جنگل‌های شمال

مقالاتی درباره جنگل‌های هیرکانی (خزری) در شمال ایران

 
گیاهان دارویی جنگل های شمال
ساعت ٩:۱٤ ‎ب.ظ روز دوشنبه ۳٠ مهر ۱۳۸٦  

      

        گل گاوزبان (.Echium amoenum Fisch. et Mey)

 

پوشش گیاهی جنگل را از نظر اندازه گیاهان به سه دسته تقسیم می کنند. دسته نخست ،درختان هستند که ساقه‌ای چوبی و ارتفاعی بیش از هفت متر دارند. دسته دوم گیاهان چوبی با ارتفاعی کمتر از هفت متر هستند که درختچه نامیده می شوند. دسته سوم نیز شامل گیاهان بوته‌ای و علفی کف جنگل است.

گیاهان اصلی سازنده جنگل، چوبی هستند اما گیاهان علفی کف ‌جنگل، از نظر تنوع زیستی و بهره ‌برداری «محصولات غیر چوبی» اهمیت ویژه‌ای دارند. این گیاهان مصارف صنعتی، دارویی و خوراکی متعددی دارند که با برنامه‌ریزی می‌توان به خوبی از آنها استفاده کرد. با وجود رواج داروهای شیمیایی، بسیاری از داروها، منشأ گیاهی دارند که به روش صنعتی تولید می شوند. هم اکنون از گیاهان دارویی جنگل های شمال، اغلب به صورت خودرُو استفاده می‌شود. درختان و درختچه‌ها، حتی آنها که چوب مناسبی دارند، اغلب مصرف دارویی هم دارند.

کارشناس سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور درباره گیاهان دارویی جنگل های شمال گفت: استفاده دارویی از گیاهان جنگل‌های شمال به دو بخش گونه‌های «درختی و درختچه‌ای» و گونه‌های «مرتعی و علفی و بوته‌ای» تقسیم می‌شود.

عیسی بوداغی افزود: گونه‌های درختی و درختچه‌ای شامل ازگیل، انار جنگلی، انجیر، انگور فرنگی خاردار(گالِش انگور)، تمشک، پسته، سرو کوهی، جَل، خاس، خُرمَندی، دارواش، دَغدَغَک، ریش بز، زالزالک، زرشک، سیب جنگلی، شاه‌بلوط، شمشاد، شیرخشت، فندق، عناب، کوله‌خاس، گردو، گلابی جنگلی، گوجه‌جنگلی، گوَن، لیلکی[lilaki]، نسترن جنگلی، نَمدار و هفت کول است.

این کارشناس اظهار داشت: در بخش گیاهان مرتعی و علفی و بوته‌ای، گونه‌هایی همچون پَلَم، اکلیل کوهی، آویشَن، بادَرَنجبُویه، بارهنگ، باریجه، بنفشه، بَذرُالبَنج و بُومادَران از گیاهان شاخص هستند.

وی در بیان برخی از استفاده‌های دارویی از گیاهان جنگل‌های شمال گفت: از تمام گل، برگ، پوست شاخه و ریشه، پوست میوه و دانه، عصاره و آب انار استفاده درمانی می‌شود و عصاره پوست درخت و پوست ریشه انار به دلیل وجود " آلکالوئیدها " ضد انگل است.

بوداغی اظهار داشت: برگ درخت جل و فرآورده‌های آن در داروخانه‌ها با نام "لوریه سریز" عرضه می‌شود و آب مقطر آن دارای خاصیت ضد تشنج و تسکین ‌دهنده سرفه است و در هنگام تنگی نفس، سیاه سرفه، اسپاسم های دردناک معده و روده، استفراغ و بی‌خوابی مصرف می‌شود.

وی افزود: برگ خاس، تب ‌بُر است و میوه و برگ خُرمَندی، خاصیت ضد تب دارد و از برگ دارواش برای رفع التهاب کبد و تسریع در رشد موی سر استفاده می‌شود.

کارشناس سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور خاطرنشان کرد: میوه زالزالک، ضد کمبود ویتامین C و میوه زرشک مقوی کبد و قلب است و میوه سیب، علاوه بر داشتن ویتامین‌های مختلف، خواب‌آور و آرامش بخش است و خاصیت ضد سرطان دارد.

 بوداغی گفت: دم‌کرده برگ «شاه‌ بلوط» برای رفع سرفه ‌و سیاه سرفه کاربرد دارد و عرق شکوفه شمشاد در تقویت عمومی بدن موثرتر از عرق بهارنارنج است.

وی اضافه کرد: از شیر‌خشت، ماده‌ای به نام "مان" به دست می‌آید که برای رفع تشنگی و قطع تب‌های غیر عفونی استفاده می‌شود و مصرف عناب، آرام‌کننده اعصاب و مقوی عمومی بدن است.

این کارشناس افزود: آب پوست سبز گردو برای التیام زخم و شستشوی آن و بیماری‌های پوستی و قارچی و اِگزما  مفید است.

به گفته وی، دم کرده گل نَمدار به صورت دهان‌شویه، برای رفع التهاب مخاط دهان مفید است و گیاه پَلَم، خاصیت ضدعفونی ‌کننده و التیام ‌دهنده زخم دارد.

وی درباره خواص دارویی آویشَن گفت: برگ و سرشاخه‌های گلدار آن، ضد تشنج و بیماری‌های دستگاه تنفسی است و لوسیون آن برای درمان کوبیدگی و آماس کاربرد دارد.

این کارشناس گیاه‌شناس اظهار داشت: ریشه «بابا آدم» دفع‌کننده اسید اوریک و پایین آورنده قند خون است و برگ بارهَنگ، برای التیام زخم استفاده می‌شود.

بوداغی تأکید کرد: بهره‌برداری از گیاهان دارویی به جز مواردی معدود همچون مجتمع کشت و صنعت گیاهان دارویی کندلوس و شرکت سُها، تاکنون بدون برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری لازم انجام شده است و شکل سنتی دارد.

استفاده از گیاهان دارویی بدون داشتن طرح و برنامه مشخص و علمی، باعث آسیب رسیدن به طبیعت و حتی انقراض آن گیاه می‌شود. بنابراین تعاریف و اهداف در بهره ‌برداری از گیاهان دارویی باید روشن باشد و از کار بی‌برنامه خودداری گردد.

مدیرکل سابق دفتر جنگل‌داری سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور در این‌ باره گفت: مهم ترین اصل در بهره‌برداری از محصولات غیرچوبی جنگل و مرتع، اصل بهره‌برداری مستمر یا اصل استمرار تولید است.

مصطفی عبدالله پور افزود: باید به ‌اندازه‌ای از جنگل و یا مرتع برداشت شود که نه تنها به ادامه حیات طبیعی منبع مولد لطمه‌ای وارد نشود، بلکه بتواند رویش آن را بهبود بخشد.

این کارشناس ارشد جنگلداری گفت: برداشت بیش از رویش یا بیش از پتانسیل باعث ایجاد بی ‌تعادلی در فیزیولوژی گیاه یا در جامعه گیاهی و حتی زنجیره محیط زیست می‌شود.

وی تأکید کرد: بهره ‌برداری از محصولات غیر چوبی باید در سال، مقدار ثابتی باشد و اصل حفظ و احیا و توسعه در آن رعایت گردد و به صورت "معدن" به آن نگاه نشود.

عبدالله پور خاطرنشان کرد: تاکنون در عرصه جنگل‌ها و مراتع، طرح‌های جنگل‌داری و مرتع داری برای برداشت چوب و علوفه تهیه می‌شد و درباره محصولات غیرچوبی و فرعی، کاری انجام نمی‌شد.

مدیرکل سابق دفتر جنگلداری سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور در ادامه‌ گفت: با توجه به تنوع محصولات فرعی و تنوع اقلیمی و متفاوت بودن وضع اقتصادی ـ اجتماعی بهره‌برداران و کمبود اطلاعات، تنظیم چارچوب و دستورجامع و بی‌نقص برای آینده نزدیک، مشکل به نظر می‌رسد اما می‌توان اصول کلی برای آن برشمرد.

وی با تأکید بر این که زمان و میزان برداشت از گیاه باید مشخص باشد، گفت: محصولات فرعی جنگل‌ها و مراتع را براساس تأثیر بهره ‌برداری بر حفظ و توسعه‌ گیاه به سه بخش تقسیم می‌کنند.

عبدالله‌پور اظهارداشت: دسته اول محصولاتی هستند که بهره‌برداری آن تأثیر نامطلوبی بر روی گیاه یا جامعه گیاهی ندارد زیرا پراکنش‌های جغرافیایی و زمان محصول‌دهی آنها گسترده است، که گل‌گاو زبان و خَطمی(ختمی) از این نوع هستند.

این مسؤول سابق سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور افزود: دسته دوم گیاهانی با پراکنش محدود مانند ثَعلَب و آویشَن هستند که بهره‌برداری بی‌حساب، زادآوری آنها را به خطر می‌اندازد و به طور کلی نباید برداشت تجاری شوند.

وی در ادامه گفت: گروه سوم محصولاتی هستند که با رعایت اصول و ضوابطی می‌توان از آنها بهره‌برداری تجاری کرد که گیاه وَشا از این گروه است.

گیاهان دارویی جنگل‌های شمال هر یک پراکندگی خاصی دارند. بعضی از آنها به وفور در بیشتر مناطق دیده می‌شوند و برخی دیگر پراکنش محدود دارند.

پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران و مسؤول هرباریوم باغ گیاه شناسی نوشهر در این باره گفت: اکلیل کوهی در مناطق نیمه مرطوب کُجور و کلاردشت و آویشن در مراتع می روید.

طیبه امینی افزود: بابا آدم در داخل جنگل و همچنین در پایین دست و بارهنگ در همه جا دیده می شود.

وی تأکید کرد: ثعلب به صورت پراکنده در کف جنگل می روید و چون پراکنش وسیع ندارد و از ریشه اش استفاده می شود، در خطر انقراض قرار دارد.

این پزوهشگر گفت: گل گاو زبان در حاشیه جنگل و مناطق باز می روید.

امینی ادامه داد: برای شناسایی گیاهان با مراکز تولید داروهای گیاهی همکاری می کنیم ولی مراکز اندکی در این زمینه وجود دارد که بیشترشان به دنبال کار عملی هستند نه علمی.

گیاهان دارویی جنگل های شمال، عرصه ای باز برای تحقیقات علمی و مصارف صنعتی اند. طبق بررسی های انجام شده، 56 تیره گیاهی با 127 گونه درختی و درختچه‌ای و بوته‌ای و علفی در شمال کشور وجود دارد که ‌از آنها محصولات فرعی به‌ دست می‌آید. بیشتر این گونه‌ها دارای خواص دارویی هستند که با فعالیت علمی و تولید صنعتی می‌توان بهره وافری از این بخش به دست آورد.



 
نگاهی به وضعیت درخت گردو در جنگل های شمال
ساعت ٩:٤٩ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٢٩ مهر ۱۳۸٦  

  

گردو با نام علمی .Juglans regia L درختی است از تیره گردو (Juglandaceae) که ازجمله درختان چند منظوره محسوب می‌شود و از چوب و برگ و میوه آن استفاده‌های متعددی می‌گردد.

این درخت در تمام نیم رخ شمالی رشته کوه البرز در استان‌های گیلان و مازندران و گلستان، از جلگه و ساحل تا ارتفاع۱۵۰۰ ‬متر از سطح دریا دیده می‌شود.

به گفته کارشناسان جنگل، از میوه این درخت، گذشته از مصرف خوراکی، می‌توان مواد دارویی و صنعتی فراوانی ساخت و از این رو لازم است به آن توجه بیشتری شود.

یکی از کارشناسان ‌ارشد جنگلداری درگفتگو با ایرنا در باره ویژگی‌های درخت گردو گفت: این درختِ تک پایه، از تیره گردو است و اغلب به صورت پراکنده دیده می‌شود.

" میثم میارعباسی" افزود : تاکنون جنگل خالص گردو مشاهده نشده است ولی به دلیل ارزش فراوان صنعتی و خوراکی، ازدیرباز در بیشتر نقاط ایران، حتی در مناطق ییلاقی کاشته می‌شد.

وی ادامه داد: گردو درختی‌است نورپسند با ریشه عمیق که رشد کندی دارد ولی زیاد عمر می‌کند و بهترین روش تکثیر آن از راه بذر و سپس پیوند در فصل پاییز و بهار است.

میارعباسی یادآورشد: این درخت ، از درختان بسیار مفید محسوب می‌شود و در پوست، شاخه، تنه، برگ و پوستِ سبز میوه آن ماده‌ای به نام ‪juglandine ‬  وجود دارد که در رنگرزی به فراوانی مصرف می شود.

این کارشناس ارشد جنگلداری تصریح کرد: مغز گردو سرشار از روغن است و «برون چوب» آن، مشخص و زرد رنگ و کم ارزش و «درون چوب» آن، سخت و سنگین و جلاپذیر و پر نقش است و در روکش‌سازی، منبت کاری، مبل‌سازی و همچنین ساخت ظروف، ارزش زیادی دارد.

وی تأکید کرد: به دلیل ارزش زیاد چوب گردو و صادرات زیاد آن به ویژه به کشور ایتالیا و همین طور مصرف داخلی، اغلبِ درختان گردوی کهن سال و سالم جنگل‌های شمال ایران از بین رفته است.

به گفته میارعباسی ، هم اکنون در حدود ‪ ۶‬درصد از درختانی که درجنگل ها و باغ‌های شمال قطع می‌گردد، اختصاص به درخت گردو دارد.

بنابرآمار، در حدود ‪ ۲‬درصد تعداد و ‪ ۴‬درصد حجم درختان شمال را گردو تشکیل می‌دهد. این آمار نشان می‌دهد که با وجود قطع بسیاری از درختان قطور گردو، هنوز هم پایه‌هایی از این درخت که قطرشان از حد میانگین جنگل‌های شمال بیشتر باشد یافت می‌گردد.

یکی از کارشناسان سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور درباره این درخت به ایرنا گفت: گردو در مناطق معتدل به خوبی رشد می‌کند و آب و هوای خیلی سرد و خشک را نمی‌پسندد.

