کاری نمی‌کنند که شاید به دلیل عملکرد مثبت پیمانکاران باشد، زیرا آنها کارهای جنگل را سریع‌تر و پیگیرتر انجام می‌دهند و شاید بهتر باشد دولت به طور مستقیم با خود آنها قرارداد ببندد.البته اگر آنها خودشان این کار را تکرار  و کارها را به پیمانکار دیگری واگذار نکنند.

به گفته او یکی از تخلفات مجریان طرح‌های جنگلداری آن است که چوب‌های لاشه را تبدیل به هیزم می‌کنند و چوب‌های مرغوب را به‌جای هیزمی جا می‌زنند.

این کارشناس ناظر تصریح کرد: از این چوب‌ها برای «قامه» استفاده می‌کنند و با توجه به داشتن  حداکثر طول ‪۷۰‬سانتی متر درکارخانه‌های چوب، قیمت مناسبی دارد و برای دسته مبل استفاده می‌شود.

تقی پور اضافه کرد: ابعادی که در گذشته برای انواع چوب مشخص شده‌است باتوجه به پیشرفت صنایع چوب، باید اصلاح شود زیرا هم‌اکنون کارخانه‌ها از چوب‌های کوچک هم می‌توانند استفاده کنند.

وی خاطرنشان کرد : یکی از مشکلات در بهره‌برداری از جنگل‌های شمال، قیمت حمل چوب است که سندیکاهای کامیون داران معین می‌کنند و از جمله با احتمال بارندگی و نامساعد شدن جاده جنگلی، قیمت حمل چوب را بالا می‌برند.

این کارشناس ارشد جنگلداری پیشنهاد کرد: بهتر است شرکت‌های بهره‌برداری خودشان کامیون داشته باشند، یا این که عملکرد کامیون داران کنترل شود زیرا مجری طرح برای جلوگیری از ماندن چوب در جنگل، مجبور است کوتاه بیاید.

تقی پور کیفیت بهره‌برداری چوب در جنگلها را در مقایسه با ‪ ۲۰‬سال قبل بهتر توصیف کرد و گفت: درگذشته، روش کار و وسایل مورداستفاده،نامناسب بود.

به گفته کارشناسان توان رویش در جنگل‌های شمال، بالاست و به همین دلیل با اتخاذ روش‌های مناسب ، می‌توان به گونه‌ای از جنگل استفاده کرد که ضمن تأمین چوب ، حیات جنگل به خطر نیفتد.

هم اکنون از هر هکتار از جنگل‌های شمال، سالانه کمتر از یک مترمعکب چوب برداشت می‌شود در حالی که میزان رویش در جنگل‌ها، حداقل ‪ ۲/۵‬برابر این میزان است.

معاون دفتر جنگلداری سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور درباره ضرورت بهره‌برداری گفت: بهره‌برداری پایدار و اصولی از منابع طبیعی براساس توان بالقوه آن با برداشت و خروج درختان مسن، افتاده، سرشکسته، خشک و معیوب، امری الزامی و نیاز زیستی جنگل است.

منصور تهرانی افزود: با این کار ، ضمن استفاده از این ثروت ملی، امکان ارتقای کمی و کیفی توده جنگلی و افزایش قابلیت‌های زیست محیطی فراهم و اهداف جنگلداری و جنگل شناسی محقق می‌شود.

وی اضافه کرد: بر اساس آمار ، جنگل‌های شمال مسن و فرتوت است و نیاز به مداخله دارد، به طوری که ‪ ۵۰‬درصد حجم درختان را قطر بالای ‪ ۶۵‬سانتی‌متر تشکیل می‌دهد و ‪ ۳۴‬درصد حجم درختان آن در قطر بالای ‪ ۸۵‬ سانتی متر قراردارند.

این مسؤول سازمان جنگلها و مراتع ادامه داد: از نظر کیفیت نیز ‪۶۲‬درصد تعداد درختان جنگلی، معادل ‪ ۵۸‬درصد حجم کل آنها، با درجه کیفی ‪ ۳‬و ‪۴‬هستند و قابلیت تولید چوب صنعتی با ارزش و مطلوب را ندارند.

به گفته او درختان مسن و قطور، از رشد باز ایستاده‌اند و به تدریج پوسیده می‌شوند که با بهره‌برداری از آنها، از هدر رفتنشان جلوگیری می گردد.

وی تأکید کرد : حجم  زیادی از درختانِ افتاده،  ریشه‌کن شده   و  خشک   در جنگل های شمال به صورت پراکنده وجود دارد که باخروج آن ازجنگل، جلو ‌گسترش آفات و پیامدهای ناشی از آن گرفته می‌شود.

تهرانی گفت : بستر جنگل، با بهره‌برداری از درختان مزاحم ، آماده رویش نهال جدید می‌شود و استمرار تولید بهتر می‌گردد.

این کارشناس سازمان جنگلها و مراتع، تسریع در رشد نهال‌ها و درختان جوان را از دیگر فواید بهره‌برداری برشمرد و اضافه کرد: حذف درختان مزاحم،به‌رشد کمی توده جنگلی از طریق افزایش رویش کمک می‌کند و باعث افزایش حجم درختانِ سرپا می‌شود.

به گفته او بهره‌برداری، با انتخاب منفی و به نفع گونه‌های مرغوب صورت می‌پذیرد و در نتیجه کیفیت توده جنگلی با استقرار گونه‌های مرغوب تحقق می یابد و کیفیت درختان از نظر چوب دهی نیز بهتر می‌شود.

وی ادامه داد: براساس اهداف و شیوه جنگل شناسی مورد عمل، درختان جوان به علت فعالیت زیستی بیشتر، آثار زیست محیطی بهتری نسبت به درختان معیوب و فرتوت دارند و جنگل جوان درتولید اکسیژن و جذب کربن و جلوگیری‌از فرسایش خاک، بهتر از جنگل مسن عمل می‌کند.

تهرانی افزود: در علم مدیریت جنگل ، عملیات بهره‌برداری در واقع نوعی از عملیات پرورشی محسوب می‌شود که با جمع‌آوری و خروج درختان مسن و مزاحم ، موجب تضمین بهداشت جنگل ، جلوگیری از آفات و بیماری‌ها و کند شدن سرعت آتش سوزی می‌گردد.

وی اشتغال زایی را یکی ازفواید بهره‌برداری از جنگل ذکر کرد و اظهارداشت: بهره‌برداری اصولی از جنگل ، نه تنها موجب توسعه کمی و کیفی آن می‌شود بلکه ایجاد اشتغال و رونق اقتصادی را هم در پی دارد و اکنون با اجرای طرح‌های جنگلداری، حدود ‪۱۵‬هزار نفر در جنگل‌های شمال مشغول به کارند.

معاون دفتر جنگلداری سازمان جنگلها و مراتع گفت: در بخش صنایع چوب که قسمتی از مواد اولیه مورد نیاز آن از جنگل‌های شمال تأمین می‌شود، در حدود ‪ ۱۲۵‬هزار نفر شاغل اند.

تهرانی ادامه داد : در طرح‌های جنگلداری شمال ، سالانه  ده ها ‬میلیارد تومان برای فعالیت‌هایی نظیر جاده‌سازی ، جنگل کاری، عملیات جنگل شناسی و ساختمان‌سازی هزینه می‌شود.

به تأکید این کارشناس، بهره‌برداری از جنگل در قالب طرح‌های جنگلداری،یک الزام فنی و زیست محیطی و اقتصادی است زیرا درختان جوان، رویش بالاتری دارند و در سنین بالا ، رویش درخت، کم و در نهایت متوقف می‌شود.

وی افزود: بهره‌برداری و قطع درختان، با رعایت اصول جنگل شناسی،فضای لازم را برای زادآوری ، جوان‌سازی و رشد بیشتر فراهم می‌کند و تولید چوب استمرار می‌یابد.

تهرانی گفت: در بهره‌برداری، به حفظ تنوع زیستی توجه می‌شود تاجنگل از نظر کمی و کیفی توسعه یابد و در چارچوب موازین علمی و فنی، اهداف اقتصادی ، زیست محیطی و پایداری آن تأمین گردد.