" عیسی بوداغی" ادامه داد: در مغز گردو ویتامین‌های گروه ‪ B‬و ویتامین ‪ A‬وجود دارد و میوه نارس آن از غنی‌ترین منابع ویتامین ‪ C‬است.

وی اضافه کرد: عصاره آبی برگ‌های گردو که عاری از وجود "جوگلون" است، خاصیت بسیار قوی ضد باکتری و ضد میکروب دارد.

به گفته او از مغز گردو برای روغن‌گیری استفاده می‌شود و پس از روغن‌گیری، کنجاله آن که مقوی است برای تقویت گاو شیری و طیور مصرف می‌گردد.

این کارشناس سازمان جنگل‌ها و مراتع اضافه کرد: در کشورهای کره و چین ، مغز گردو برای تصفیه خون و خون‌سازی و برای معالجه بیماری های ریه و حنجره استفاده می‌شود.

به گفته بوداغی، میوه گردو را همچنین برای تحریک کلیه و معده و رفع درد معده مصرف می‌کنند و برخی معتقدند که مغز گردو مانع تشکیل سنگ درکیسه صفرا و کلیه می‌شود.

وی تأکید کرد: افراط در خوردن گردو باعث ورم لوزه‌ها و ایجاد زخم در دهان، به ویژه در افراد مستعد می‌گردد.

کارشناس سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور افزود: عصاره پوست سبز میوه گردو پس از پخته شدن با رب انار، برای ورم عضلات حلق مفید است.

بوداغی گفت: آب پوست سبز میوه گردو برای الیتام زخم و شستشوی آن و درمان بیماری های پوستی و اِگزما و قارچ مناسب است.

کارشناسان می‌گویند: درختان چند منظوره، مانند گردو، که میوه‌ای با مصرف خوراکی و صنعتی دارند، ضمن ایفای نقش سایر درختان، نظیر اکسیژن‌سازی، فضای سبز، تثبیت خاک، گسترش تنوع زیستی و کمک به حفظِ پایداری اکوسیستم، منبع درآمدی برای ساکنان محلی نیز محسوب می‌گردد. البته چون سرشت درخت گردو به نحوی‌ است که توده‌های خالص تشکیل نمی‌دهد، بیشتر مناسب کاشت در حاشیه روستاهاست تا هم به حفظ منظر جنگل کمک کند و هم استفاده‌های خوراکی و صنعتی آن منظور گردد.



 
بررسی صنوبرکاری در شمال ایران
ساعت ٩:٥٧ ‎ب.ظ روز شنبه ٢۸ مهر ۱۳۸٦  

    

صنوبر با نام علمی .Populus deltoides  Marsh  درختی است از تیره بید (Salicaceae) که گونه ای جنگلی محسوب نمی شود ولی به دلیل تند رشدی و چوب مناسب به فراوانی کاشته شده است.

بنابر آمار، سالانه در حدود دو میلیون مترمکعب چوب صنوبر در کشور تولید می‌شود که معادل ‪۴۰‬ درصد کل چوب مصرفی است.

این گونه درختی به دلیل سازگاری زیاد و رشد سریع، برای رفع نیاز به چوب کشور مناسب است و به اعتقاد کارشناسان با گسترش صنوبرکاری در کشور، نه تنها از واردات چوب که بیش از یک میلیون متر مکعب در سال است، بی‌نیاز می‌شویم، بلکه می‌توانیم در ردیف صادرکنندگان چوب در دنیا قرار گیریم.

جمعی از صاحب نظران علوم جنگل در گفت و گو با ایرنا، ضمن تأکید بر ضرورت کاشت ارقام مرغوب صنوبر، اشتغال زایی آن را یادآور شدند.

بعضی از گونه‌های صنوبر، نظیر تبریزی ( Populus nigra L. var. pyramidalis ) از گذشته‌های دور در ایران کشت می‌شد ولی گونه‌های متداول فعلی که با هدف تولید چوب در کوتاه مدت کاشته می‌شوند، اغلب وارداتی هستند.

یکی از پژوهشگران مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران گفت: تحقیقات صنوبر در شمال کشور، از حدود سال ‪ ۴۰‬پیش آغاز شد.

"یوسف گرجی بحری" افزود: پیش از این، از جنس صنوبر، گونه تبریزی کاشته می‌شد که آن هم در مناطق غیر جلگه‌ای بود زیرا در دهه‌های قبل، جنگلهای جلگه‌ای شمال، گسترده بود و جای چندانی برای صنوبرکاری وجود نداشت.

وی ادامه داد: صنوبرکاری در شمال بعد از ملی شدن جنگلها و مراتع در سال ۱۳۴۱ و واگذاری اراضی ‪ ‪ ۱۰‪‬هکتاری به افراد با نفوذ به صورت اجاره  ۹۹‬ساله رونق گرفت.

این پژوهشگر اظهار داشت: دراختیارگیرندگان این زمین ها، متعهد بودند در آن صنوبرکاری یا کشاورزی کنند و هم زمان با این رخداد، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع، ارقام تندرشد صنوبر را وارد کرد.

گرجی ادامه داد: با توسعه این اقدامات، به تدریج صنوبر به مردم معرفی شد و آنها به کاشت این گونه علاقه‌مند شدند که از شاخص ترین این گونه‌ها، صنوبر "دلتوئیدس" است.

پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران گفت: صنوبر دلتوئیدس در اصل متعلق به آمریکاست ولی با توجه به کاشت آن در اروپا، این گونه از قاره اروپا وارد ایران شد.

وی با ذکر این که در گذشته در مناطق کوهستانی شمال، کاشت تبریزی و صنوبر معمول بوده‌است گفت: رقم های وارداتی و سازگار شده صنوبر، رشد سریع و تولید چوب بالایی دارند و به آسانی تکثیر می‌شوند.

گرجی اضافه کرد: صنوبر به راحتی با قلمه تکثیر می‌شود و در همه جای ایران، چوب آن به مصارف مختلف، از جمله خانه‌سازی روستایی و سوخت می‌رسد.

این پژوهشگر تصریح کرد: چوب صنوبر درصنایع، برای ساخت نئوپان، ‪ ،MDF‬فیبر و تمام صنایع خرده چوب، کاغذسازی، لایه‌بُری و روکش کاربرد دارد و از برگ و جوانه‌اش برای تعلیف دام استفاده می‌شود.

وی درباره دلایل گسترش صنوبرکاری بیان داشت: بر روی این گونه ‪ ۴۰‬سال آزمایش انجام شده و با محیط کشورمان سازگاری پیدا کرده است و بهترین درخت برای کاشت در حاشیه جنگل و عرصه‌های بی‌درخت و نزدیک آب به شمار می‌رود.

گرجی گفت: تولید صنوبر در واحد سطح، بالاست و به طور میانگین، در حدود ‪ ۲۵‬مترمکعب در هکتار در سال، چوب تولید می‌شود.

پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران افزود: باید این را درنظر بگیریم که صنوبرکاری برای مالک زمین صرفه اقتصادی داشته باشد زیرا دوره برداشت آن، با وجود کوتاه بودن نسبت به دیگر گونه‌ها، حداقل هفت سال است.

به گفته گرجی، بانک کشاورزی یا بخش های صنعتی باید از صنوبرکاران حمایت کنند، به نحوی که برای تولیدکننده، به صرفه باشد که در این سرمایه‌گذاری میان مدت یا بلندمدت وارد شود.

این پژوهشگر ادامه‌داد: نیاز صنایع چوب کشور به صنوبر، بیش از تولید فعلی آن است، درحالی که ما از نظر علمی و فنی و تجربه، مشکلی نداریم و گره‌کار، کمبود سرمایه است.

گرجی گفت: چوب، ماده‌ای خام است و ارزش افزوده بالایی دارد و ورود آن به صنایع، باعث افزایش اشتغال و تولید ثروت می‌شود.

یکی از کارشناسان ارشد جنگلداری درباره ویژگی های صنوبر گفت: این گونه در خاک های آبرفتی که بافت شنی و رسی داشته باشد، بهتر رشد می‌کند.

"ایمان تیری مشهد سر" افزود: چوب این درخت مصارف مختلفی دارد و اگر برای تخته لایه و اره‌کشی کشت شود، دوره بهره‌برداری آن طولانی‌تر از مصارف دیگر است.

وی ادامه داد: صنوبرکاران مازندران، الان در وسعت کم، این درخت را می‌کارند و چون وضع مالی خوبی ندارند، برداشت را در قطرهای پایین انجام می‌دهند تا زودتر به پول برسند.

به پیشنهاد تیری، بهتر است صنوبرکارانی که مشکل مالی دارند، فاصله کاشت نهال ها را کم و درحد ‪ ۱/۵‬در ‪ ۱/۵‬متر درنظر بگیرند تا بعد از چهار  پنج سال بتوانند برداشت کنند.

این کارشناس ارشد جنگلداری افزود: پس از این برداشت و رسیدن به پول اولیه، می‌توان صنوبرکاری اصلی را با دوره ‪ ۱۰‬ساله انجام داد.

وی اظهار داشت: بیشترین تولید در هکتار در فاصله کاشت ‪ ۳‬در ‪ ۳‬متر متعلق به صنوبر دلتوئیدس ‪ ۷۲/۵۱‬به میزان ‪ ۳۸۹/۵‬متر مکعب در ‪ ۱۰‬سال است.

تیری ادامه داد: رویش سالانه این رقم به ‪ ۳۲‬متر مکعب در هکتار و میانگین قطر آن به ‪ ۱۹/۷‬سانتی‌متر می‌رسد.

به گفته این کارشناس ارشد، چوب صنوبر در کاغذسازی، کبریت‌سازی و با قطر ‪۱۵‬ تا ‪ ۲۵‬سانتی‌متر به کار می‌رود و هرچه دوره بهره‌برداری کوتاه تر باشد، برگشت سرمایه برای تولیدکنندگان جزء، بیشتر است.

وی افزود: بهترین فاصله کاشت صنوبر، ‪ ۴‬در ‪ ۴‬متر است و در این حالت، تا چهار سالگی امکان کاشت صیفی‌جات در پای نهال وجود دارد که علاوه بر درآمدزایی، باعث افزایش رشد صنوبر می‌شود و دوره بهره‌برداری در این حالت ‪ ۱۰‬سال است.

تیری اظهار داشت: بعضی از کشاورزان، به صنوبرکاری روی خوش نشان نمی‌دهند چون آگاهی ندارند و نمی دانند خاکِ مناسبِ صنوبرکاری، حاصلخیزی کمتری از خاک کشاورزی دارد و توقع از آن باید به اندازه باشد.

وی تأکید کرد: چوب صنوبر، مشکل بازار مصرف ندارد و درخت آن در زمین های مرطوب و نورگیر، به خوبی رشد می‌کند.

  

به گفته متخصصان علوم جنگل، صنوبر دلتوئیدس که در کشور ما به طور گسترده کاشته می‌شود، در جنگلهای آمریکای شمالی پراکنش دارد و حداکثر گسترش آن در نیمه شرقی ایالات متحده و جنوب کاناداست.

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نوشهر و چالوس گفت: روستاییان، اغلب شاخ و برگ درختان جوان صنوبر را برای خوراک دام قطع می‌کنند یا دامها را در بیشه‌زارهای صنوبر رها می‌کنند تا از شاخ و برگِ نزدیکِ سطح زمین تغذیه کنند.

"فرهنگ اسداللهی" افزود: این کار در استان خوزستان بسیار رایج است و تحقیقات نشان می‌دهد که شاخه‌های جوان و همچنین برگ بسیاری از صنوبرها،ارزش غذایی بالایی دارد و حتی از یونجه بهتر است.

وی تأکید کرد: در بعضی مناطق، در حاشیه رودخانه‌ها و زمین های سنگلاخی و سیل‌گیر که امکان کشت زراعی و باغی وجود ندارد نهال صنوبرکاشته و شاخ و برگ جوان آن، خوراک دام می‌شود.

اسداللهی پیشنهاد کرد: در این زمین ها، به فواصل نامنظم، نهال و قلمه کاشت و پس از یک سال،کف بُر کرد و جست های حاصل را به مصرف تغذیه دام رساند. 

این استادیار دانشگاه در ادامه گفت: به غیر از قطع و جمع آوری جست ها وتعلیف دستی،می توان در زمان های مناسب دام را وارد عرصه کرد تا چرا کند.

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد واحد نوشهر و چالوس ادامه داد: در هنگام استفاده از صنوبر برای خوراک دام باید توجه داشت که اجازه رشد بیش از اندازه به شاخه‌ها داده نشود تا همواره برگ شاداب برای مصرف دام تامین باشد.

وی تصریح کرد: چرای زیاد، امکان رشد و توسعه به صنوبرها و ریشه آنها را نمی‌دهد. بنابراین باید در دوره‌های زمانی با فواصل مناسب، چرا انجام شود.

اسداللهی گفت: حتی در صورت وقوع سیل و تخریب صنوبرکاری، پایه های باقیمانده، جست می دهند و از این نظر مشکلی پیش نمی آید.

این استادیار جنگلداری اظهار داشت: سیلاب های رودخانه ای و کود تولیدی دام ها، باعث تقویت خاک منطقه و رشد بیشتر جست ها می شود.

باتوجه به این که یکی از استفاده‌های صنوبرکاری، ایجاد بادشکن در اطراف مزارع است، اسداللهی دراین‌باره گفت: کمربند سبز، سرعت باد را ‪۲۰‬  تا ‪ ۳۰‬درصد کاهش می‌دهد.

وی افزود: همچنین این درخت، میزان تبخیر را تا ‪ ۱۰‬درصد در روز و چهار درصد در شب، کم می‌کند و موجب می‌شود ضریب نگهداری رطوبت خاک در عمق صفر تا ‪ ۵۰‬سانتی‌متر، ‪ ۲۰‬درصد بیشتر شود.

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد واحد نوشهر و چالوس اضافه کرد: کمربند سبز و بادشکن، درجه حرارت محیط را به نحو مطلوبی متعادل می‌کند و مواد غذایی خاک را بر اثر افزیش الحاق لاشبرگ ها، بهبود می‌بخشد.