طبق آمار، سالانه کمتر از یک میلیون متر مکعب چوب ازجنگل‌های جنگلهای شمال برداشت می‌شود. در حالی که چند سال قبل میزان برداشت، بیش از دو میلیون متر مکعب بود. کاهش برداشت، دو دلیل عمده داشت. نخست فشارافکار عمومی و صاحب نظران بود که برداشتِ رسمی را در کنار برداشتِ روستایی، فراتر از توان رویش جنگل می‌دانستند. دلیل دیگر ، تغییر برخی از سیاست‌ها در سازمان جنگل‌ها و مراتع بود که طی آن، همگام با برنامه‌های جهانی ، به تنوع بخشی در استفاده از جنگل توجه شد تا نگاه به جنگل، فقط برای تأمین چوب نباشد و مسائلی همچون طبیعت گردی نیز در نظر گرفته شود.

 تغییر روش   زندگی روستاییان  نیز برداشت  چوب  را  کاهش داد.  در گذشته،    جنگل نشینان برای ساخت خانه و تأمین سوخت ، به چوب جنگل وابسته بودند و عوض شدن مصالح ساختمانی و سوخت ، فشار بر جنگل راکم کرد.

موضوع دیگر آزاد شدن واردات چوب در سال‌های اخیر است که قاچاق چوب را در جنگل‌های شمال به شدت کاهش داده است .ضمن آن که امکانات نرم افزاری اداره جنگل نیز نسبت به گذشته بهتر شده است.با این حال در مقایسه با حالت مطلوب در این بخش ، راه زیادی در پیش است.

از مجموع ‪ ۱/۸‬میلیون هکتار وسعت جنگلهای شمال ، فقط برای ‪ ۱/۴‬میلیون هکتار، طرح‌های جنگلداری تهیه شده است و از این میزان در یک میلیون و ۵۰ هزار هکتار طرح در حال اجراست.بدیهی است در مناطقی که فاقد طرح جنگلداری هستند، بهره‌برداری از جنگل برنامه مشخصی ندارد.

نکته دیگر کمبود جاده جنگلی و مسیر چوب کشی در جنگل‌های شمال است. در حدود ‪ ۱۵‬سال است که شیوه جنگل شناسی جنگل‌های شمال از روش  پناهی به تک گزینی  و  گروه گزینی تغییر کرده است. شیوه تک گزینی نیازمند شبکه جاده‌ای گسترده است تا دستیابی به همه نقاط جنگل میسر شود. در حدود ۸۰۰۰ کیلومتر جاده جنگلی در شمال وجود دارد که به عقیده کارشناسان نصف میزان لازم است. گذشته ازاین، با توجه به‌کوهستانی بودن جنگل‌های شمال که بهره‌برداری را مشکل می‌کند، مسیرهای چوب کشی نیز باید به مقدار کافی باشد زیرا افزایش بیش ازحد جاده‌های جنگلی، باعث تخریب جنگل می‌شود و هزینه نگهداری آن هم زیاد است.

ماشین‌های بهره‌برداری نظیر اسکیدر از ضرورت‌های بهره‌برداری پیشرفته محسوب می‌شود که با وجود گسترش استفاده از این ماشین در جنگل‌های شمال، تعداد آنها همچنان  کم است و  تنوع مطلوبی هم ندارند.

می توان گفت بهره‌برداری از جنگل‌های شمال، در مسیر درست قرار گرفته‌است ولی باید همچنان به پیش برود و از نوآوری‌های این صنعت که مانند هر صنعت دیگر، رو به تکامل است بهره گیرد.

در حدود ‪ ۳۰‬درصد حجم درختان جنگل‌های شمال را گونه راش تشکیل می‌دهد که چوب آن از مرغوب‌ترین چوب‌های مورد استفاده در صنایع چوب است.

 

ماشین های بهره برداری در جنگل های شمال

به طورکلی، درختان پس از قطع در جنگل، سرشاخه‌زنی می‌شوند و سپس تنه‌شان به اندازه‌های موردنظر، بریده و جدا می‌گردد. این قطعات جداشده با روش‌های مختلف به خارج از جنگل و کارخانه‌های چوب و نظایر آن حمل می‌شود که مجموع این اقدامات،  علم و فنی به نام «بهره‌برداری جنگل» نام دارد.

به کارگیری ماشین های مختلف در امور منابع طبیعی، ازجمله جنگلداری برای افزایش بهره‌وری، بالا رفتن سرعت و آسانی کار، مورد توجه متخصصان بوده، روزبه‌روز بر تنوع آنها افزوده می‌شود.    

یکی از کارشناسان دفتر امور بهره‌برداری جنگل و مرتع سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور در گفتگو با ایرنا گفت: بهره‌برداری یعنی فن درست خارج‌کردن چوب از جنگل.

غلامرضا هادی زاده افزود: اِسکیدِر و تراکتور، مهم‌ترین ماشین‌های مورد استفاده در جنگل‌های شمال است، ضمن آن که از بولدوزرهای سبک هم بانصب وینچ(قرقره) برای کشیدن چوب از کنار کنده تا جاده استفاده می‌شود.

وی تصریح کرد: ماشین‌های دستی و ابزارهای مورد استفاده در بهره‌برداری ، شامل وسایلی همچون داس، تبر، اره موتوری و تیرفور است.

این کارشناس ادامه داد : ماشین‌های بارگیری شامل لودر ، گراپل، جیمز ، خودروهای حمل چوب شامل کامیون و تریلی و خودروهای بارانداز شامل گراپل و نوع دیگری از جیمز است و کمپرسی نیز بارانداز محسوب می‌شود.

هادی زاده اظهارداشت: در جنگل‌های شمال فقط از روش‌های کشش بر روی زمین استفاده می‌شود و استفاده از تِله فِریک برای حمل هوایی چوب ، رونق ندارد.

وی درباره علل استقبال نکردن از تله فریک گفت: این دستگاه به طور متوسط  ۲۰۰ میلیون تومان قیمت دارد و یک گروه شش نفره برای استفاده ازآن لازم است.

کارشناس دفتر امور بهره‌برداری جنگل  و  مرتع سازمان جنگل‌ها  و  مراتع   افزود :
کاهش برداشت چوب از جنگل‌های شمال و پراکندگی درخت‌های قطع شده به دلیل اعمال شیوه تک گزینی، از دیگر موانع تمایل مجریان طرح‌های جنگلداری به استفاده از تله فریک است.

هادی زاده درباره اِسکیدِر چرخ لاستیکی که از متداول‌ترین خودروهای مورد استفاده در جنگل است ، گفت : قیمت اسکیدر در حدود ۱۰۰ میلیون تومان و قیمت هر حلقه لاستیک آن در حدود سه میلیون تومان است.

این کارشناس اضافه کرد: در سال‌های قبل، سازمان جنگل‌ها و مراتع ، متولی واردات خودروهای بهره‌برداری جنگل و اغلب از کشورکانادا بود ولی ‪ ۱۰‬ـ ‪۱۵‬ سال است که خودرو جدیدی وارد نشده است.

وی درباره تأثیر خودروهای بهره‌برداری یادآور شد: این خودروها در کیفی کردن خروج چوب از جنگل، بسیار مؤثر بوده‌اند زیرا چوب را به صورت گرده‌بینه (استوانه) خارج می‌کنند.

هادی زاده گفت: به‌دلیل کوهستانی و انبوه بودن جنگل‌های شمال، باید از چهارپایانی همچون اسب و قاطر هم استفاه کنیم و این رویکرد ، دربرخی از کشورهای اروپایی نیز دیده می‌شود.

کارشناس بهره‌برداری سازمان جنگل‌ها  و  مراتع  اظهار داشت: درآمد  مجریان طرح های جنگلداری ما، اغلب تا آن حد نیست که خودروهای نو وارد کنند و حتی اگر بهترین خودروها را در اختیار داشته باشند، به دلیل وضع خاص جنگل‌های شمال که ذکر شد، نیازمند استفاده از چهارپایان بارکش هستیم.

وی درباره روش‌های کابلی حمل چوب و به کارگیری خودروهایی نظیر تِله فِریک بیان داشت : تله فریک را می‌توان مکمل خودروهای دیگر دانست ولی گران است و نیروی متخصص کافی برای راه‌اندازی آن نداریم.

هادی زاده خاطرنشان کرد: مجریان طرح‌های جنگلداری از خرید خودروهای جدید استقبال نمی‌کنند زیرا قیمت بالایی دارد و به دلیل تغییر روش جنگلداری ، درختانِ نشانه‌گذاری و مشخص شده برای قطع، پراکنده‌اند واستفاده از خودروهای گران، به صرفه نیست.

این کارشناس سازمان جنگل‌ها و مراتع گفت : درختانی که برایشان مجوز قطع صادر می‌شود، اغلب پیر و شکسته و افتاده‌اند و چوب مرغوبی ندارند و درآمد ناشی از فروش آنها، آن قدر نیست که صرف خرید خودروهای جدید و گران و تأمین هزینه تعمیر و لوازم یدکی آنها شود.

کارشناس دفتر امور بهره‌برداری جنگل و مرتع سازمان جنگل‌ها و مراتع افزود: ما خواهان خودروهایی هستیم که استفاده ازآنها، خسارت کمتری به جنگل وارد کند ولی این کار باید توجیه اقتصادی هم داشته باشد.

متخصصان جنگل می‌گویند: بهره‌برداری از جنگل یک نوع برداشت چوب از درختان جنگلی است که مترادف با موازین علمی، فنی و زیست محیطی باشد و در عین حال از اصول اقتصادی و اجتماعی پیروی کند.بنابراین استفاده از خودروهای بهره‌برداری با رعایت این موازین ، منطقی خواهد بود.

یکی از کارشناسان ناظر اداره کل منابع طبیعی غرب مازندران درباره خودروهای رایج در بهره‌برداری از جنگل‌های شمال گفت : تاف و اسکیدر و زتور، مهم‌ترین و رایج‌ترین خودروهای موجود هستند.

عباس تقی پور افزود: اغلبِ خودروهای بهره‌برداری، اجاره‌ای‌اند و فقط بعضی از مجریان طرح‌های جنگلداری، مانند شرکت نکا چوب، خودشان مالک خودرو هستند.

وی اظهارداشت: اسکیدر تیمبرجَک ساخت کاناداست و بقیه از فنلاند و روسیه وارد می‌شود. البته درحدود هشت سال است که خودرو جدیدی وارد نشده است.

این کارشناس ارشد جنگلداری ادامه داد: ازتراکتور معمولی گاهی برای جمع آوری چوب‌های هیزمی و کاتین و مازادِ مقطوعات،آن هم فقط در مسیرهای اسکیدر رو استفاده می‌شود.

کارشناس ناظر اداره‌کل منابع طبیعی غرب مازندران افزود: چون درختان قطع شده،اغلب قطر بالایی دارند، استفاده‌از خودرو بهتراز حمل با چهارپایان است.

تقی‌پور درباره  «فورواردر»  که  خودرویی برای حمل  چوب‌های کوتاه  است  گفت :
این خودرو چندان در جنگل‌های شمال استفاده نمی‌شود زیرا شیب این جنگل ها زیاد و قطر درختان، بالاست.

وی اظهارداشت: لوازم یدکی خودروهای بهره‌برداری گران است واغلب درشهرهای کوچک پیدا نمی‌شود و در صورت خرابی، برای جلوگیری ازخرابی بیشتر، تعمیرکار را به نزد خودرو می‌برند.

به اعتقاد کارشناسان جنگل ، افزایش سطح جنگل‌های دارای طرح جنگلداری در شمال کشور و گسترش صنایع وابسته به چوب، تحولات چشمگیری در تجدید نظر در روش‌ها و شیوه‌های بهره‌برداری از جنگل به همراه داشته است. این روند در عمل ، موجب آن گردید تا در سال‌های اخیر، دیگر روش های قبلی و سنتی بهره‌برداری از جنگل، کارایی نداشته باشد. بدین ترتیب ، ضرورت زمانه چنین ایجاب کرد تا شیوه‌های سنتی، منسوخ شود و جای خود را به سیستم‌های بهره‌برداری مکانیزه و صنعتی بدهد.

یکی از کارشناسان جنگلداری در این‌باره گفت : نظام جدید بهره‌برداری از جنگل‌های شمال، علاوه بر این که در فعالیت‌های جنگلی تأثیر گذاشت ، باعث اشتغال تعداد زیادی از جنگل نشینان و روستاییان شد.

نادر رضایی افزود : تحولات اقتصادی ـ اجتماعی پدیدآمده و پیشرفت علم و فناوری و بالارفتن آگاهی مردم، موجب شد کارگران شاغل در جنگل، برای بهره برداری سنتی رغبت چندانی از خود نشان ندهند.

وی گفت : گسترش شبکه‌های اصلی جاده‌های جنگلی به مثابه رگ‌های حیاتی جنگل و به وجود آمدن سیستم جدید حمل و نقل و ورود تدریجی انواع خودروهای بهره برداری ضرورت بررسی بهره‌برداری مکانیزه را بیشتر کرد.

این کارشناس ادامه داد: بهره‌برداری اصولی و علمی از جنگل باید بر اساس موازین فنی و بارعایت مسائل زیست محیطی به نحوی انجام شود که درعین پیروی از اصول اقتصادی ، بقای جنگل و استمرار تولید، تضمین شود.

رضایی اظهارداشت: بررسی‌ها نشان می‌دهد یکی از راه‌های رسیدن به این هدف ، تعیین سیستم‌های مناسب بهره‌برداری است که در هر طرحی باید متناسب با وضع فنی، اقتصادی، اجتماعی و نیز توجه به زمین‌شناسی و پایداری لایه‌ها و روش‌های جنگلداری و شیوه‌های جنگل شناسی باشد.

به گفته او ضرورت تعیین سیستم‌های بهره‌برداری زمانی بیشتر احساس می‌شود که در نظر بگیریم در حدود ‪ ۷۰‬درصد هزینه‌های اجرایی طرح‌های جنگلداری مربوط به بهره‌برداری است.

این کارشناس تأکید کرد: بهره‌برداری چوب ازجنگل، کاری دشوار است و از نظر صدمات جسمی و تلفات جانی، بعد از کار در معدن قرار دارد و به همین دلیل ، کارگران رغبت چندانی به آن ندارند.

رضایی درباره فواید به کارگیری خودروهای بهره‌برداری گفت: افزایش بازده کار در جنگل ، خروج سریع تر فرآورده‌های جنگلی، پاک شدن به موقع جنگل از مازاد مقطوعات، جلوگیری از بروزآفات و بیماری‌ها، تأمین به موقع مواداولیه چوبی مورد نیاز صنایع و افزایش درآمد طرح‌های جنگلداری، از جمله فواید استفاده از ماشین است.

وی گفت : به کارگیری ماشین، از تبدیل تنه‌های صنعتی به الوار جلوگیری می کند و این امکان را فراهم می‌آورد تا تنه درخت با طول بیشتر از جنگل خارج شود.

به گفته این کارشناس ، کاهش هزینه، کم شدن زمان تخلیه چوب، کاهش زمان بارگیری، کاهش عیوب ناشی از تماس تنه‌های صنعتی با هوای آزاد، جلوگیری از پایین آمدن کیفیت تنه و سهولت انتخاب گرده‌بینه مورد نیاز از دیگر مزایای بهره‌برداری از ماشین است.

رضایی ادامه داد: اره موتوری که امروزه به طور گسترده برای قطع و تبدیل درختان به کار می‌رود، در سال ‪ ۱۳۰۶‬و به دست «امیل لورپ » با سوخت گازوئیل استفاده شد.

این کارشناس تصریح کرد: برای خروج تنه درخت، از انواع اسکیدر استفاده می‌شود و اهمیت آن در این است که تنه‌های صنعتی، ارزشمندترین بخش تولیدات جنگل را تشکیل می‌دهند و این محصول در کارخانه‌های تخته لایه ، روکش، پارکت سازی و چوب بری مصرف می‌شود.