کارشناسان می گویند: صنوبرها از درختان بسیار تُند رشد نیم کره شمالی هستند که صنایع و کارخانه های فراوانی در دنیا، از نظر مصرف چوب و سایر مشتقات آن، وابسته به گونه ها و دو رگه های تولید شده از این درختان هستند.

بهروز محمدی از دیگر کارشناسان ارشد جنگلداری نیز معتقد است: صنوبر به دلیل داشتن ویژگی های ممتاز فیزیکی، مکانیکی و شیمیایی، از اهمیت بالایی برخوردار است و در اغلب یا تمام صنایع مربوط به چوب، استفاده می‌شود.

وی افزود: خوشبختانه کشور ما نیز با توجه به اقلیم متنوع و مساحت زیاد، خاستگاه گونه‌ها و ارقام مختلف این جنس در مناطق رویشی خود است که ارزش بوم‌شناختی فراوانی دارند.

وی ادامه داد: صنوبر در اقتصاد روستایی ایران، نقش و اهمیت زیادی دارد و کاشت آن در حاشیه نهرهای آبرسانی که برگرفته از الگوی طبیعی است و نیز کاشت آن در حواشی باغ ها و مزارع به منظور بادشکن، علاوه بر رفع نیازهای چوبی روستاییان، هوا را تلطیف می‌کند.

این کارشناس ارشد شرکت «تخته فشرده شمال» اظهار داشت: براساس آمار، سطح زیرکشت صنوبرکاری کشور ‪ ۱۱۰‬هزار هکتار با میانگین حجم موجودی سرپای ‪۲۳‬ میلیون متر مکعب است.

به گفته محمدی، با توجه به روال جا افتاده برداشت صنوبر دردوره ‪ ۱۰‬ساله، هر سال در حدود‪ ۲ ‬تا ‪ ۲/۵‬میلیون متر مکعب چوب از این منبع، بهره‌برداری می‌شود.

وی ادامه‌ داد: میزان رویش سالانه این صنوبرکاری‌ها به طور متوسط ‪ ۱۰‬تا ‪۱۵‬ مترمکعب در هکتار در سال است که با رعایت اصول علمی و کاشت گونه‌ها و دورگه‌ها و کلون های تند رشدتر، این میزان افزایش می‌یابد.

به گفته این کارشناس ارشد جنگلداری، در ترکیه، رویش برخی ازارقام صنوبر را به ‪ ۵۵/۶‬مترمکعب در هکتار در سال رسانده‌اند که در ایران نیز با توجه به رویشگاه های مناسب، دست کم رویش ‪ ۴۰‬متر مکعب دست یافتنی است.

محمدی تأکید کرد: این مقدار در مقایسه با رویش سالانه ۳ـ۴ متر مکعب در هکتار در جنگلهای شمال و میانگین دوره بهره برداری ۱۰۰ ساله درختان جنگلی، اهمیت و جایگاه صنوبر را در تولید چوب و رفع تنگناهای موجود نشان می دهد. 

این کارشناس ارشد جنگلداری ادامه داد: تحقیقات حاکی از آن است که صنوبر در شمال کشور، در دامنه‌های شمالی و در شیب ملایم، رشد بهتری دارد.

به گفته او اغلب پایه‌های صنوبر، دارای تاج متقارن هستند و کیفیت تنه بسیار خوب و شاخصی دارند به نحوی که ممکن است تا ‪ ۹۵‬درصد دارای کیفیت تنه درجه یک باشند.

با توجه به این که صنوبر بیش از ‪ ۸۰‬درصد درخت کاری غیرجنگلی کشور را تشکیل می‌دهد، بزرگ ترین بخش تولید چوب غیرجنگلی نیز متعلق به این گونه است.

مقدار آب مورد نیاز برای کشت صنوبر، بیش از درختان میوه است، اما در مناطقی مانند جلگه های جنوبی دریای خزر که آب فراوان است، به دلیل کمبود زمین نمی توان به طور گسترده صنوبرکاری کرد.

هم ‌اکنون در حدود ‪ ۳۰‬هزار هکتار از جنگلهای جلگه‌ای شمال به کشت و پرورش صنوبر اختصاص یافته که معادل ‪ ۲۷‬درصد صنوبرکاری در کشور است.



 
نگاهی به تهیه و اجرای طرح های جنگلداری در جنگل های شمال
ساعت ۸:۳٢ ‎ب.ظ روز شنبه ٢۸ مهر ۱۳۸٦  

برای اداره جنگل‌ها، آنها را به بخش‌هایی تقسیم می‌کنند و برای هر بخش، طرحی که شامل همه موارد لازم باشد، تدوین می‌شود.

این برنامه مدون که "طرح جنگل‌داری" نامیده می‌شود، ضمن معرفی پوشش گیاهی و جانوری و خصوصیات زمین و خاک منطقه و همچنین دام‌سراهای موجود در جنگل، اقدامات آتی را از عملیات پرورشی گرفته تا جاده‌سازی در جنگل دربرمی‌گیرد.

برای اجرای طرح‌های جنگل‌داری، مدت زمانی ‪ ۱۰‬ساله در نظر گرفته می‌شود و سپس برای همان منطقه، طرح تجدیدنظر که با اوضاع روز سازگارتر و برای رسیدن به اهداف اداره جنگل کارآمدتر باشد، تدوین می‌شود.

با این حال به نظر می رسد در تهیه و اجرای طرح‌های فعلی، کاستی‌هایی وجود دارد که در اداره مطلوب جنگل تأثیر منفی می‌گذارد.

یکی از کارشناسان سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور در این‌ باره به خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) گفت: طرح‌های جنگل‌داری بر اساس علوم و فنون جنگل پایه‌ریزی و مطالعه می‌شوند و هدف از اجرای آن، توسعه، احیا، حفاظت و در صورت امکان، بهره‌برداری اصولی و فنی از جنگل است.

"غلامرضا هادی زاده" افزود: این طرح‌ها محدوده‌ای معین دارند و مطالعات پایه مثل زمین‌شناسی، خاک‌شناسی، مسائل اقتصادی، اجتماعی و جنگل‌کاری و بهره‌برداری درآن در نظر گرفته می‌شود.

وی ادامه داد: بنابراین، عوامل گوناگون که به نوعی دراجرای درست و فنی آن تاثیرگذار است، مطالعه می‌شود و برای اجرا به مدت ‪ ۱۰‬سال عملی می‌گردد.

این کارشناس سازمان جنگل‌ها و مراتع بیان کرد: یکی از خصوصیات طرح‌های جنگل‌داری، حل موانع و مشکلات انسانی و غیرانسانی در محدوده همان طرح است تا اجرای آن مطابق برنامه سالانه ادامه یابد.

هادی زاده درباره «طرح جامع جنگل‌داری» گفت: این طرح ، فراتر از تهیه طرح جنگل‌داری است و هدف آن، مطالعه و بررسی کلیه عوامل انسانی و غیرانسانی در مجموعه جنگل است.

وی تأکید کرد: مهم‌ترین مسأله‌ای که در این طرح مطرح می‌شود، مسائل جنگل نشینان و روستاییان حاشیه جنگل است و به موضوع دامداری و نحوه ارتزاق و پراکندگی آبادی‌های کوچک و بزرگ توجه می‌شود.

به گفته هادی زاده، در "طرح جامع جنگل‌داری" موانع موجود برای زندگی روستایی، اشتغال، امکانات زندگی رفاهی برای روستاهای پرجمعیت و امکان فعالیت‌های درآمدزا با توجه به استعداد منطقه، در نظر گرفته می‌شود.

این کارشناس سازمان جنگل‌ها و مراتع افزود: این سازمان با هدف مدیریت برای توسعه پایدار جنگل‌ها و مراتع، به فاصله هر ‪ ۱۰‬سال مطالعات طرح جامع را در سرتاسر جنگل‌های شمال اجرا می‌کند.

وی ادامه داد: بیکاری، جمعیت زیاد به ویژه در روستاها، نبود امکانات رفاهی، نبود شناخت کافی از اهمیت جنگل و مسائل دیگر سبب شده است تا مشکلات به انحای مختلف خودنمایی کند.

هادی‌زاده اهم این مشکلات را تجاوز و تعرض به اراضی جنگلی، حضور دام و دامدار در جنگل، قاچاق چوب وآتش‌سوزی برشمرد و گفت:سازمان جنگل‌ها به تنهایی قادر به کنترل این عوامل نیست.

کارشناس سازمان جنگل‌ها و مراتع بیان کرد: برای محافظت از سرمایه ملی و همگانی جنگل ، پرسنل اندک سازمان جنگل‌ها با امکانات ضعیف آن توانایی هدایت را نخواهد داشت و به جای هجمه‌های سنگین انتقاد، نیازمند دست یاری دولت و ملت هستیم.

یکی از کارشناسان ناظر اداره‌کل منابع طبیعی غرب مازندران به ایرنا گفت: در تهیه طرح‌های جنگل‌داری، به روز کردن هزینه‌ها انجام نمی‌شود و این یعنی برآورد نادرست هزینه‌ها.

"عباس تقی‌پور گل‌سفیدی" افزود: خیلی از تعهدات مجریان طرح‌های جنگل‌داری با وجود آن که ریز برنامه‌ها در کتابچه طرح آمده‌است انجام نمی‌شود و خسارت مالی تعویق نیز محسوب نمی‌گردد.

وی تأکید کرد: شیب زیاد جنگل‌های شمال و وجود درختچه‌ها و موانع دربسیاری از مناطق، کار تهیه طرح جنگل‌داری را مشکل می‌کند و درست و دقیق انجام دادن آماربرداری، وجدان کاری بالایی می‌خواهد.

تقی‌پور گفت: مهم‌ترین مسأله در اجرای طرح‌های جنگل‌داری، شناسایی مجری مناسب طرح است که آن طرح را به خوبی اجراکند زیرا مجری خوب، باید هم توان مالی بالایی داشته باشد و هم توان کارشناسی و علمی مطلوب.

کارشناس ناظر اداره کل منابع طبیعی غرب مازندران افزود: بسیاری از مجریان فعلی، واسطه هستند و جنگل را دراختیار پیمانکار می‌گذارند و چوب جنگل را پیش از قطع، می‌فروشند.

وی با انتقاد از روال فعلی واگذاری طرح‌های جنگل‌داری به مجریان گفت: در واگذاری‌ها، کاربیشتر به صورت گزینشی انجام می‌شود و مجریان نیز در هنگام فروش چوب، با وجود قانون مزایده، گزینشی عمل می‌کنند.

تقی پور ادامه داد: در اجرای طرح‌های جنگل‌داری ، مردم محلی کمتر به کارگرفته می‌شوند و مجریان نیز به دلیل ضعف مالی ، هزینه کمی صرف جنگل می‌کنند و اهداف طرح محقق نمی‌شود.

وی گفت: اجرای طرح‌های جنگل‌داری در صورت وجود برنامه، به راحتی عملی می‌شود و یکی از دلایل تعویق‌ها، کم‌توانی مجریان و دلیل دیگر، تجدید حجم به روش تری پی (3p) است.

تقی پور توضیح داد: هدف سازمان جنگل‌ها از اجرای تجدید حجم به‌روش  3p‬ صرفه جویی در وقت و هزینه بود که به ویژه در پایین بند و میان بند که تفاوت بین تجدید حجم صد درصد و تجدید حجم ‪ 3p‬زیاد است، به این هدف نرسیدیم.

این کارشناس ناظر افزود: درسابق، کار تجدید حجم ‪ ۱۰- ۵‬روزه انجام می‌شد ولی اکنون به روش ‪ 3p‬این زمان به یک ماه و نیم تا دو ماه می‌رسد.

وی کاغذبازی و مشکلات اداری را از دیگر معضلات اجرای طرح‌های جنگل‌داری ذکر کرد که منجر به کندی فعالیت ها می‌شود.



 
فندق‌کاری در جنگل‌های شمال
ساعت ٤:٠٦ ‎ب.ظ روز جمعه ٢٧ مهر ۱۳۸٦  

   

فندق، درختچه یا درختی است با نام علمی .Corylus Avellana  L و از تیره فندق (Corylaceae) که بومی اروپا، آسیای صغیر و قفقاز است و در جنگل‌های ارسباران، آستارا، تالش ، دینوچال، طارم و زنجان، بین استپ و جنگل و در جنگل‌های گلی‌داغ ایران دیده می‌شود.

این گونه، میوه‌ای خوراکی ـ صنعتی و چوبی انعطاف پذیر و مناسب برای صنایع دستی دارد. علاوه بر رویش طبیعی فندق دربرخی مناطق جنگل‌های شمال، مردم نیز با کاشت این گونه، امرار معاش می‌کنند. از این رو برخی از کارشناسان معتقدند که با گسترش فندق کاری، می‌توان ضمن استفاده از میوه و چوب آن ، اشتغال زایی هم کرد.

یکی از کارشناسان ناظر اداره ‌کل منابع طبیعی غرب مازندران در گفتگوبا ایرنا گفت: فندق در منطقه اِشکِوَر رامسر به طور گسترده کاشته می‌شود و نقش مهمی در اقتصاد آن ناحیه دارد.

"عباس تقی‌پور" افزود: توسعه فندق‌کاری مطلوب است ولی نباید مانند طرح طوبی، درختان جنگلی نادیده گرفته شوند. بلکه جنگل مخروبه باید احیا شود و فندق به طور محدود، در زیر اشکوب و به صورت اگروفارستری (جنگل وَرزی) وارد گردد.

این کارشناس ارشد جنگلداری ادامه‌داد: فندق به طور طبیعی در‪ ۴۰‬ـ‪ ۵۰‬سال قبل در بالابند جنگل‌های شمال دیده می‌شد ولی اغلبِ پایه‌های فعلی، دست کاشت است.

وی اظهارداشت: می‌توان ازارتفاع دوهزار متر به بالا، در لابه‌لای اُوری ، لِوَر و راش‌های جنگلی، فندق کاشت زیرا هر اصله آن ۸ ـ ۱۰ ‬متر فضا می‌خواهد.

کارشناس ناظر اداره‌کل منابع طبیعی غرب مازندران گفت:این گونه را می‌توان تا ارتفاع ۲۸۰۰ ‬متر هم کاشت زیرا به سرما مقاوم است.

تقی پور افزود: بهتر است مناطق فندق کاری شده به صورت تعاونی اداره شود و عرصه در اجاره تعاونی باشد یا بهره مالکانه آن را بپردازند.

این کارشناس ارشد جنگلداری تأکید کرد: فندق کاری در وسعت زیاد، صرفه اقتصادی دارد. همچنان که بیشتر درآمد مردم اشکور، از فروش فندق است.

یکی از کارشناسان سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور درباره پراکنش جغرافیایی فندق در شمال کشور گفت: جنگل‌های فندق در این منطقه از آستارا شروع می‌شود که ادامه رویشگاه‌های «فندق لو» در اردبیل است و در حدود ‪ ۱۰‬هزار هکتار وسعت دارد.

"عیسی بوداغی" افزود: ادامه این جنگل‌ها در منطقه «آق اولر» تالش و ماسوله به صورت توده‌های جنگلی دیده می‌شود.

وی ادامه داد: انواع مختلف فندق درشمال کشور،اغلب همراه با گونه‌هایی همچون ممرز، هفت کول، ازگیل، شن، شیرخشت، قره‌قاط و گلابی جنگلی‌دیده می‌شود.

بوداغی اظهارداشت: میوه فندق، غنی از فسفر است و ‪  ۵۰‬ـ ‪ ۶۰‬درصد روغن خوشبو و معطر دارد و سرشار از پروتئین و ویتامین است.

این کارشناس جنگل گفت: روغن فندق به مصرف تغذیه، روشنایی، عطرسازی و نقاشی می‌رسد و پوست آن، به ویژه پوست ریشه و غشای بین پوست و مغز دانه، در طب سنتی برای رفع تب‌های نوبه و بندآوردن خون و درمان واریس، به صورت جوشانده مصرف می‌شود.

وی درباره مصارف دیگر روغن فندق گفت: این محصول برای سرفه و درد سینه و کمر مفید است ومغز فندق به دلیل کم بودن مواد قندی و تاحدی زیادی بودن مواد معدنی، برای اشخاص مبتلا به مرض قند مناسب است.

کارشناس سازمان جنگل‌ها و مراتع افزود: تفاله میوه فندق به صورت کنسرو و در سرکه یا ترشی استفاده می‌شود و خواص فراوانی دارد.

به گفته کارشناسان، فندق از جمله گونه‌هایی‌است که قدرت جست دهی فراوانی دارد و گاه، تعداد جست گروه به ‪ ۱۰۰‬عدد می‌رسد. قطر این درخت/درختچه بنابر گزارش‌های مکتوب اعلام شده به بیش از ‪۱۵‬ سانتی متر می‌رسد. چوب آن در مقایسه با گونه‌های شاخص جنگل‌های شمال، اهمیت زیادی ندارد ولی میوه‌اش بسیار ارزشمند است. با تمام این ها گسترش کشت این گونه در جنگل‌های شمال، تبعات و ملاحظاتی هم دارد که باید در نظر گرفته شود.

                

مدیرکل سابق دفتر جنگلداری سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور گفت: در زمان مسؤولیت بنده، پیشنهاد شده بود که در بالابند، فندق کاری توسعه یابد ولی من مخالفت کردم زیرا ممکن است مقدمه‌ای برای تجاوز به جنگل شود.

"مصطفی عبدالله‌پور" افزود: بعضی با تقلید از کشور ترکیه که درآمد زیادی از صادرات فندق به دست می‌آورد، در نظر دارند کشت آن را در جنگل‌های شمال رونق دهند ولی نتیجه آن شاید فقط تخریب جنگل باشد.

این کارشناس ارشد جنگلداری ادامه داد: پیشنهاد من آن بود که زمین‌های جنگلی "کُجور" و "دلَسم" که زمانی رویشگاه راش ،اوری و لور بود و به گندم زار تبدیل شده است، برای فندق کاری در نظرگرفته شود.

وی اظهار داشت : در روستای "کلیک" کجور نیز ابتدا جنگل به مرتع و سپس به گندم زار تبدیل شد و رواج فندق کاری در اشکور رامسر هم توأم با تخریب جنگل برای تهیه سوخت و کاشت فندق بود.

عبدالله پور افزود: دیم زارهای مه‌گیر، مناسب‌ترین مناطق برای فندق‌کاری هستند و نباید آنچه در زیتون کاری‌های پایین دست اتفاق افتاد و راهی شد برای تخریب تدریجی جنگل، در بالادست تکرار شود.

مدیرکل سابق دفتر جنگلداری سازمان جنگل‌ها و مراتع ادامه داد: بهترین جایی که برای فندق کاری می‌شناسیم، ارتفاعات دو هزار تنکابن است و دراستان گلستان نیز می‌توان در حاشیه جنگل، فندق کاشت.

به گفته کارشناسان از آنجا که یکی از اهداف مهم در گسترش فندق کاری در جنگل‌های شمال، اشتغال زایی و رونق اقتصادی است، در برنامه‌ریزی برای این کار، باید مسائل اجتماعی، به خوبی در نظر گرفته شود.

مسأله مکان‌های مناسب برای کشت فندق، فاصله کاشت، گونه‌های اشکوب بالا، ارتفاع، شیب، جهت، نحوه اداره و مالکیت عرصه، تولید نهال مناسب و مرغوب و سازگار با هر محیط، تأثیر کاشتِ گسترده در اکوسیستم منطقه، احتمال شیوع آفات و بیماری‌های تازه، آینده این برنامه، به ویژه ازنظر الحاق به جنگل یا ادامه آن و موارد دیگر، از جمله نکاتی‌است که پیش از تصمیم‌گیری باید به دقت بررسی شوند.

علاوه بر این باید تحقیقات بوم شناختی نشان دهد که چه سطحی از جنگل‌های شمال برای کاشت فندق مناسب است و این گونه را تاچه حد می‌توان گسترش داد.

از طرف دیگر، این که تعاونی‌ها به طور مداوم و دراز مدت، عرصه را در اجاره داشته باشند، ممکن است زمینه‌ای شود برای تصاحب دائم آن زمین‌ها و خارج شدن بخش‌هایی از جنگل از تملک دولت زیرا بیرون کردن مردم در چنین مواردی ، پیامدهای فراوانی دارد.

در نتیجه با وجود صرفه اقتصادی روشنی که فندق کاری در شمال کشور دارد، باید پیش از اجرای هر نوع برنامه کلان در این مورد ، مسائل مذکور حل شود و ابهامی باقی نماند.



 
شمشاد، الماس جنگل‌های شمال
ساعت ٧:٤٢ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ٢٦ مهر ۱۳۸٦  

           

شمشاد با نام علمی  Buxus hyrcana  درختی است از تیره شمشاد (Buxaceae) که از گونه های پهن برگ و همیشه سبز جنگلهای شمال محسوب می شود.

به دلیل تخریب گسترده رویشگاه های شمشاد خزری در دهه‌های اخیر، این گونه جزء جوامع ذخیره گاهی در نظر گرفته شده است.

عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران در این ‌باره به خبرنگار ایرنا گفت: شمشاد، گونه‌ای نیمه انحصاری (نیمه ‌اندمیک) است زیرا در جمهوری آذربایجان نیز وجود دارد.

"حبیب زارع " افزود : این درخت ، گونه‌ای کند رشد و با چوب مرغوب و یکی از پنج گونه پهن برگ همیشه سبز جنگل‌های شمال است.

وی تأکید کرد: برای ما حق حیات همه گونه‌ها مهم است و گونه‌هایی وجود دارند که بیش از شمشاد در معرض خطر انقراض هستند ولی شناخت چندانی نسبت به آنها وجود ندارد.

این پژوهشگر ادامه داد: ذخیره‌گاه‌های در نظرگرفته شده، از انقراض شمشاد جلوگیری می‌کند و بنابراین، شمشاد در معرض تهدید است، نه انقراض ، ولی اکوسیستم‌های آن در حال تخریب است.

زارع گفت: شمشاد، بذردهی فراوان و قوه نامیه بذر بالایی دارد و همین، به حفظ آن کمک می‌کند. بااین حال نباید بهره ‌برداری شود زیرا آسیب‌پذیر است و به دلیل تخریب در ارتفاع پایین و ناسازگاری با ارتفاع بالا، محدودیت رویشگاه دارد.

عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی مازندران اضافه کرد: بالاترین ارتفاع رویش این درخت که‌دیده شده، ۱۶۰۰ ‬متر و مربوط به دره "شیرین رود" در دودانگه ساری است و غنی‌ترین و بکرترین جنگل آن در "خیپوس" ساری قرار دارد.

وی تصریح کرد: اهمیت دیگر شمشاد، ارزش زیبایی شناختی آن است زیر ساقه متمایل به سفید و برگ همیشه سبز دارد و ترکیب رنگ مناسبی در جنگل به وجود می‌آورد.

زارع با انتقاد از ویلاسازی در جنگل‌های جلگه‌ای شمال گفت: معلوم نیست در مناطقی مانند چلک و مزگاه در نوشهر، به چه نحو مجوز ساخت صادرمی شود و اوضاع به صورتی‌است که شمشاد در حیاط بعضی از خانه‌ها واقع شده‌است!

این پژوهشگر بیان داشت: از روستای خیرود در شرق نوشهر به آن طرف ، در داخل جنگل ساخت و ساز می‌شود و در چلندر، جنگل‌های شمشاد تبدیل به بیشه‌زار شده است.

به گفته او بهترین جنگل‌های شمشاد با قطری تا حد ‪ ۴۰‬سانتی متر در مزگاه وجود دارد ولی آن هم وضع مطلوبی ندارد و باید به داد جنگل‌های شمشاد مزگاه رسید.

زارع افزود: من و آقای طالشی در جنگل‌های شرق نوشهر، جامعه آندراخنه ـ اسپیره‌ستان را شناسایی کرده‌ایم. ضمن آنکه در این منطقه، جوامع انجیلی ـ شمشادستان، نمدار ـ شمشادستان، خرمندی ـ شمشادستان، لیلکی ـ شمشادستان، و همچنین زیر جامعه سرخدار وجود دارد.

کارشناسان می گویند: چوب شمشاد درگذشته یکی از مهم‌ترین گونه‌های صادراتی ایران بود و برای ساخت دوک نخ ریسی و مبل های درجه یک و همچنین منبت کاری و ساخت وسایل تزئینی استفاده می‌شد.

  

یکی از پژوهشگران مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران در این باره گفت: با وجود محافظتی که از شمشاد می‌شود، قطع آن همچنان ادامه دارد.

" یوسف گرجی بحری " افزود : چون شمشاد در نزدیکی محل زندگی مردم و در دسترس بود، همیشه در معرض قطع قرار داشت و چوب مرغوب و گرانی دارد و تا همین چند سال پیش، رفتگران با سرشاخه‌های آن جارو درست می‌کردند.

وی تصریح کرد: در اروپا نیز شمشاد وجود دارد ولی نوع آن با شمشاد خزری که فقط در شمال ایران و منطقه قفقاز می‌روید، متفاوت است.

این پژوهشگر ادامه داد: شمشاد در مناطق جلگه‌ای و تاحدی کوهپایه‌ای دیده می‌شود و در حالت انفرادی و خالص، می‌میرد و باید اشکوب بالایی داشته باشد.

گرجی اظهار داشت: برای مثال در جنگل‌های "سی‌سَرا" در کلارآباد، بعد از قطع درختان بلوط که اشکوب بالایی بود، نابودی شمشادها شروع شد. ولی در پارک جنگلی سی‌سنگان نوشهر، شمشادها به دلیل در سایه بودن، سالم و سرپا هستند.

وی با اشاره به وجود شمشادهای قطور در جنگل مزگاه در نوشهر گفت: شمشاد در تیپ‌های مختلف دیده می‌شود که بارزترین آن، تیپ بلوط ـ شمشاد و تیپ راش ـ شمشاد است که به ترتیب در پارک جنگلی سی‌سنگان و تنکابن وجود دارد.

گرجی ادامه داد: این درخت، خاک‌های رسی و سنگین را می‌پسندد و درختی در حال انقراض است و به شدت باید محافظت شود. به ویژه درمناطق روستایی که تخریب بیشتر است.

استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد نوشهر و چالوس درباره ویژگی های درخت شمشاد گفت: این گونه به علت وضعیت اقلیمی و ادافیکی(خاکی) ویژه‌ای که دارد، در رویشگاه‌های معتدل مانند پارک جنگلی دکتر درستکار، سی‌سرا، سی‌سنگان، توسکاتک و جنگل‌های لیره‌سر مشاهده می‌شود.

" فرهنگ اسداللهی" افزود: متأسفانه امروز براثر بهره‌برداری‌های غیرعلمی و قطع‌های یکسره، بسیاری از شمشادستان ها به زمین‌های کشاورزی و مسکونی تبدیل شده است.

وی درباره جوامع گیاهی شمشاد در جنگل‌های شمال گفت: بلوط ـ شمشادستان، زنگی دارو ـ شمشادستان، راش ـ شمشادستان، نمدار ـ شمشادستان از جمله این جوامع هستند.

این استادیار دانشگاه اضافه کرد: جامعه ازملک ـ شمشادستان را این جانب در سال ‪ ۱۳۵۹‬معرفی کردم و همچنین در سال ۱۳۷۷ ‬با همکاری آقایان زارع و رحمانی، برای نخستین بار جامعه داغداغان ـ شمشادستان در جنگل‌های مزگاه نوشهر شناسایی شد.

اسداللهی تأکید کرد: شمشاد گونه‌ای نادر و در حال انقراض است و باید در قالب پارک جنگلی و ذخیره‌گاه، این گونه بومی و منحصر به فرد را حفظ کنیم.

وی تصریح گفت: این درخت، گرماپسند و بومی منطقه خزری است که در نواحی جلگه‌ای انتشار یافته و در بعضی مناطق، مانند لیره‌سر، درداخل راشستان ها نفوذ کرده است.

استادیار دانشگاه آزاد واحد نوشهر و چالوس افزود: شمشاد ، درختی سایه پسند است و تحمل آفتاب شدید را ندارد. بنابراین باید اکوسیستم آن به‌صورت طبیعی و دست نخورده حفظ شود.