به گفته رضایی اگر تنه درخت با دستگاه‌های کشنده‌چوب، همانند انواع‌اسکیدر ، از جنگل خارج نشود، به ناچار باید در همان داخل جنگل به چوب الواری تبدیل شود که در نتیجه، هفت درصد حجم تنه به صورت خاک اره و پوشال هدر می‌رود.

این کارشناس جنگلداری بیان داشت : همچنین در حدود ‪ ۲۱‬درصد حجم تنه به صورت «پشت لا» تولید می‌شود که ارزش آن معادل هیزم است.

رضایی درباره انواع اسکیدر تصریح کرد : اسکیدرها به دو دسته چرخ‌لاستیکی و چرخ زنجیری تقسیم می‌شوند که اساس خروج فراورده‌ها را اسکیدر چرخ لاستیکی تشکیل می‌دهد و اسکیدر چرخ زنجیری فقط برای آماده کردن تنه برای کار با اسکیدر چرخ لاستیکی و گاهی خروج تنه‌های باقیمانده در مناطق سخت گذر و خاص، آن هم به صورت موردی استفاده می‌شود.

وی افزود : سیستم کابلی نیمه معلق در قطع‌های یکسره به کار می‌رود و تنه ها به طرف پایین کشیده می‌شوند که برد مفید آن اغلب، کمتر از ‪ ۲۰۰‬متر وعرض نوار برداشت در حدود ‪ ۱۲‬متر است.

این کارشناس ادامه داد : سیستم کابلی معلق ، به صورت‌های ثابت، متحرک یا ترکیب‌های مختلف با توجه به شرایط خاص منطقه و امکانات موجود استفاده می‌شود که نوع متحرک آن کاراتر است.

وی گفت : در این سیستم، فاصله کابل در هر دو حالت ‪ ۵۰‬متر و برد مفید آن در کابل متحرک در حدود هزار متر و در کابل ثابت در حدود دو هزار متر است.

رضایی در خصوص کاربردهای تراکتور در بهره‌برداری جنگل تصریح کرد : این دستگاه برای خروج هیزم ، کاتین ، چوب‌های تیری و تونلی از جنگل به کنار جاده استفاده می‌شود.

این کارشناس جنگلداری خاطرنشان کرد: هر یک از فرآورده‌های جنگل، جایگاه‌مصرفی خاصی دارند. برای مثال کاتین در ساخت صندوق میوه، پالت ، قرقره‌های کابل برق، قسمت‌های چوبی ابزارهای ساختمانی، درودگری، کارخانه‌های نئوپان، فیبر و کاغذسازی مصرف وسیع و گسترده دارد.

رضایی گفت : چوب‌های هیزمی نیز که همواره بیشترین مقدار را دربین محصولات چوبی جنگل دارند، به محصولات با ارزش همچون کاغذ ، فیبر و نئوپان تبدیل می‌شوند و بخشی از آن نیز به مصرف سوخت می‌رسد که خوشبختانه مقدار آن رو به کاهش است.

وی یادآور شد : علاوه بر دستگاه‌های یاد شده ، دستگاه‌های دیگری نیز برای خروج فرآورده‌ها و انجام‌دادن دیگر عملیات بهره‌برداری مانند قطع و تبدیل به کار می‌رود که می‌توان به «فورواردر» اشاره کرد.

این کارشناس گفت : ولی این ماشین‌ها یا در جنگل‌های شمال استفاده نشده  و یا به صورت موردی و در سطحی کوچک به کار گرفته شده است.

رضایی اضافه کرد : با توجه به ماهیت کار در جنگل و موانع موجود ، نظیر بافت جنگل‌های شمال کشور ، شیوه‌های جنگل شناسی، وضع پستی و بلندی و در نظر گرفتن این که بهره‌برداری وابسته به اوضاع طبیعی منطقه است و نمی‌توان به راحتی، فناوری پیشرفته  را  وارد جنگل کرد،  ماشین‌های  بهره‌برداری  باید  ویژگی های خاصی داشته باشند.

این کارشناس جنگلداری توضیح داد : این ماشین‌ها باید فناوری مناسبی داشته باشند و قطعات و لوازم یدکی آنها به سهولت تهیه شود.

وی تأکید کرد : ماشین‌های بهره‌برداری جنگل باید قدرت تحرک ، کارایی و بازده خوبی داشته باشند و با وضع اقلیمی و پستی و بلندی جنگل‌های شمال متناسب و دارای قیمت مناسب باشند.

رضایی گفت : تعمیرات چنین ماشین‌هایی باید به راحتی انجام گیرد و کمترین خسارت را به جنگل وارد کند.از جمله در دستگاه‌های کشنده چوب، طول تیغه از حدود ‪ ۲/۲‬متر بیشتر نشود و وزن آنها به قدری نباشد که ساختمان خاک را به هم زند.

وی ادامه داد : به طور کلی ، ماشین در صورتی که مناسب کار باشد و درست به کار گرفته شود و با تمام ظرفیت ، کار کند ، یکی از راه‌های پایین آوردن هزینه و بالابردن میزان تولید و درآمد است.

وی افزود: با این حال ، همین ماشین در صورتی که مناسب کار نباشد یا درست به کار گرفته نشود ، خود عامل بالابردن هزینه و پایین آمدن درآمد خواهد شد.

به گفته او یکی از موارد مهم برای رسیدن به اهداف مورد نظر و استفاده مطلوب از انواع ماشین، رعایت نکات فنی متعدد در نگهداری و چگونگی کار با آنهاست تا هدف‌های تعیین شده ، محقق گردد.

کارشناسان معتقدند، با ارزش‌ترین بخش چوبی درخت، تنه آن است که هر چه صاف تر  و  قطور تر باشد، با ارزش تر است. بنابراین استفاده‌از روش‌ها و ماشین‌هایی که بتوان با آن ، این تنه را با کمترین ضایعات به کارخانه‌های صنایع چوب منتقل کرد، نقش موثری در بالارفتن کیفیت بهره‌برداری دارد.

در نتیجه افزایش ضایعات بهره‌برداری ، قطع درختان بیشتری را به دنبال دارد که پیامدهای آن روشن است. از طرف دیگر به کارگیری ماشین‌هایی جدید، این امکان را فراهم می‌کند تا مصارف متنوع تری از چوب شود و همین برکاهش برداشت چوب از جنگل ، تأثیر دارد.

با وجود مشکلاتی که برای استفاده از ماشین های بهره‌برداری پیشرفته در جنگل‌های شمال وجود دارد ، ماشین‌های فعلی به خوبی نقش مثبت خود را نشان داده است. رغبت مجریان طرح‌های جنگلداری برای خرید یا اجاره این ماشین‌ها ، نشان می‌دهد به کارگیری آنها، باعث رونق اقتصاد جنگل می‌شود. اقتصاد جنگل از واقعیت‌های پذیرفته شده اداره جنگل است که هدف از آن ، درآمدزایی در عین حفظ جنگل است.

این دیدگاه در بین دو نظر متضاد وجود دارد که طبق یکی از آنها، ازجنگل نباید نفع مالی برد و طبق یکی دیگر ، به جنگل باید مانند سرمایه‌ای رایگان نگاه کرد و تا حد امکان ، آن را صرف کرد.

با این حال ، کسب درآمد از جنگل ، منحصر به قطع درختان و استفاده از چوب آن نیست، گسترش طبیعت گردی یا  اکوتوریسم  و همچنین بهره‌گیری از محصولات غیرچوبی جنگل نظیر گیاهان دارویی و صمغ، اقدامی برای تخریب هرچه کمتر جنگل در کنار درآمدزایی آن است که رویکردی جهانی محسوب می‌شود.

سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور و ادارات منابع طبیعی نیز می‌توانند با نظر مشورتی خود ، مجریان طرح‌های جنگلداری را در انتخاب و استفاده بهینه از ماشین های بهره‌برداری جنگل یاری دهند و از این طریق، هم درآمد مجریان را بیشتر کنند و هم تخریب جنگل را به حداقل برسانند.