اسداللهی گفت : مداخله در توده‌های شمشاد، با توجه به بافت و تنوع زیستی و دگرگونی اکوسیستم، به نابودی آن منتهی می‌شود.

کارشناسان می‌گویند: جنگل شمشاد، اغلب بسیار انبوه و مرطوب است و انبوهی درختان و نهال‌های شمشاد، گاه به حدی‌است که نه تنها عبور و مرور را مشکل می کند، بلکه پناهگاه خوبی برای جانواران وحشی است.

همچنین انبوهی جنگل شمشاد مانع از تابش خورشید و رسیدن نور به‌خاک می‌شود و در نتیجه، سطح زمین فقط از تعداد بسیار زیادی نهال شمشاد و خزه خاک زی و اندکی سرخس و بعضی نهال‌های سایه پسند پوشیده می شود. بنابراین حفظ جنگل‌های شمشاد ، باعث حفظ جانواران و اکوسیستم طبیعی منطقه می‌گردد.



 
پارک جنگلی نور
ساعت ٤:۳۸ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ٢٦ مهر ۱۳۸٦  

     

پارک جنگلی نور که به نام مؤسس آن، مرحوم "سعیدی آشتیانی" نیز نامیده می شود، بامساحت ۳۶۴۵ ‬هکتار، یکی از بزرگترین پارکهای جنگلی شمال کشور محسوب می شود که در شرق شهرستان نور واقع شده است.

این پارک در نزدیکی کوه و دریا قرار دارد و به دلیل جذابیت‌های گردشگری و ارزش‌های طبیعی، از جمله داشتن ذخیره‌گاه ‪ ۲۷۰‬هکتاری درخت "سفید پَلَت" که بومی ایران است، از پارکهای جنگلی شاخص محسوب می‌ گردد ولی استفاده کاملی از مواهب آن نمی شود.

کارشناس طراحی پارک سازمان جنگل‌ها،مراتع و آبخیزداری کشور و مدیر سابق پارک جنگلی نور در گفتگو با ایرنا گفت: این پارک در سال ‪ ۱۳۵۱‬به همت مرحوم سعیدی آشتیانی احداث شده است.

"قدرت‌الله بَرزه‌کار" افزود: تیپ‌های جنگلی این پارک شامل ممرز ، بلوط، ممرز ـ انجیلی و ممرزـ  توسکا، است که سالانه در حدود یک میلیون نفر از آن دیدن می‌کنند.

وی با بیان این که در حدود نیمی از بازدیدکنندگان پارک جنگلی نور، تهرانی هستند گفت: ‪ ۳۵۰‬تا ‪ ۴۰۰‬هکتار از مساحت این پارک، تفرجی و بقیه نیز حفاظتی است.

وی اظهارداشت: در این پارک، درختانی نظیر بلوط، ممرز، توسکا، انجیلی، لرگ، سفید پلت، لیلکی، افرا، شب خسب، ون ، نمدار، اوجا و جانورانی همچون شغال، تَشی، روباه و گرگ وجود دارد.

این کارشناس تصریح کرد: در این پارک، تأسیساتی نظیر فروشگاه، زمین ورزشی کودکان و بزرگسالان، رستوران، قهوه‌خانه سنتی، اردوگاه(کمپینگ) و خورگشت (پیک نیک) ایجاد شده است.

وی افرود: یکی ازمعضلات اداره این پارک، مشکلات اجتماعی منطقه، از جمله راه‌های روستایی متعدد در داخل بوستان است که کنترل رفت و آمدها را غیر ممکن می‌کند.

برزه کار مسائل مربوط به لایروبی و زه کشی را از دیگر مشکلات اداره این پارک اعلام کرد و گفت: مهم‌ترین عامل بازدارنده آن ، کمبود اعتبار است.

بر طبق آمار رسمی ، در شمال کشور، ‪ ۸۸‬پارک جنگلی فعال یا شناسایی شده وجود دارد که که مساحت کل آنها ۵۰۱۹۳  ‬هکتار است.

تعداد پارک های جنگلی فعال، ‪ ۵۳‬و مساحت آنها ۳۴۶۰۲ ‬هکتاراست. مشکلاتی که برای پارک جنگلی نور وجود دارد، کما بیش در پارکهای دیگر نیز دیده می شود زیرا ریشه‌های مشترکی دارند.

مدیرکل دفتر جنگل کاری و پارک‌های جنگلی سازمان جنگل‌ها و مراتع گفت: با وجود مخالفت ما با راه‌های روستایی درون پارک جنگلی نور ، نه تنها از آن جلو گیری نشد، بلکه این راه‌ها با فشار سیاسی آسفالت هم شد.

"محمد علی هدایتی" افزود : محدوده تفرجگاهی پارک جنگلی نور در اوایل دهه ‪ ۱۳۵۰‬تعیین شد و با توجه به تردد گردشگران و کوبیدگی خاک ، باید به محل دیگری در پارک تغییر یابد ولی اکنون توان مالی لازم برای جابه جایی تاسیسات وجود ندارد.

وی یادآور شد: پارک جنگلی نور در مقایسه با پارک جنگلی سی سنگان ، از نظر ذخیره‌گاهی اهمیت کمتری دارد و توده‌های شمشاد درپارک سی‌سنگان، این منطقه را در خاورمیانه شاخص کرده است.

هدایتی تأکید کرد : پارک جنگلی سی سنگان با وسعت ‪ ۶۰۲‬هکتار، بسیار کمتر از پارک جنگلی نور گردشگران را در خود جای می‌دهد ولی جاذبه آن بیشتر است.

این مسؤول سازمان جنگل‌ها و مراتع ادامه داد: این مسأله برای ما مشکلاتی ایجاد می‌کند و برای مثال ، پارک "وَرگاویج " که بیش از ‪ ۱۰‬برابر سی‌سنگان وسعت دارد، به‌اندازه این پارک گردشگر جذب نمی‌کند زیرا در دسترس قرار ندارد.

مدیرکل دفتر جنگل کاری و پارک‌های سازمان جنگل‌ها و مراتع افزود: در مقایسه با پارک سی سنگان، توسعه پذیری پارک جنگلی نور بیشتر است و سی سنگان محدودیت توسعه دارد.

وی با اشاره به کمبود اعتبار گفت: برای تجهیز پارک های جنگلی، اعتبار ملی نداریم و از اعتبارات استانی استفاده می‌کنیم ولی کمبودها جلو اجرای کامل اقدامات علمی را می‌گیرد.

به گفته هدایتی از نظر قانونی نمی‌توان از گردشگران، ورودیه گرفت ولی می‌توان بابت فروش کالا یا در اختیار گذاشتن خدمات در داخل پارک، گردش مالی به وجود آورد.

این مسؤول سازمان جنگل ها و مراتع گفت: سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی قدری به ما کمک مالی می‌کند ولی تجهیز پارکهای جنگلی، اعتبار کلانی می‌خواهد.

وی اظهار داشت: طرحی برای احداث پارک جنگلی "ایزه" داریم که وسعت آن در حدود مساحت پارک جنگلی نور است ولی برای تجهیز آن ، بیش از ‪۱۰‬ میلیارد ریال کمبود اعتبار داریم.

هدایتی گفت: در صورتی که پارک جنگلی ایزه فعال شود، در کنار پارک جنگلی نور و با توجه به وسعت زیادی که دارند، می‌توان گردشگران فراوانی را به آنها جذب کرد.

یکی از مدیران سابق سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور معتقد است: پیش ازآن که درباره بستن یا نبستن راه‌های روستایی در پارک جنگلی نور تصمیم گرفته شود، باید دید آیا روستاییان راه مناسب دیگری دارند یا نه.

"مصطفی عبدالله پور" گفت : ما اغلب به راحتی " نه" می‌گوییم و بعد به دلیل ضرورت‌هایی ، کوتاه می‌آییم در حالی که دستگاه‌های متولی باید یک گام جلوتر از مردم باشند و امور را ساماندهی کنند.

مدیرکل سابق دفتر فنی جنگلداری سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور افزود: اگر جاده ، پیش از احداث پارک وجود داشته است، برای روستاییان حق عبور وجود دارد.

وی پیشنهاد کرد: می‌توان با ایجاد نرده در اطراف جاده، از تخریب جنگل و پارک جلوگیری کرد تا هم تردد مردم انجام شود و هم به جنگل آسیب نرسد.

عبدالله پور ادامه داد: چرا کاری نکنیم که مردم محلی از گردشگران بهره اقتصادی ببرند، نظیر اسکان مسافران و دادن غذای سنتی به آنها.

مشکلات مالی و اعتباری اداره پارک های جنگلی در حالی است که برخی از این پارک ها، بیش از ظرفیت خود گردشگر می‌پذیرند.

این مساله محتاج بررسی است که چگونه یک میلیون نفر سالانه از پارکی دیدن می‌کنند و اعتبار لازم برای انجام دادن اقدامات متعارف پارک‌داری فراهم نیست؟ بی‌شک با برنامه‌ریزی درست و رفع موانع می‌توان هم محیطی طبیعی و مناسب برای تفرج مردم فراهم کرد و هم به جنگل آسیب و خسارت نرساند.

بسیاری از گردشگران، اطلاعاتی درباره گیاهان و جانواران پارکی که درآن گردش می‌کنند ندارند و از اهمیت جهانی برخی از پارک‌های جنگلی ، نظیر سی سنگان بی‌خبرند.

بدیهی است آموزش و آگاهی، قدم اول در برانگیختن حس مسؤولیت پذیری در مردم برای حفظ جنگل است. دریافت وجه از مردم نیز در صورتی که صرف آن به دید مردم بیاید و موجه باشد اشکالی ندارد و می‌توان موانع قانونی آن راتغییر داد.

با توجه به کثرت گردشگران مراجعه‌کننده به پارک های جنگلی شمال ، ورودیه‌های اندک، کافی است و نباید وجهه انتفاعی موضوع را پررنگ کرد. 



 
پارک جنگلی سی سَنگان
ساعت ٢:٢٦ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ٢٦ مهر ۱۳۸٦  

   

پارک جنگلی سی‌سنگان با مساحت ‪ ۶۰۲‬هکتار در‪ ۲۷‬کیلومتری شرق نوشهر واقع است و از نظر پوشش گیاهی و جذب گردشگر، از پارکهای شاخص کشور محسوب می‌شود.

این پارک جنگلی که در سال ‪ ۱۳۴۴‬احداث شد از ساحل دریای خزر تا ارتفاع ‪ ۵۰‬متری از سطح دریا امتداد دارد و دارای آب و هوای مرطوب، با زمستان ملایم و میانگین بارندگی سالانه ۱۱۰۰ ‬میلی متر است.

پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران در گفتگو با ایرنا درباره اهمیت پارک جنگلی سی‌سنگان گفت: این پارک یک جنگل نمونه و طبیعی از جنگل‌های جلگه‌ای شمال ایران است که ترکیب و تنوع گونه‌های درختی آن جذابیت دارد.

"یوسف گرجی بحری" افزود: دراین پارک جنگلی درختان بلوط با قطر بیش از دو متر و همچنین گونه‌های شمشاد و افرا دیده می‌شود و مساحت قابل توجه و در کنار  دریا بودن، به آن زیبایی کم نظیری داده است.

وی با بیان اینکه پارک جنگلی نیازی جدید در زندگی شهرنشینی است، خاطر نشان کرد: تنوع گونه‌ای و طبیعی بودن در پارک جنگلی سی‌سنگان، در مقایسه با پارک جنگلی نور و موارد مشابه بیشتر است و اشکوب‌بندی بالاتری دارد.

این پژوهشگر تأکید کرد: قسمت جنوبی پارک جنگلی سی‌سنگان بکرتر است و هیچ نوع مداخله پرورشی و قطع درخت در آن انجام نشده است.

گرجی درباره وضعیت گردشگری این پارک جنگلی گفت: تأسیسات بهداشتی و جمع‌آوری زباله در پارک سی‌سنگان، وضع مطلوب ندارد و به ویژه در روزهای شلوغ، زباله در همه جای آن دیده می‌شود.

پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران اضافه کرد: بعضی از گردشگران به دلیل ناآگاهی، نهال‌های شمشاد را که درختی با ارزش و بسیار کند رشد است، می‌کنند و با آن آتش درست می‌کنند.

وی ادامه داد: یکی دیگر از کاستی‌های پارک جنگلی سی سنگان نبود تابلو های آگاهی بخش است و مردم به همین دلیل از اطلاعات لازم مطلع نمی‌شوند.

بسیاری از کسانی که از بوستان جنگلی سی‌سنگان استفاده می‌کنند غیر بومی هستند و با ارزش‌های این بوستان آشنایی ندارند. بنابراین فضایپارک باید به گونه‌ای باشد تاگردشگران ضمن بهره‌مندی ازآن، ویژگی‌های محل تفرج خود را بشناسند و پارک جنگلی سی‌سنگان را مجموعه‌ای از تعدادی درخت معمولی نبینند.

"علی کیان " کارشناس جنگل کاری و پارک‌های اداره کل منابع طبیعی نوشهر درباره جوامع و تیپ‌های گیاهی در این پارک گفت: گیاهان این پارک را می‌توان به سه بخش ساحلی، جنوبی و غربی تقسیم کرد.

وی افزود: در بخش ساحلی که به مساحت ‪ ۳۰‬هکتار در حاشیه جاده کناره قرار دارد، درختان و درختچه‌هایی همچون توسکا، لَرگ، بلوط، آزاد، لیلَکی [lilaki]، انجیر، داغداغان، انار، ازگیل، سرخ ولیک، گوجه جنگلی، توت، سیاه تَلُو، سیاه‌ال و سیاه اربه دیده می‌شود.

کیان با اشاره به اینکه در بخش جنوبی، تیپ انبوه شمشاد وجود دارد ، گفت: در بخش غربی جامعه بلوط ـ ممرزستان و درحد انتهای غربی و قسمتی از جنوب پارک، جامعه انجیلی ـ ممرزستان و جامعه بلوط ـ ممرزستان در مرز تیپ ها با شمشاد، آمیخته است.