 
باغ گیاه شناسی و هرباریوم نوشهر
ساعت ۸:٠۳ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ٧ شهریور ۱۳۸٦  

باغ گیاه‌شناسی نوشهر (ایستگاه تحقیقات جنگل و مرتع نوشهر) با مساحت 5/34 هکتار که در ابتدا، آربورتوم (دارباغ/Arboretum)  و سپس باغ اکولوژی نامیده می‌شد، در سال 1333 با تلاش دکتر حبیب الله ثابتی (1293- ۱۳۸۷) تأسیس گردید و یکی از قدیمی‌ترین باغ‌های گیاه‌شناسی کشور محسوب می‌شود.در تاریخ مزبور حدود 7 هکتار از زمین‌های «ایستگاه کشاورزی نوشهر»  با هدف مطالعات بوم‌شناختی (اکولوژیک) و بررسی سازگاری گونه‌ها، برای کاشت گونه‌های درختی و درختچه‌ای در نظر گرفته شد. در سال 1364 بخش تحقیقات گیاه‌شناسی مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور بر اساس مناطق گیاه گیتاشناسی (جغرافیای گیاهی) و  تنوع اقلیمی، 5 نقطه کشور  را  برای  احداث  باغ گیاه‌شناسی در نظر  گرفت و با  توجه  به  قدمت  باغ  اکولوژی  نوشهر،  این مکان  برای  ایجاد  باغ  گیاه‌شناسی شمال انتخاب شد. این باغ از نظر وسعت و قدمت، دومین باغ گیاه شناسی کشور است. هدف اولیه از احداث این باغ مانند دیگر باغ‌های گیاه شناسی دنیا، آموزش و تحقیقات بنیادی  درباره  گیاه شناسی  بود. در واقع  انتقال  گونه‌های  جنگلی بومی و  وارد کردن  گونه‌های  غیر بومی و ایجاد  مجموعه‌های  مختلف  و توده‌های  آزمایشی از  گونه‌های متفاوت  با ریخت‌های زینتی متنوع، از گام‌های نخستین هر باغ گیاه شناسی به شمار می‌آید. به همین دلیل گونه‌های بومی و غیر بومی به مرور زمان به‌تدریج در فضای پیش‌بینی شده باغ که   8 تا   10 هکتار آن  آربورتوم (دارباغ) بود کشت شد. با گذشت زمان  برخی پایه‌های کاشته شده از بین رفت ولی تعداد زیادی هم باقی ماند و هم اکنون 450 گونه درختی و درختچه‌ای چوبی در 73 قطعه این باغ وجود دارد. در این باغ همانند سایر باغ‌های گیاه‌شناسی دنیا در کنار دارباغ، بخش های مختلفی از جمله بخش درختچه‌های زینتی، گیاهان معطر و پَرچین‌سازی، سوزنی برگان، گیاهان پیازی، گیاهان گرمسیری، گیاهان دارویی، توندرا، باغ رده‌بندی (سیستماتیک)، گلخانه گیاهان گرمسیری و هرباریوم در نظر گرفته شده است.

برخی از گونه‌های شاخص باغ گیاه شناسی نوشهر عبارت‌اند از: دارتالاب، لاله‌دار (درخت لاله)، بلوط چوب پنبه‌ای، توت آمریکایی، توت کاغذی، عنبر سائل، ژینکگو (ژنکو)  تُونگ، آروکاریا، نوئل نقره‌ای، شبه سرو.                                                   

گونه‌های تونگ، بلوط چوب پنبه‌ای، لاله‌دار و ژینکگو اولین بار در ایران در این باغ کاشته شد و تنها پایه بلوط چوب پنبه‌ای کشور نیز در باغ گیاه شناسی نوشهر قرار دارد.

تعداد زیادی از گونه‌های درختی و درختچه‌ای موجود در این باغ ارزش دارویی فراوانی دارد اما بسیاری از متخصصان حتی از وجود آنها در ایران بی اطلاع‌اند یا آنها را از نزدیک ندیده‌اند.

هر باغ گیاه شناسی باید سامانه‌ای پویا برای شناسایی گونه‌های بومی و غیر بومی داشته باشد. از این رو وجود هرباریوم برای تحقق این اهداف و همچنین مکانی برای نگهداری نمونه‌های گیاهی خشک شده ضرورت دارد. به همین دلیل در سال 1376 هرباریوم باغ گیاه‌شناسی نوشهر تأسیس شد که اکنون با داشتن 15 هزار نمونه گیاهی بزرگ‌ترین هرباریوم شمال و یکی از مهم‌ترین منابع گیاه شناسی کشور است.

مجری طرح ملی جمع‌آوری گیاهان مازندران و مسؤول هرباریوم نوشهرگفت: این مرکز با داشتن  ۱۵هزار نمونه گیاهی، که از ارتفاعات دماوند تا شبه جزیره میانکاله جمع‌آوری شده است، بزرگ‌ترین هرباریوم شمال و یکی ازمهم‌ترین منابع گیاه‌شناسی کشور است.

طیبه امینی افزود: نمونه‌های موجود در اینهرباریوم شامل 1300 گونه،۵۷۰ جنس و ۱۱۵ تیره است که   ۷۰گونه، نمونه‌های بومی انحصاری (بومزاد/اندمیک) محسوب می‌شود.

طیبه امینی با اشاره به اینکه در هرباریوم، نمونه‌های گیاهی به صورت خشکشده و تحت شرایط معین نگهداری می‌شود، یادآور شد: هرباریوم نوشهر، بخشی از باغگیاه‌شناسی نوشهر است و فعالیت آن از سال ۱۳۷۶   آغاز شد.

وی اظهار داشت: با وجود رطوبت بالا در شمال کشور که نگهداری ازنمونه‌های گیاهی را مشکل می‌کند نمونه‌های موجود، وضع مطلوبی دارد و رطوبت در حد 40 درصد نگه داشته می‌شود.

امینی تصریح کرد : هدف اصلی از ایجاد هرباریوم، تسهیل در آموزشگیاه شناسی و همچنین نگهداری گونه‌های نادر است.

مسؤول هرباریوم نوشهر درباره مراحل انتقال گیاه از محیط طبیعیبه هرباریوم گفت: نمونه‌های گیاهی با گردش در طبیعت جمع‌آوریو  بعد از پرس و  خشک شدن، ضد عفونی  و  به  کاغذ مخصوص  منتقل می‌شوند.

پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی مازندران اضافه کرد: هرباریوم درجهان قدمتی   دست کم 500 ساله دارد و در زمان حاضر هرباریوم‌های بزرگی با چند میلیون نمونهگیاهی در کشورهای مختلف دایر است.

امینی تصریح کرد: در ایران هرباریوم باغ گیاه شناسی در کرج، با 120 هزار نمونه گیاهی بزرگترین مرکز است.

وی درباره امکانات هرباریوم نوشهر گفت: ساختمان این هرباریوم ۱۲۰متر مربع وسعت دارد و به دلیل قدمت آن، فراهم‌آوردن محیط مناسب برای نمونه‌هایگیاهی مشکل است.

این  پژوهشگر ، مشکل نیرو و کمبود خودرو را از دیگر موانع برشمرد و گفت: خبرهای مربوط به قصد مدیران بندر نوشهر برای تبدیل بخشی از باغ گیاه‌شناسیبه جاده عبور تریلرهای بندر، نگران ‌کننده است.

امینی درباره طرح‌های آینده یادآور شد: طرح ملی نگارش فلور ایران به فارسی و تیره‌های افرا، توسکا و جنس نمدار و همچنین نگارش فلور استان مازندران از طرح‌های آتی است.

وی با اشاره به همکاری خوب این مرکز با مراکز دانشگاهی و پژوهشیبیان داشت: دانشجویان و پژوهشگران حتی از استان‌های دیگر به هرباریوم نوشهرمی‌آیند.

فعالیت هرباریوم باغ گیاه شناسی نوشهر منجر به کشف دو گونه و شناسایی دو گونه جدید شده است:

 spiraea sheikhii   Zare  Fam.:Rosaceae                                                        

Sorbus tiliaefolia   Zare & Amini & Asadi     Fam.:Rosaceae                          

Oenothera sinuata  L.     Fam. :onagraceae                                                  

Sida rhombifoliaL.                                                                                                Fam.  :Malvaceae                                                     

دو گونه اول برای اولین بار در جهان و دو گونه بعدی برای نخستین بار در ایران گزارش شده است. حبیب زارع کاشف گونه spiraea  sheikhii  zare  به پاس قدردانی از یک عمر تلاش مهندس احمد شیخی که در سال ۱۳۵۳ گلخانه بزرگ « نِیرَنگ » را در نوشهر تأسیس کرد، اسم وی را برای نام علمی این گیاه برگزید.