این پژوهشگر، درختان ودرختچه‌های پارک جنگلی سی‌سنگان را گونه‌های شمشاد، بلند مازو، پلت، اُوجا، انجیلی، لیلکی، آزاد، ممرز، انجیر، نمدار، شب خسب، توت، شیردار، جَل، خُرمندی، توسکای قشلاقی، گوجه جنگلی، ولیک، ازگیل و گلابی جنگلی برشمرد.

وی تصریح کرد : گیاهان بوته‌ای و علفی این بوستان شامل بنفشه سه‌رنگ، پونه، پرسیاوشان، نگون سار( سیکلامن)، داردوست، پامچال، سرخس، زنگی دارو، مَتامَتّی(گل راعی)، جَگن(کارکس)، اَزمَلَک، تیره گندمیان، کنگر، پنیرک، پیچک، همیشک، شبدر، کوله خاس، نیلوفر، یونجه و تمشک است.

کارشناس جنگل‌کاری و پارک‌های اداره کل منابع طبیعی نوشهر درباره گونه های جانوری پارک جنگلی سی‌سنگان بیان داشت: دراین پارک پستاندارانی چون شُوکا، مَرال، خرس قهوه‌ای، پلنگ، روباه، گربه جنگلی، گراز و شغال دیده می‌شود.

به گفته کیان دوزیستانی چون غوک و وزغ و سمندر و خزندگانی چون انواع مار، از دیگر جانواران پارک جنگلی سی سنگان هستند.

وی درباره اهمیت پوشش گیاهی این پارک گفت: گونه نادر و منحصر به فرد شمشاد با نیازهای بوم‌شناختی خاص که دارای اکوسیستم بسیار حساس و شکننده است، میراثی گرانبها برای نسل‌های آینده محسوب می‌شود و باید با حفظ و نگهداری برای تحقیقات استفاده شود.

این پژوهشگر افزود: جنگل‌های جلگه‌ای خزری، ازبین رفته و فقط لکه‌هایی از آن باقی مانده که یکی از آنها، پارک جنگلی سی‌سنگان است.

کیان درباره تجهیزات موجود دراین پارک گفت: اکنون دو ورودی با پنج نگهبانی، یک اتاقک اطلاعات، دو دستگاه واحد مسکونی، فروشگاه، پناهگاه‌بزرگ، محوطه خورگشت(پیک نیک)، محوطه اردو( کمپینگ)، پارک کودک ، ‪ ۱۳‬دستگاه‌سرویس بهداشتی با ‪ ۷۵‬دهانه، سکوی آبخوری و ساختمان نمایشگاه دائم منابع طبیعی در پارک سی‌سنگان وجود دارد.

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نوشهر و چالوس درباره درخت شمشاد که گونه شاخص پارک جنگلی سی‌سنگان است، گفت: شمشاد یکی از گونه‌های با ارزش و بومی جنگل‌های خزری محسوب می‌شود که امروزه لکه‌هایی از آن در پارک جنگلی دکتر درستکار گیلان و جنگل‌های لیره‌سر و سی‌سنگان و توسکاتک نوشهر دیده می‌شود.

" فرهنگ اسداللهی" افزود: شمشاد، گونه‌ای است سایه پسند و گرما دوست و در مناطقی که اشکوب درختی یا بالایی ازبین برود، زرد، پژمرده وخشک می‌شود.

وی گفت: پارک جنگلی سی‌سنگان یکی از بهترین و با ارزش‌ترین پارکهای جنگلی شمال کشور است که بخشی ازآن ذخیره گاه و بخش دیگر تفرجگاه درنظرگرفته شده است.

این جنگل شناس تاکید کرد: متأسفانه فشار جمعیت بازدیدکننده باعث شده که نسل شمشاد در معرض خطر قرار گیرد که نتیجه آن نابودی گونه‌های علفی و سایر گونه‌هاست.

وی با اشاره به نادر بودن گونه شمشاد، افزود: لازم است بروشورهایی به مردم داده شود تا از اهمیت این پارک و درخت شمشاد آگاهی یابند.

به گفته اسداللهی، شمشاد در شمال کشور به صورت جامعه بلوط ـ شمشادستان در سی‌سنگان و داغداغان ـ شمشادستان در نمک‌آبرود و چلَک دیده می‌شود.

این استادیار دانشگاه افزود: جامعه نمدارـ شمشادستان درتوسکاتک و جامعه راش ـ شمشادستان در لیره‌سر و همچنین جامعه ازملک ـ شمشادستان در گیلان از دیگر جوامع شمشاد محسوب می‌شود.

توجه به پارکهای جنگلی، از جمله پارک جنگلی سی‌سنگان، از مصادیق استفاده غیرچوبی ازجنگل به شمارمی‌رود.تمایل گردشگران برای تفرج در چنین مکان هایی زمینه خوبی برای اشتغال زایی و کسب درآمد به وجود می‌آورد.

با این حال ویژگی بارز چنین اقدامی باید "غیر مخرب" بودن حضور گردشگران باشد. با رعایت این اصل، پارک جنگلی دارای تولید مستمر می‌شود و ضمن حفظ طبیعت، نفع اقتصادی نیز حاصل گردد.



 
نگاهی به مشکلات پارک های جنگلی شمال
ساعت ٩:٥٧ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ٢٥ مهر ۱۳۸٦  

بر طبق آمار در شمال کشور، 57 پارک و تفرجگاه جنگلی با مجموع مساحت 34 هزار هکتار وجود دارد. با توجه به رویکرد کلی دولت در واگذاری امور به بخش های غیردولتی، تاکنون مدیریت ۳۰ پارک با مساحت ۴۰۶۱  هکتار به بخش خصوصی واگذار شده است.
اغلب پارک های واگذار شده، مساحت کمی دارند و پارکهای بزرگ، همچنان در اختیار دولت است.
کارشناسان در گفتگو با ایرنا، کمبود اعتبار و نیروی انسانی متخصص و ماهر و نبود متولی مشخص را مشکل اصلی پارکهای جنگلی شمال برشمردند.
با این حال، بسیاری از پارکها حتی بروشور معرفی ویژگی های پارک ندارند که به تازگی اقداماتی در این باره آغاز شده است.
رئیس گروه پارکها و ذخیره گاه های جنگلی دفتر جنگل کاری و پارک های جنگلی سازمان جنگلها و مراتع کشور در این باره گفت: مدیریت پارکها به شکل کلی و عام، متأسفانه متولی واحدی ندارد.
محمود قنادکار سرابی افزود: بخشی از این پارک ها با درجات متفاوت تفرجی، حفاظتی و ذخیره گاهی در اختیار سازمان جنگل ها و مراتع و بخشی نیز در اختیار سازمان حفاظت محیط زیست است.
وی ادامه داد: بنابراین در هدایت و نظارت در این گونه پارکها که همواره جنبه های ملی و فرا ملی مطرح است، روش های مدون، مشخصی حتی برای بازدیدکنندگان وجود ندارد.
قناد کارسرابی تأکید کرد: باید با هماهنگی سازمان جنگلها و مراتع و سازمان حفاظت محیط زیست و با مشارکت کارشناسان اهل فن و مشاوره کارشناسان حقوقی، قانون مناسبی پیشنهاد و تصویب شود.
وی گفت: مدیریت پارک های جنگلی به طور مشخص از ۲۰۰ ـ ۲۵۰ سال قبل در فرانسه آغاز شد و به آن «سامانه استفاده چندجانبه جنگل» گفته می شد.

قناد کار سرابی افزود: این سامانه به مرور و با توجه به تغییرات پیش آمده، به «سامانه پارک جنگلی» و سپس «پارک جنگلی ملی» تغییر نام داد.

وی ادامه داد: در این روند با توجه به تعارض بین حفاظت (فیزیکی و فنی) و مباحث تحقیقاتی و آموزشی از یک سو و تفرج بیش از حد ظرفیت از سوی دیگر و تعیین درصد تفرج در مناطق دهگانه تحت مدیریت، عنوان «پارک جنگلی» شکل گرفت.

رئیس گروه پارک ها و ذخیره گاه های جنگلی سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور گفت: مدیریت در پارکهای جنگلی طبیعی، در نوع خود یک تخصص جدید در مدیریت عرصه های طبیعی با اصل حفاظت از طبیعت است و تفرج در حاشیه قرار می گیرد.
وی مدیریت پارک های جنگلی را دارای سه بخش «پوشش گیاهی»، «خدمات» و «بازدیدکنندگان» ذکر کرد و گفت: هم اکنون مدیریت بازدیدکنندگان جایگاه کاملی ندارد، ولی امیدواریم با ارتقای جایگاه پارک داری و بهره گیری از منابع اعتباری، انسجام مدیریت بالاتر رود.
قنادکار سرابی ادامه داد: در پارک های واگذار شده به بخش خصوصی چون توجه بیشتری به بخش خدمات می شود، بخش های پوشش گیاهی و بازدیدکنندگان ممکن است فراموش شود، زیرا بخش خصوصی اغلب در فکر درآمد بیشتر است.
وی تأکید کرد: لازم است عملکرد مجریان خصوصی پارک های جنگلی از نظر منابع اعتباری و توان اجرایی بررسی شود و اعمال سیاست های اجرایی همراه با تأنی باشد تا همواره راه برگشت، اصلاح و بازسازی وجود داشته باشد.

پارک های جنگلی شمال، به ویژه در روزهای اول سال و نیز تعطیلات روزهای تابستان، از مراکز مهم جذب گردشگر محسوب می شود، به طوری که سالانه از هر کدام از پارک های جنگلی «سی سنگان» و نور، در حدود یک میلیون نفر دیدن می کنند. از آنجا که هر پارک جنگلی ظرفیت مشخصی برای پذیرش گردشگر دارد، ورود بیش از حد بازدیدکنندگان سبب تخریب طبیعت پارک می شود.

یکی از کارشناسان ارشد جنگلداری به ایرنا گفت: به دلیل استفاده بیش از حد از ظرفیت پارک های جنگلی، اغلب آنها در معرض تخریب قرار دارند.
میثم میار عباسی افزود: تعداد و مساحت پارک های جنگلی با تعداد گردشگران تناسب ندارد و در برنامه ریزی تفرجی، باید با نظم مکانی خاص، آثار تخریبی گردشگری به حداقل کاهش یابد.
این کارشناس ارشد جنگلداری تأکید کرد: نقشه دقیق اکثر پارک های جنگلی، به ویژه پارک های حاشیه جاده ها و رودخانه ها مشخص نیست، در حالی که محدوده پارکهای جنگلی باید به طور کلی مشخص و محصور باشد تا جلو تجاوز و تخریب، از جمله ایجاد دکه های کنار جاده ای گرفته شود.
وی با بیان اهمیت نظم در داخل پارک های جنگلی یادآور شد: یکی از مسائل مهم، نظم بخشیدن به فعالیت های داخل پارکهای جنگلی و مشخص شدن محل پارک خودروها و اسکان مسافران و برپا کردن چادرها و محل ایجاد دکه ها و استراحتگاه ها و نظایر آن است.
میارعباسی درباره واگذاری مدیریت پارکهای جنگلی به بخش خصوصی تصریح کرد: باید روند واگذاری پارک های دولتی به بخش خصوصی با توجه به رعایت دقیق مفاد قرارداد، اعم از مدیریت صحیح، حفاظت و نگهداری از عرصه و استفاده درست از آن صورت گیرد.



 
زَربین، شاخص‌ترین سوزنی‌برگ جنگل‌های شمال
ساعت ٩:۱٧ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٢٤ مهر ۱۳۸٦  

زربین، درختی است سوزنی برگ با نام علمی Cupressus sempervirens و از تیره سرو (Cupressaceae) که در برخی از مناطق شمال، نظیر حسن آباد چالوس، رودبار، منجیل، دیلمان، پل زغال، زرین‌گل، علی‌آباد کتول ، رامیان و اِشکِور دیده می‌شود. در جنگل های شمال ایران، یک واریته از این گونه همیشه سبز به نام horizontalis به صورت بومی وجود دارد که به قطر یک متر و ارتفاع ‪ ۳۰‬متر می‌رسد.  

به گفته کارشناسان، منشأ این درخت ممکن است ایران و افغانستان باشد ولی فسیل‌هایی از آن مربوط به دوران سوم زمین‌شناسی یافت شده و به گواهی آثار متعدد، چوب این درخت در گذشته به فراوانی مصرف می‌شده ولی بر اثر مداخلات انسانی، صدمات فراوانی دیده و رو به انقراض گذاشته‌است.

مدیرکل دفتر جنگل کاری و پارک‌های جنگلی سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور در این باره به ایرنا گفت: زربین در خاک‌های آهکی و مارنی به خوبی رشد می‌کند و در جنگل کاری‌ها زیاد استفاده می‌شود.

"محمدعلی هدایتی" افزود : این درخت در مناطق مرطوب و خاک‌های غنی ، به علت رسیدن مواد غذایی به میزان فراوان ، حالت نخی پیدا می‌کند و چون ریشه سطحی دارد «باد افتاده» می‌شود.

وی تصریح کرد: زربین چوب بسیارخوبی دارد ولی سرمای شدید را به مدت طولانی تحمل نمی‌کند و برای همین است که اغلب در دره‌ها می‌روید و وارد مناطق مرتفع و کوهستانی نمی‌شود.

وی اظهار داشت: برای مثال سرمای ‪ ۱۰‬درجه زیر صفر را برای یک شب تحمل‌می‌کند ولی اگر این سرما و یخبندان چند شبانه روز ادامه پیدا کند، به درخت آسیب می‌رسد. 

در گذشته، در جنگل کاری‌های انجام شده در جنگل‌های شمال ، به نحوی گسترده از زربین استفاده شد که با توجه به نیازهای بوم شناختی این گونه ، نادرست بود زیرا زربین در آب و هوای مرطوب و خاک غنی ، نمی‌تواند با پهن برگان رقابت کند. از این رو ، این درخت، رویشگاه‌های کوچک و گسسته دارد.

بااین حال، بنابرتوصیه برخی ازصاحب نظران همچون دکتر "محمدحسین‌جزیره‌ای" ، چهره ماندگار جنگلداری ایران، زربین به دلیل کیفیت بالای چوب و نیز تحمل شرایط اقلیمی سخت و نامساعد، گونه‌ای جالب و نیازمند توجه است.

استادیار جنگلداری دانشگاه آزاد اسلامی واحد نوشهر و چالوس، درباره گونه‌زربین گفت: در رودبار و حسن‌آباد چالوس که رویشگاه اصلی این گونه در شمال است میانگین دما در ماه های سرد، ‪ ۳/۵‬درجه سانتی گراد بالای صفر است.

" فرهنگ اسداللهی" افزود : دراین مناطق، درختان اقلیم مدیترانه‌ای همچون داغداغان، اوری ، لور و افراهای خشکی پسند به همراه زربین دیده‌می‌شود و تعداد گونه‌های درختی و درختچه‌ای آن، انگشت شمار و پوشش علفی آن ضعیف است.

وی ادامه داد: درختچه‌های همراه زربین عبارت‌اند از: شیرخشت، یاسمن زرد، زرشک، انار، سیاه تَلو، اُرمَک و دربعضی از دامنه‌ها و نقاطی که دارای خاک غنی است، درختان کَرکُو، داغداغان، سفید مازو، ون، آلوچه و ولیک دیده می‌شود.

این استادیار جنگلداری اظهار داشت : زربین درختی است خشکی پسند و گرما دوست که بردبار و کم نیاز و در برابر خاک‌های آهکی، مقاوم است.

اسداللهی افزود: این درخت مدیترانه‌ای از رطوبت زیاد گریزان است و خاک‌های مارن آهکی و سنگلاخی را می‌طلبد.

عضوهیأت علمی دانشگاه آزاد واحد نوشهر و چالوس گفت: زیتون، تنها گونه پهن برگ است که با این اقلیم سازگاری پیدا کرده است و به صورت گونه‌ای چند منظوره برای توسعه درخت کاری و مشارکت‌های مردمی، در این اقلیم کشت و پرورش داده می‌شود.

زربین درختی است نورپسند و کند رشد که سالانه به طور میانگین ‪  ۲۵‬تا ‪ ۳۰‬سانتی متر رشد ارتفاعی و ‪ ۲‬تا ‪ ۴‬میلی متر رشد قطری دارد.

چوب زربین مانند چوب سایر درختان سوزنی برگ ، صمغی و معطر و در رطوبت زیاد، مقاوم است. رنگ چوب زربین، سفید شکری، مایل به‌قهوه‌ای و سبک وزن است و قفسه‌هایی که با آن ساخته می‌شود، مانع حمله بید و آفات دیگر به لباس‌های پشمی می گردد.

                    

یکی از کارشناسان ناظر اداره‌ کل منابع طبیعی غرب مازندران گفت: در حسن آباد چالوس که رویشگاه طبیعی زربین است ، این گونه در مناطق تخریب یافته ، به صورت دست کاشت وارد عرصه شده است.

"عباس تقی‌پور گل سفیدی" افزود: زربین‌های دست کاشت درمقایسه با زربین‌های خودرو، برگ‌های روشن تری دارند که شاید دلیل آن غنی‌تر بودن خاک درآن نواحی است.

وی ادامه داد: علاوه بر دره حسن‌آباد ، درنزدیکی مرزن‌آباد نیز زربین دیده می‌شود و این گونه در داخل دره‌ها، با درختان پهن برگ، آمیخته شده است.

این کارشناس ارشد جنگلداری اظهار داشت: در بعضی از مناطق دره حسن‌آباد ، سرو نقره‌ای و کاج اِلدار که گونه‌هایی غیر بومی هستند کاشته شده‌است که‌چندان معقول به نظر نمی‌رسد.

تقی پور با بیان اینکه در حسن‌آباد، زربین‌هایی با قطر دو متر دیده شده است گفت: در این منطقه در لا به لای درختان زربین، گاه لِوَر و آزاد مشاهده می‌شود.

کارشناس ناظر اداره‌کل منابع طبیعی غرب مازندران ادامه داد: طرح‌جنگلداری حسن‌آباد، چند سال قبل تهیه شده است و این منطقه حفاظت شده وذخیره گاهی ، تا پیش از این ، طرح مدون نداشت.

وی تأکید کرد: ‪ ۹۰‬درصد آسیب‌ها و تخریب‌هایی که به زربین‌های حسن آباد وارد شده، بر اثر نداشتن طرح جنگلداری و ‪ ۱۰‬درصد آن تخریب روستاییان بوده است.

این کارشناس ارشد جنگلداری گفت: دراداره طرح جنگلداری حسن‌آباد، باید به مسائل اجتماعی و اقتصادی منطقه و رونق دادن به گردشگری توجه شود.

تقی پور افزود: به دلیل سخت‌گذر بودنِ عمومی منطقه، لازم ‌است جاده‌هایی ساخته و مسائل مربوط به نگهداشت جنگل، نظیر جلوگیری از آتش سوزی و قاچاق چوب، در نظر گرفته شود.

کارشناس ناظر اداره‌کل منابع طبیعی غرب مازندران اظهار داشت: چون خاک منطقه، آهکی است و براثر بارندگی شسته می‌شود، برنامه‌های آبخیزداری هم باید جدی گرفته شود.

وی درباره برداشت علمی چوب زربین در حسن‌آباد گفت: هم‌اکنون درختان باد افتاده، جمع‌آوری و استفاده می‌شود ولی قطع درخت، منع قانونی دارد.

تقی پور اضافه کرد : به نظر من، گاهی لازم است که برخی پایه‌های زربین قطع گردد و بهتر است این منع قانونی، پس از فراهم شدن مقدمات، برطرف شود.

برای حفظ گونه زربین، ذخیره‌گاه حسن‌آباد چالوس در نزدیکی جاده کندوان ، به مساحت ۷۳۹۷ ‬هکتار و با هسته مرکزی ۲۷۰۰ ‬هکتار در نظر گرفته شده است.

همچنین در ذخیره‌گاه "سیدان" استان گیلان با مساحت ‪ ۳۰۰‬هکتار و ذخیره‌گاه "زرین گل" استان گلستان با مساحت ‪ ۱۱۵‬هکتار، از این گونه محافظت می‌شود.



 
تیس، درخت ناشناخته جنگل‌های شمال
ساعت ٧:٥٥ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٢٤ مهر ۱۳۸٦  

    تیس ، با نام علمی  Sorbus aucuparia درختی است از تیره گل سرخ که با وجود ارزش بوم شناختی فراوان، حتی برای کارشناسان جنگل نیز چندان شناخته شده نیست.

 با وجود تحقیقات زیادی که در سال‌های اخیر، درباره گیاهان جنگل‌های شمال انجام شده است، هنوز ابهامات فراوانی در این زمینه وجود دارد. مطالعات انجام شده، بیشتر بر روی گیاهان چوبی که در حدود ‪ ۱۵۰‬ـ ‪۲۰۰‬ گونه هستند تمرکز یافته و اطلاعات چندانی درباره گونه‌های علفی جنگل‌های شمال که در حدود ۱۶۰۰ گونه را شامل می شود به دست نیامده  است. حتی درباره گونه‌های درختی و درختچه‌ای  نیز اطلاعات کاملی وجود ندارد.

یکی از کارشناسان ارشد جنگلداری در گفتگو با ایرنا گفت: درخت تیس حتی برای بسیاری از کارشناسان، نا آشناست و نمی‌توانند آن را تشخیص دهند.

"علی ویسی" که از معدود کسانی است که تحقیقی مستقل درباره این درخت انجام داده است گفت: تیس، ظاهری زیبا دارد و از آن در پارک ها نیز می‌توان استفاده کرد.

وی افزود : این درخت در ایران شش گونه دارد و در ارتفاعات جنگل‌های شمال و از ۱۷۰۰  تا ۲۰۰۰ متر از سطح دریا دیده می‌شود.

این کارشناس ارشد جنگلداری تأکید کرد: تیس در نزدیکی روستای لاشَک نوشهر، در ارتفاع ۲۶۱۰ ‬متری هم روییده است و بارندگی مورد نیاز این‌گونه درختی ، ‪ ۳۵۰‬تا ‪ ۶۵۰‬میلی متر در سال است و بیشترین تراکم را در دره‌ها و مناطق صخره‌ای و خاک‌های آهکی و مرطوب دارد.

ویسی گونه‌های همراه تیس را چنین ذکر کرد: اُوری ، راش، وَن، بارانک، گیلاس جنگلی، کَرْب، لِوَر، ممرز، ولیک، زرشک، مای‌مَرز، آلوچه، ازگیل، سیاه‌ال، بنفشه، فَرفیون، پامچال، توت فرنگی و مَتامَتّی.

ویسی افزود: روستاییان از برگ این درخت برای تعلیف دام استفاده می‌کنند و چوب آن را به مصرف سوخت می‌رسانند که با توجه به کمیاب بودن آن ، آثار مخربی برجای می‌گذارد.

این کارشناس ارشد جنگلداری تصریح کرد : تیس گونه‌ای سایه‌پسند است و اغلب در زیر اشکوب‌اوری دیده می‌شود و پوست تنه‌ای سفید و حساس به آفتاب دارد.

وی ادامه داد: این درخت باید برای جلوگیری از فرسایش خاک، درمحیط طبیعی کاشته شود که منحصر است به مناطقی از جنگل‌های شمال و برای استفاده‌های زینتی نیز مناسب است.

کارشناسان جنگل می‌گویند: درخت تیس در ایران فقط در بخش‌هایی از جنگل‌های شمال می‌روید ولی دراروپا نیز انتشار دارد. شاخه‌های تازه‌آن، صاف با خزی کم و بیش نارنجی رنگ است که سپس صاف و خاکستری می‌گردد.

   

پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران درباره این گونه گفت : تیس درختی است از تیره گل سرخ که برگ‌های مرکب شانه‌ای فرد دارد و با این ویژگی از دیگر گونه‌های این خانواده بازشناخته می‌شود.

"یوسف گرجی بحری" افزود: برگ تیس، شش الی هفت برگچه دارد و حاشیه آن دندانه‌دار و میوه‌اش زرد مایل به قرمز است و در فصل پاییز می‌رسد.

وی ادامه داد: این درخت به ناحیه خزری تعلق دارد و با فلور اروپا مشترک است و در جنگل‌های شمال ایران، درختی نادر محسوب می‌شود.

این پژوهشگر تأکید کرد: تیس، اغلب در ارتفاعات بالای جنگل‌های شمال و مناطق مرتفع می‌روید و بیشتر به صورت پراکنده دیده می‌شود.

گرجی درباره رویشگاه‌های این گونه در جنگل‌های شمال گفت: تیس در رودبار گیلان، کندوان، پل زنگوله، سیاه‌بیشه و دیگر مناطق کوهستانی شمال می‌روید.

به گفته او، چوب آن اهمیت صنعتی ندارد و ارزش‌های آن، بیشتر زیست محیطی و گیاه‌شناختی است و به دلیل زیبایی، برای فضای سبز نیز مناسب است.

به دلیل انجام نشدن تحقیقات لازم درباره درخت تیس، ویژگی‌های این گیاه به روشنی معلوم نیست و به همین دلیل، حتی در جنگل‌کاری در مناطق مرتفع که زیستگاه‌آن است، به ندرت از تیس استفاده می‌شود.

کارشناس جنگل‌کاری اداره‌کل منابع طبیعی غرب مازندران گفت: در هیچ یک از نهالستان‌های دولتی غرب مازندران، نهال تیس تولید نمی‌شود.

"علی کیان " افزود: تولید نهال تیس ، مشکل است و گذشته از این، در جنگل کاری‌ها عادت شده است که بر روی گونه‌های متعارف و متداول کار شود.

وی تأکید کرد: به دلیل کمبود بودجه، مجبوریم نهال‌هایی تولید کنیم که کم هزینه‌تر باشند و به همین دلیل، اغلبِ جنگل کاری‌های ما، با گونه‌هایی نظیر کاج سیاه، ون و شیردار است.

کیان پیشنهاد کرد: برای گونه‌های ارتفاعات بالا باید بودجه اختصاصی درنظر گرفت و اگر از کمیت جنگل کاری‌ها کم و به کیفیت آن افزوده شود، نتیجه بهتری به دست می‌آید.

این کارشناس جنگل‌کاری گفت: چند سال است که جنگل‌کاری در ارتفاعات را توسعه داده‌ایم و به عقیده من باید نهالستان‌های موقتی در ارتفاعات ایجاد کنیم که از نظر هزینه نیز به صرفه‌تر است.

کیان تصریح کرد: به دلیل کمبود نهالستان‌های ارتفاع بالا، مجبوریم از نهال‌های تولید شده در جلگه استفاده کنیم که تلفات نهال در این حالت ، بالاست.



 
باگاس ، جانشینی مناسب برای چوب
ساعت ۱٠:۱۱ ‎ب.ظ روز دوشنبه ٢۳ مهر ۱۳۸٦  

    باگاس (bagasse) به تفاله گیاه نیشکر (.Saccharum  L) گفته می‌شود که در واقع باقیمانده فیبری ساقه نیشکر پس از استحصال شکر آن است که به صورت قطعات ریز تراشه مانند و به رنگ زرد است.

از این ماده می‌توان فراورده‌هایی همچون نئوپان، ‪ ،MDF‬خوراک دام و الکل تهیه کرد و با توجه به مزارع وسیع نیشکر در استان خوزستان و کمبود چوب در کشور، مناسب ترین جانشین برای چوب است.

بنا بر آمار، از حدود پنج میلیون متر مکعب مصرف سالانه چوب در ایران، بیش از یک میلیون متر مکعب از طریق واردات تامین می‌شود. علاوه بر این، سالانه در حدود ‪ ۶۰۰‬هزار تن خمیر چوب، کاغذ، مقوا و فراورده‌های کاغذی وارد می‌شود که بیشتر این اقلام را می‌توان از باگاس تولید کرد. جنگلهای شمال نیز که تنها منبع تولید چوب صنعتی در کشور است، کمتر از یک پنجم نیاز سالانه را برآورده می‌کند.

یکی از کارشناسان ارشد صنایع چوب سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) در نوشهر ضمن اشاره به نیاز فزاینده کشور به فراروده‌های چوبی، بر ضرورت بهره‌گیری از دیگر منابع سلولزی تأکید کرد.