 
جوامع گیاهی در جنگل های شمال
ساعت ٧:٥٩ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ٧ شهریور ۱۳۸٦  

   آب و هوای معتدل و مرطوب و خاک مناسب جنگلهای شمال باعث شده است در این جنگلها، تنوع زیستی بالایی به وجود آید به نحوی که در حدود ۳۰۰ گونه درختی و درختچه ای در این ناحیه شناسایی شده است. گذشته از این، صدها گونه علفی در جنگل‌های شمال می‌روید که بسیاری از آنها ناشناخته است.

تعدد و تنوع گونه‌ها، باعث شده است دراین جنگل‌ها، جوامع گیاهی مختلفی به وجود آید که هر کدام دارای خصوصیات و ارزش ویژه‌ای هستند.

"فرهنگ اسداللهی" عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نوشهر و چالوس در گفتگو با ایرنا، درباره اهمیت جوامع گیاهی جنگل‌های شمال گفت: جنگل‌های شمال کشور با تنوع خاص ژنتیکی، یکی از بزرگترین منابع طبیعی کشور محسوب می‌شود.

وی افزود: ایران از نظر ژئوبوتانیک (زمین گیاهی) مقام خاصی در دنیا دارد ومانند پلی، مناطق فیتوژئوگرافیک (گیاهْ زمینْ نگاری) خاورمیانه را به هم متصل می‌کند.

اسداللهی با اشاره به اینکه جوامع گیاهی مشابه را اتحادیه می‌نامند گفت: در مطالعاتِ جامعه‌شناسیِ گیاهیِ جنگل‌های شمال، سه اتحادیه به نام‌های اتحادیه انجیلی و ممرز، اتحادیه توسکای ییلاقی، اتحادیه تمشک و راش وجود دارد.

این استادیار دانشگاه آزاد تصریح کرد: اتحادیه تمشک و راش را این جانب در سال ‪ ۱۳۶۹ ‬در منطقه اَسالِم گیلان شناسایی کردم و شامل سه جامعه است.

وی تصریح کرد: یکی از جوامع جلگه‌ای، جامعه توسکا ـ لرگستان است که بر روی خاک‌های مرطوب کنار رودخانه‌ها و به طور کلی در مناطقی که سفره آب زیر زمینی آن بالاست تشکیل می‌شود.

              این  جامعه‌شناس گیاهی افزود: ازدیگر  جوامع  گیاهی در مناطق جلگه‌ای شمال، جامعه

 مَلَج ـ توسکاسِتان‌است که علاوه‌بر ملج و توسکا، گونه‌هایی همچون افسونگرِ شب و خُرْمَنْدی در آن دیده می‌شود.

اسداللهی با اشاره به رویش گونه کمیاب سفید پَلَت در شمال کشور گفت : این گونه یکی از گونه‌های بومی و نادر در جنگل‌های خزری است که بر روی خاک‌های آبرفتی مانند شرق رودخانه سفید رود می‌روید.

  وی افزود : سفید پلت یک گونه نادر و در حال انقراض است و به همین دلیل در ذخیره گاه جنگلی «صَفرا بسته» گیلان و چند منطقه دیگر، مورد محافظت و حمایت قرار می‌گیرد.

این استادیار دانشگاه درباره جامعه شمشادستان گفت: این جامعه به صورت پراکنده در سواحل و مناطق جلگه‌ای جنگل‌های گیلان و مازندران در زیر اشکوب درختان جنگلی بزرگ دیده می‌شود.

وی هشدار داد: متاسفانه امروزه براثر مداخلات مردم و بهره‌برداری بی‌حساب و قطع‌های یکسره، این جامعه جنگلی تخریب و به زمین‌های زراعی تبدیل شده و مختصر باقیمانده آن نیازمند توجه است.

    وی  در  ادامه  گفت: یکی  از  جوامعی  که    شمشاد  در     آن دیده می‌شود،    جامعه  داغداغان - شمشادستان است که برای نخستین بار این جانب و آقایان زارع و رحمانی آن را در سال ‪ ۱۳۷۷در منطقه نوشهر شناسایی کردیم.

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد واحد نوشهر و چالوس گفت : باتوجه به اینکه گونه شمشاد در حال انقراض است باید برای حفظ آن اقدام کرد.

وی یکی از جوامع گیاهی جنگل‌های شمال را جامعه اَنجیلی - مَمْرَزِستان ذکر کرد و گفت : انجیلی یکی از گونه‌های بومی و نادر جنگل‌های شمال شمال و باقیمانده از دوران سوم زمین شناسی است که ارزش و اهمیت آن در کشور هنوزشناخته شده نیست.

این استادیار دانشگاه افزود: در روند تخریب جنگل‌های شمال، فشار وارد شده بر گونه انجیلی به قدری بوده که به نظر می‌رسد برای سال‌های آتی، این گونه را باید در ذخیره گاه ها و پارک‌های جنگلی جستجو کرد.

اسداللهی افزود : انجیلی درختی زیباست و مقاومت بالایی در برابر آلودگی هوا دارد و در حفظ محیط زیست و تنوع زیستی و حفظ اکوسیستم و حیات وحش منطقه نقشی اساسی ایفا می‌کند.

وی درباره جوامع جنگلی مناطق میان بند جنگل‌های شمال گفت: یکی‌از جوامع در این محدوده، جامعه بلوط - ممرزستان است که بر روی سنگ مادر آهکی تشکیل می‌شود.

این جامعه شناس گیاهی افزود: بلوطِ بُلَند مازُو، یکی از بلندترین درختان جنگلی شمال کشور و گونه‌ای نورپسند است که هرچه از غرب جنگل‌های شمال به طرف شرق می‌رویم، سطح جنگل‌های آن افزایش می‌یابد.

وی تصریح کرد: این نوع بلوط در جنگل‌های شمال به شدت بهره برداری شده، تا آن جا که گونه ممرز در بعضی مناطق جانشین آن شده است.

اسداللهی جامعه شاه بلوط را یکی دیگر از جوامع گیاهی میان‌بند درجنگل‌های شمال ذکر کرد و گفت: این گونه در استان گیلان و در دره‌های وِیسرود، قلعه رُودْخان، شفارود و امامزاده ابراهیم وجود دارد و نخستین بار دکتر محمد حسین جزیره‌ای در سال ‪  ۱۳۴۰ ‬آن را مطالعه و بررسی کرد.

وی تاکید کرد : شاه بلوط گونه‌ای ارزشمند و دارای میوه خوراکی است ولی متاسفانه دراین مناطق، بعضی از پایه‌های آن به بیماری " مرگِ شاه بلوط " مبتلا شدند.

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد نوشهر و چالوس در ادامه گفت: یکی دیگر از جوامع گیاهی در مناطق میان بند جنگل‌های شمال، جامعه وَن است.

وی افزود: ون یکی از گونه‌های ارزشمند و با اهمیت صنعتی در جنگل‌های شمال است که از جلگه تا ارتفاعات، در دامنه‌های شمالی و دره‌های مناطق مرطوب و نیمه مرطوب و حتی نیمه خشک دیده می‌شود.

این استادیار دانشگاه اضافه کرد: یکی از جوامع گیاهی مهم، راشستانها محسوب می‌شوند که از ارتفاع ‪ ۵۰۰‬تا ‪ ۲۲۰۰‬متر از سطح دریا وجود دارند.

وی ادامه داد : راش ‪ ۱۵/۵‬درصد سطح جنگل‌های شمال را تشکیل می‌دهد و ‪۲۵‬ درصد چوب بهره‌برداری شده از جنگل‌های شمال، از این گونه است.

وی گفت : جامعه سُرْخدار که به طور پراکنده از مازندران تا گرگان و برخی دره‌های گیلان گسترده شده است، به دلیل اهمیت گونه سرخدار از جوامع مهم مناطق کوهستانی جنگل‌های شمال محسوب می‌شود.

اسداللهی افزود: سرخدار یکی از گونه‌های مهم سوزنی برگ شمال کشور و بازمانده دوران سوم زمین شناسی است که از آن ، ماده ضد سرطان " تاکزین" استخراج می‌شود.

وی تاکید کرد : باتوجه به اهمیت حیاتی این گونه، برای حفظ آن، اقدامات حفاظتی صورت گرفته است و باید هرگونه بهره‌برداری چوبی و تجاری از آن ممنوع باشد.

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد نوشهر و چالوس درباره جوامع گیاهی مناطق مرتفع جنگل‌های شمال گفت: یکی از جوامع گیاهی مرتفع کوهستانی جامعه بلوط - لِوَرِستان است که به صورت آمیخته در مرز بالای جنگل‌های شمال و اغلب به شکل درختچه دیده می‌شود.

وی افزود: این جامعه، حفاظتی و حمایتی محسوب می‌شود و از نظر جلوگیری‌از فرسایش خاک، ارزش حیاتی دارد، به خصوص آنکه به‌دلیل چرای دام و بهره‌برداری بی حساب، به صورت جنگل‌های مخروبه در آمده است.

    اسداللهی گفت : این  جامعه   به مراتع ییلاقی    دامداران    ختم می‌شود  و  به  علت وضع ‌خاص بوم شناختی باید قرق‌اعلام واز دخل وتصرف و برداشت درآن جلوگیری‌شود.

به گفته او از جوامع گیاهی مهم مناطق مرتفع جنگل‌های شمال، جامعه‌اُرْسِستان در حد بالای جنگل است که برخی از گونه‌های آن، بالِشتکِ خرس نامیده می‌شود.

وی تصریح کرد: گونه اُرْس برای حفظ آب و خاک و بستر جنگل و حفظ محیط زیست و تنوع زیستی منطقه نقشی اساسی دارد و باتوجه به اینکه در ارتفاعات شمال کشور، قطرات باران درشت است، وجود این گونه از شدت برخورد باران با زمین می کاهد و جلوی ایجاد سیل را می‌گیرد.

اسداللهی جامعه توسکاسِتان را یکی دیگر از جوامع گیاهی ارتفاعات بالای جنگل‌های شمال ذکر کرد و گفت: این جامعه به دلیل وضع خاص اقلیمی و ادافیکی و توپوگرافی در حدِ بالاییِ برخی از مناطق جنگلی شمال دیده می‌شود و باید جنگل حفاظتی و حمایتی محسوب شود.

وی تاکید کرد: باتوجه به اینکه رویشگاه‌ این گونه، محدود ومنحصر به‌فرد است ،باید در قالب ذخیرگاه‌جنگلی محافظت شود و درباره آن تحقیقات جامعی‌انجام‌گردد.

وی درباره جوامع گیاهی مناطق شبه مدیترانه‌ای شمال گفت: این مناطق، آب و هوای گرم و خشک دارند و بیشتر بارندگی آن در زمستان و بهار است.

این استادیار دانشگاه اضافه کرد : رودبار در استان گیلان و دره حسن آباد در شهرستان چالوس از جمله این مناطق هستند که در آنها جامعه زَرْبینِستان دیده می‌شود.

وی ادامه داد : زیتون تنها گونه‌ای است که با این اقلیم سازگای پیداکرده  و به صورت گونه‌ای چند منظوره برای توسعه درخت کاری و مشارکت‌های مردمی در این اقلیم کشت و پرورش داده می‌شود.

اسداللهی با اشاره به جامعه نُوش در قِزِل‌قلعه علی‌آباد در استان گلستان، تصریح کرد: موطن اصلی نوش، کشور چین است و جنگل مذکور در این استان در حدود ‪۱۹۵‬ هکتار وسعت دارد که قسمت عمده آن تخریب شده و به‌صورت ذخیرگاه اداره ‌می‌شود.

وی تصریح کرد: رویشگاه طبیعی این گونه، کمیاب است و به دلیل ارزش و اهمیت ژنتیکی، جایگاه ویژه‌ای را در میان ذخایر جنگلی کشور دارد.

این جامعه شناس گیاهی گفت: جامعه پسته خوراکی یکی ازجوامع گیاهی منطقه ایران - تُورانی است که در جنگل‌های اطراف مراوه‌تپه مانند قازان قایه درشرق استان گلستان، به صورت پراکنده در سطحی به مساحت ‪ ۵۰۰‬هکتار دیده می‌شود.

وی گفت: منطقه گیاهی ایران ـ تُورانی در کل ‪ ۳۶۱‬گونه چوبی دارد که بعضی از این گونه‌ها به علت شرایط خاص بوم شناختی، وارد منطقه خزری و جنگل‌های شمال شده‌اند که پسته خوراکی یکی از آنهاست.

وی افزود: این جنگل‌های پسته به دلیل اهمیت بوم شناختی و اقتصادی ازنظر تنوع ژنتیکی‌و زیستی وحفظ اکوسیستم درخور توجه‌اند و باید مدنظر قرارگیرند

جوامع گیاهی جنگل‌های شمال از نظر نوع مداخله به سه دسته تقسیم می‌شود.

دسته نخست ، جوامع حفاظتی شامل زَربینِستان اُرْسِستان، بلوط ـ لِوَرِستان، پسته، توس و شاه بلوط است.

دسته دوم ، جوامع تولیدی است که شامل راشستان، بلوط -ممرزستان، بلوط - آزادِستان و انجیلی - ممرزستان است.

در دسته سوم جوامع ذخیره گاهی و با ارزش ویژه قرار می‌گیرند که شامل شمشادستان، سرخدار، نوش و سفید پلت است.

کارشناس ناظر طرح‌های جنگلداری پَلَت چشمه و پیَمبور درحوزه اداره‌کل منابع طبیعی غرب مازندران درباره   جوامع  گیاهی   محدوده  فعالیتش  گفت: جامعه  گیاهی  در  اطراف  رودخانه  سردآبرود ، بلوط - لورستان و در ارتفاع بیشتر، راش - افراسِتان است.

"عباس تقی پور" افزود : در عمق جنگل، جامعه راشستان وجود دارد و در ارتفاع کمتر و نزدیک مناطق روستایی، به دلیل بهره‌برداری‌های انجام شده، راش کم و بلوط زیاد می‌شود.

این کارشناس ارشد جنگلداری ادامه داد : بهترین جامعه در این منطقه ، جامعه راشستان است که کیفیتی عالی دارد.

به گفته‌او جامعه راش - بلوطستان به دلیل نزدیکی به روستاهای داخل جنگل، به‌شدت تخریب شده و به‌حالت تُنُک درآمده و اِزگیل و وَلیک در آن زیاد شده‌است.

تقی پور اضافه کرد : در سریِ پلت چشمه ، در ارتفاعات بالا، راشستان و در ارتفاع پایین، گونه‌های دیگر همچون افرا و گیلاس جنگلی وجود دارد.

کارشناس ناظر طرح‌های جنگلداری پلت چشمه و پیمبور اظهار داشت : در این منطقه، مطالعات جامعه شناسی گیاهی، جز یک مورد که نتایج آن هنوز نهایی نشده، انجام نشده است و تحقیقات زیادی می‌توان در این جنگل‌ها انجام داد.

کارشناسان می‌گویند:با  وجود مشابهت‌هایی که بین جنگل‌های شمال و جنگل‌های اروپا وجود دارد، به دلیل طولانی تر بودن فصل رویش در جنگل‌های خزری ، میزان رشد در گیاهان و درختان این منطقه بیشتر است.

قطر درختانی نظیر راش در جنگل‌های شمال از یک متر هم بیشتر می‌شود که نظیر آن اغلب در اروپا دیده نمی‌شود.

مدیرکل دفتر جنگل‌کاری و پارک‌های جنگلی  سازمان جنگل‌ها و مراتع گفت: جنگل‌های شمال با تنوع گونه و تنوع ژنیتکی فراوان و ارزشمند خود، یادگار دوران سوم زمین شناسی و یکی از با ارزش‌ترین جنگل‌های جهان در نیمکره شمالی است.

"محمدعلی هدایتی " یادآور شد : این جنگل‌ها را باید مدیون رشته کوه البرز دانست که باعث به وجود آمده جنگل‌های خزری از ارتفاع سطح دریا تا ارتفاع ‪ ۲۳۰۰‬متر شده است.

به گفته او جنگل‌های شمال به دلیل قدمت ، تنوع ژنتیکی، تنوع گونه‌های درختی، درختچه‌ای، بوته‌ای و علفی و تنوع جانوری از حوادث بین یخچالی در دوران چهارم زمین شناسی مصون مانده است.

وی گفت : میزان بارندگی در غرب جنگل‌های شمال ‪ ۱۹۰۰‬میلی متر و در شرق آن ‪ ۶۰۰‬میلی متر است و در آن گونه‌هایی از درخت و درختچه یافت می‌شود که منحصر به فرد هستند و در نقاط دیگر دنیا وجود ندارند.

مدیرکل دفتر جنگل کاری و پارک‌های جنگلی سازمان جنگل‌ها و مراتع درباره گسترش جنگل‌های شمال افزود : این جنگل‌ها از شمال غرب به کوه‌های ماورای قفقاز و از شمال شرق تا جنگل‌های گُلیداغ و حتی قسمت‌هایی از بجنورد اتصال دارد.

هدایتی اضافه کرد : در مناطق جلگه‌ای و پایین بند جنگل‌های شمال ، در گذشته درختان تنومند و قطوری از گونه‌های مختلف وجود داشت که به مرور بر اثر تغییرکاربری‌های قانونی و غیرقانونی، کمیت و کیفیت آنها پایین آمده است.

این مسئول سازمان جنگل‌ها و مراتع گفت : هم اکنون آثار و بقایای این گونه‌ها را در جنگل‌ها و پارک‌های جنگلی و طرح‌های جنگلداری می‌توان دید.

وی از گونه‌های درختیِ بلند مازو، ممرز، انجیلی، سفید پلت ، توسکا، شَبْ خُسب، آزاد، اُوجا، داغداغان، شمشاد، لَرْگ، پَلَت، لیلَکی، خُرمَندی، توت، انجیر، بید، ازگیل، ولیک، انار، آلوچه، سیاه اَربه، سیاه‌اَل، و از گونه‌های درختچه‌ای و بوته‌ای، یاسمن، دارْدُوست، رازَک ، انگور، اَزْمَلَک و تمشک را نام برد.

هدایتی درباره مناطق میان بند جنگل‌های شمال و گونه‌های آن گفت : علاوه بر گونه‌های یاد شده گونه‌های دیگری مانند شیرْدار، نَمدار، وَن و مَلَج و با فراوانیِ بیشتر، بلوط و ممرز دیده می‌شود.

مدیرکل دفتر جنگل کاری و پارک‌های جنگلی سازمان جنگل‌ها و مراتع تصریح کرد: درمیان بند، بلوط و ممرز در بیشتر نقاط تیپ غالب را تشکیل می‌دهند و یا بر حسب وضع خاک و توپوگرافی و جهت جغرافیایی و اقلیم، مجموعه گونه‌های ممرز و بلوط، پلت و شیردار و نمدار به صورت آمیخته وجود دارد.

به گفته این مسئول در این مناطق از تعداد گونه‌هایی نظیر لیلکی ، لرگ ، شب خسب، توت ، انجیر و اوجا کاسته می‌شود و در جنگل‌هایی که تخریب نشده باشند، گونه‌هایی مانند ازگیل ، وَلیک و آلوچه وجود ندارد.

وی بیان داشت : یکی درختان مهم مناطق مرتفع ، درخت راش است که به صورت خالص و یا آمیخته با ممرز و گاه با درختان پلت، شیردار، ون ، سرخدار ، گیلاس جنگلی و بارانَک یافت می‌شود.

هدایتی ادامه داد : در شرق استان گلستان ، درخت مناطق مرتفع، همان بلند مازو است که به جای درخت راش ظاهر می‌شود.

این مسئول سازمان جنگل‌ها و مراتع گفت : درخت بلند مازو همراه با سایر گونه‌هایی یاد شده وجود دارد و گاهی در راشستان نیز درختانی مانند بارانک، گیلاس جنگلی، سرخدار، ملج ، توسکایِ ییلاقی به صورت آمیخته در بعضی از نقاط دیده می‌شود.

هدایتی درباره درختان مناطق مرتفع و  سرد گفت : در این مناطق که نیمه مرطوب نیز قلمداد می‌شود، اَفراهای سرما پسند، نظیر کَرکُو، افرای خزری، کرب و گونه‌هایی همچون گلابی جنگلی، ازگیل، ولیک، آلوچه جنگلی، دَغدَغَک ، اَل، تَنْگَرْس، شن ، شیرخِشت، شیمشیر، سیاه تُوسه، سیاه اَربه، بُداغ ، هفت کُول، گالش انگور، زرشک ، دیوآلبالو، نسترن، لِوَر و اُوری دیده می‌شود.

وی در ادامه افزود : در مناطق نیمه خشک یا مدیترانه‌ای جنگل‌های شمال ، نظیر دره‌های رستم‌آباد،  دره چالوس، دره هراز، تجن و تالار و قسمت‌هایی در شرق استان گلستان مانند قپان و کلاله، به علت کم بودن بارندگی سالانه و کمبود رطوبت نسبی هوا، درختان و درختچه‌هایی همچون داغداغان  زربین ، زیتون، ارغوان، انار، انجیر، سیاه تلو، سیاه‌ال، کَچَف، ازگیل، ولیک و آلوچه جنگلی دیده می‌شود.

مدیرکل دفتر جنگل کاری و پارک‌های جنگلی سازمان جنگلها و مراتع اظهار داشت : به طورکلی گونه‌های غالب در جنگل‌هایی شمال ، به ترتیب شامل راش ، ممرز ، بلوط ، توسکا ، افرا، انجیلی و خرمندی است.

کارشناسان امر برای شناخت دقیق جوامع گیاهی در جنگل‌های شمال بر لزوم انجام مطالعات جامع تاکید کردند و گفتند: این مطالعه در محدوده دانش "جامعه‌شناسی گیاهی" قرار دارد.

 بررسی‌ها و تحقیقاتی که در زمینه شناخت جوامع گیاهی در جنگل‌های شمال انجام شده، بسیار کم است و هر از چندگاه، از کشف یک جامعه گیاهی جدید خبر داده می‌شود.

 صرف نظر از گونه‌های درختی و درختچه‌ای که شناخت نسبت به آنها بیشتر است، آگاهی فراوانی درباره گیاهان بوته‌ای و علفی وجود ندارد. تنوع گیاهی در جنگل‌های خزری زیاد است و بسیاری از گونه‌های علفی هنوز شناسایی نشده است.

 از طرف دیگر، مطالعه جوامع گیاهی ، تخصص و زمان زیادی می‌خواهد و تاکنون پژوهشگران معدودی در این زمینه کار کردند.

  روشن شدن سیمای کلی جوامع گیاهی درجنگل های شمال، راه استفاده بهینه از جنگل را هموارتر می‌کند و بدیهی است که با شناخت بهتر، برنامه‌ریزی‌ها دقیق تر و واقعی خواهد بود.  بعضی از جوامع گیاهی، نادر و منحصر به فرد هستند و با شناسایی و محافطت از آنها می‌توان از نابودی احتمالی این جوامع جلوگیری‌کرد و ذخیره‌ای ارزشمند به وجود آورد.

 دستگاه‌های اجرایی نیز می‌توانند با کمک به مراکز پژوهشی از جمله دانشگاه‌ها، مقدمات لازم را برای گسترش تحقیق درباره جوامع گیاهی فراهم آورند، اقدامی که در نهایت ، کار مدیریت جنگل را علمی تر و آسان‌تر می‌کند.

همچنین  شناخت جوامع گیاهی و گونه‌های جنگل‌های شمال، امر گسترش استفاده از محصولات غیر چوبی جنگل را که هدفی جهانی است، تسهیل می‌کند و تنوع بهره‌گیری از جنگل را بالا می‌برد.



 
 
 
< head > < / head > < head > < / head >