"یدالله حسین‌پور" افزود: کاربرد پسماندهای کشاورزی، از جمله باگاس، در تولید محصولات چوبی و کاغذی، موجب صیانت از جنگل می‌شود و از خروج ارز به میزان ‪ ۵۰۰‬میلیون دلار در سال جلوگیری می‌کند که هم اکنون صرف واردات کاغذ می‌شود.

وی اظهار داشت: در صورت تحقق این امر، با توجه به خاک و اقلیم مناسب استان خوزستان برای کشت نیشکر، تحولی شگرف در صنعت چوب و کاغذ کشور روی می‌دهد.

این کارشناس ارشد صنایع چوب با ذکر این که اکنون بیش از ‪ ۷۰‬هزار هکتار مزرعه نیشکر در ایران وجود دارد، تصریح کرد: از هر هکتار زمین در حدود ‪ ۱۰‬تن شکر و ‪ ۱۲‬تا ‪ ۱۳‬تن باگاس به دست می‌آید.

حسین پور ادامه داد: از هر تن باگاس با فرایند مکانیکی در حدود ‪۵۰۰‬ کیلوگرم کاغذ تولید می‌شود که این مقدار با روش نیمه شیمیایی ‪ ۳۵۰‬کیلوگرم و با روش شیمیایی ‪ ۱۵۰‬کیلوگرم است.

وی اضافه کرد: در صورت زیر کشت رفتن زمین های مناسب نیشکر و راه ‌اندازی کارخانه‌های شکر، ظرفیت تولید باگاس به چهار میلیون تن در سال خواهد رسید که با توجه به ضریب تبدیل هفت تن باگاس به یک تن خمیر کاغذ، نیاز وارداتی کاغذ کشور برطرف می‌شود.

کارشناس ارشد صنایع چوب سازمان جنگل ها و مراتع یادآور شد: هم اکنون مقادیر فراوانی از این ماده با ارزش به بیابان های اطراف کارخانه‌های شکر برده و سوزانده می‌شود که هزینه حمل و سوزاندن آن در سال به حدود ‪۱۰‬ میلیارد ریال می‌رسد.

حسین ‌پور خاطرنشان کرد: حجم چهار میلیون تن باگاس با دو میلیون متر مکعب چوب برابری دارد. در حالی که از جنگلهای شمال که تنها قطب تولید چوب صنعتی جنگلی کشور است ، سالانه ‪ ./۸‬میلیون متر مکعب چوب به دست آید.

وی تأکید کرد: می‌توان با سرمایه‌گذاری نه‌چندان کلان، یا هدایت و هماهنگی بخش خصوصی و یا سرمایه‌گذاری شرکتهای خارجی به صورت فاینانس و بای‌بک، از هدررفت این ماده ارزشمند جلوگیری کرد.

این کارشناس ارشد ادامه داد: از نظر مقایسه کیفی چوب و باگاس در تولید کاغذ باید گفت که هزینه تامین ماده اولیه چوبی برای هرتن کاغذ (به میزان ‪ ۳/۴‬متر مکعب چوب) بیش از دو میلیون ریال است در حالی که باگاس در حد رایگان است.

حسین‌پور گفت: میزان سلولز باگاس معادل درختان پهن برگ و لیگنین آن کمتر از پهن‌برگان است که مزیتی برای باگاس به شمار می‌آید.

به گفته وی کاغذی که از باگاس تولید می‌شود کیفیتی بهتر از کاغذ تولید شده از چوب دارد و چون باگاس، مراحل خرد شدن را طی کرده است ، تولید کاغذ از آن، انرژی کمتری نیاز دارد.

حسین‌پور افزود: استفاده از باگاس، ضمن حفظ محیط زیست و جنگلها، باعث افزایش سهم سرانه کاغذ که یکی از شاخص های توسعه کشورهاست می‌شود.                                                                                    

ظروف ساخته شده از باگاس

 

"میثم میارعباسی" کارشناس ارشد جنگلداری در این‌باره به ایرنا گفت: از هر ‪ ۱/۵‬تن باگاس خشک می‌توان یک متر مکعب تخته خرده چوب تولید کرد.

وی ادامه داد: تولید باگاس بعد از وقوع جنگ تحمیلی دچارمشکلات فراوانی شد ولی پس از اتمام جنگ، بسیاری از اراضی استان خوزستان به این محصول اختصاص یافت.

این کارشناس ارشد تصریح کرد: اگر از تمام زمین های مناسب کشت نیشکر استفاده شود نه تنها در تولید شکر، کاغذ، نئوپان، خوراک دام و بسیاری از محصولات دیگر، به خودکفایی می‌رسیم، بلکه می‌توانیم صادرکننده هم باشیم.

میارعباسی بیان داشت: مسأله نگهداری و انبارداری یکی از مسائلی است که استفاده از باگاس را با مشکل مواجه می‌کند.

به باور وی، شاید تنها راه خودکفایی کشور در تولید کاغذ و حفظ جنگلهای شمال استفاده از این محصول ارزشمند باشد.

 برای تولید هرتن کاغذ در حدود ‪ ۳/۴‬متر مکعب چوب استفاده می‌شود و بنابراین، دو کارخانه کاغذسازی موجود در شمال کشور سالانه به حدود ‪ ۵۴۵‬هزار متر مکعب چوب نیاز دارند.

ازاین میزان ‪ ۲۲۰‬هزار مترمکعب از چوب‌های جنگلی و ‪ ۳۲۵‬هزار متر مکعب از چوب‌های باغی و صنوبرکاری‌ها و واردات تأمین می‌شود. در نتیجه ، فقط این دو کارخانه کاغذسازی، در حدود یک چهارم کل چوب برداشت شده از جنگلهای شمال را مصرف می‌کنند.

این درحالی است که ایران از نظر جنگل، کشوری نیمه ‌فقیر محسوب می‌شود و به جز جنگل های شمال، هیچ جنگلی که بتوان از آن به نحو صنعتی چوب برداشت کرد، ندارد.

با این اوصاف، شایسته است ضمن حفظ روند فعلی برداشت از این جنگل ها که اکتفا به حداقل ممکن است، با بهره‌گیری از منابعی همچون باگاس، نیاز صنایع نیز برآورده شود.

هم اکنون ‪ ۶۰‬کارخانه بزرگ صنایع چوب در کشور فعال است که ‪ ۳۸‬کارخانه در شمال کشور قرار دارد.



 
توس، درخت کوهستان‌های سرد جنگل‌های شمال
ساعت ۱٠:٢٥ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٢٢ مهر ۱۳۸٦  

«توس» یا «غان» درختی است با نام علمی Betula pendula از تیره ای  به همین نام (Betulaceae) که در بالاترین ارتفاعات جنگلهای شمال و در مرز جنگل و مرتع می‌روید. به دلیل سخت‌گذر بودن و آب و هوای نامساعدِ رویشگاه های این گونه، اطلاعات زیادی درباره آن در دست نیست ولی این درخت، بازمانده جنگلهای اولیه خزری و در معرض انقراض است.

یکی از پژوهشگران مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران به ‌ایرنا گفت: توس، گونه‌ای بسیار مقاوم است که تا ارتفاع ۳۰۰۰ در جنگلهای شمال دیده می‌شود.

"حبیب زارع" افزود: ویژگی های این درخت به خوبی شناخته نشده و به طور کلی شناخت ما نسبت به همه گونه‌های موجود در جنگلهای شمال کم است و از طرف دیگر، فاصله زیادی بین بخش های گیاه‌شناسی و اجرایی وجود دارد.

وی تصریح گفت: تصور می‌شد این درخت در شمال ایران، فقط در دره شهرستانک کرج می‌روید ولی این جانب در سال ۱۳۷۳ ‬توده‌ای دوهزار هکتاری از توس را در دودانگه ساری شناسایی کردم.

این پژوهشگر ادامه داد: سپس با همکاری مرحوم دکتر "کریم جوانشیر"، کار شناسایی تکمیلی انجام شد و هم ‌اکنون نیز در قالب طرح تهیه و نگارش فلور ایران، مشغول بررسی تیره توس هستیم.

زارع اظهار داشت: شناسایی و مقایسه گونه‌های تیره توس، به مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی مازندران و باغ گیاه شناسی نوشهر محول شد که به پایان رسید.

 وی گفت: از دیگر رویشگاه های توس، می‌توان به سیاه بیشه، دریابک، اولا، بندپی، ارتفاعات هراز آمل، ارتفاعات درازنو کردکوی و دره پلور اشاره‌کرد.

این پژوهشگر تأکید کرد: با توجه به تنوع رویشگاهی این گونه و اختلاف ارتفاع زیاد و وجود دره‌های عمیق و دوردست، مطمئنیم که در مناطقی دیگر هم یافت می‌شود.

زارع با بیان این که توس، وابسته به خاک خاصی نیست گفت: می‌توان گفت جنگلهای توس، یادگاری از جنگلهای اولیه شمال کشور است.

وی تصریح کرد: کمترین ارتفاعی که این درخت در آن دیده شده، در "ده‌میان" سوادکوه، در ارتفاع ۱۷۷۰ ‬متری از سطح دریا و بیشترین آن در دودانگه به میزان ۳۰۰۰ متر بوده است. پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی مازندران گفت: توس، گونه‌ای نورپسند است که اگر این عامل فراهم باشد، در همه جای شمال می‌روید.

زارع افزود: دلیل این که توس با وجود نرمش بوم‌شناختی در همه جا دیده نمی‌شود، نداشتن قدرت رقابت با گونه‌های دیگر است.

به گفته او در ارتفاعات، به‌دلیل برف شکستگی، رشد ارتفاعی این درخت اغلب ‪ ۱۴‬تا ‪ ۱۵‬و حداکثر ‪ ۱۸‬متر است ولی قطر آن به ‪ ۸۰‬سانتی متر می‌رسد.

این پژوهشگر درباره چوب توس یادآور شد: چوب آن بلندترین الیاف را در بین پهن‌برگان منطقه اروسیبری دارد و برای کاغذسازی مناسب است و چون رنگ روشن دارد، هزینه رنگ‌بری نمی‌خواهد.

زارع افزود: برگ توس در پاییز، طلایی و زیبا می‌شود و با این که رنگارنگی گونه انجیلی را ندارد، جلوه خوبی به محیط می‌دهد.

وی گفت: در "سنگده" ، سرشاخه‌های این درخت برای خوراک بز، قطع می‌شد ولی پس از بازدیدهای مختلف کارشناسان دفتر جنگل‌کاری و پارک های سازمان جنگلها و مراتع و تلاش های دکتر هدایتی ،مدیر کل این دفتر، و همچنین شرکت فَریم، جنگلهای بالابند طرح فریم، از حضور دام خالی شد.

پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی مازندران اظهار داشت: زادآوری توس در مرز جنگل و مرتع دیده می‌شود و باید مراقب بود تا دام های استان سمنان وارد آن منطقه نشوند.

به گفته زارع، این درخت برای اغلب روستاییان، ناشناخته است و در بسیاری از مناطق، حتی نام محلی ندارد ولی شکارچیان و دامداران که از چوب آن گاهی استفاده می‌کنند، با این گونه آشنا هستند.

وی خواستار حفظ تک پایه‌های توس در جنگل "ده‌میان " شد و گفت : این گونه، سنگ بنای جنگلهای شمال است و رویشگاه های پراکنده آن نشان می‌دهد که زمانی در تمام شمال می‌رویید.

این پژوهشگر ادامه داد: درخت توس باید به مردم شناسانده شود و جنگل‌کاری با آن، همراه با حذف گونه‌های رقیب همچون اُوری ، لِوَر، تیس، سفیدکرکو، سفیدمازو، زرشک، شیرخشت و حتی نمدار و ون و گاهی راش باشد.

زارع افزود: این گونه برای تهیه چوب، حتی می‌تواند جانشین صنوبر شود و با توجه به این که در اروپا نیز می‌روید و آنها تحقیقات زیادی بر رویش انجام داده‌اند، می‌توانیم از نتایج آن تحقیقات و تجارب آنها استفاده کنیم.

وی تاکید کرد: توس در جنگلهای شمال، در حال انقراض است و رویشگاه‌هایش در معرض تخریب قرار دارد و لازم است به آن توجه بیشتری شود.

 به گفته کارشناسان جنگل، دیر زیستی توس کم است و به ‪ ۱۵۰‬سال هم نمی‌رسد ولی از ‪ ۲۰‬ تا ‪ ۳۰‬سالگی، به فراوانی و هر سال بذر می‌دهد. چنان که به گفته دکتر محمدرضا مروی مهاجر، یک درخت توس در عرض ‪ ۳۰‬سال به همراه نسل های تولیدشده خود، قادر است به قدری بذر تولید کند که نهال های حاصل، تمام سطح خشکی های کره زمین را بپوشاند.

مدیرکل دفتر جنگل‌کاری و پارک های جنگلی سازمان جنگلها و مراتع کشورگفت: توس، اقلیم کوهستانی و سرد را می‌پسندد و ازجمله در کشورهای اسکاندیناوی و کانادا می‌روید. "محمدعلی هدایتی" افزود: در ایران این گونه در مناطق کوهستانی و مرتفع دیده شده و رویشگاه آن در سنگده به مساحت دو هزار هکتار و در سیاه بیشه به مساحت ‪ ۵۰‬هکتار است. وی ادامه داد: در گذشته، چندان بر روی گونه‌های کوهستانی تمرکز نداشتیم ولی در سال‌های اخیر، به این گونه‌ها نیز توجه می‌کنیم.

این مسؤول سازمان جنگلها و مراتع اظهار داشت: توس، چوب سبکی دارد و برگ آن قلبی شکل و ریزتر از صنوبر است و با بذر و قلمه تکثیر می‌شود.

هدایتی با ذکر این که توس، ارتفاعی متوسط دارد، بیان داشت: نهال این گونه در نهالستان فریم تولید و به طور محدود در جنگل‌کاری ها استفاده می‌شود.

مدیرکل دفتر جنگل‌کاری و پارک های جنگلی سازمان جنگلها و مراتع کشور افزود:به دلیل رویش این درخت در مناطق مرتفع و صخره‌ای و پرتگاهی، روستاییان چندان به آن دسترسی ندارند.

به گفته این مسؤول، گونه یادشده، سرشت سرما پسندی دارد و در زیبوم شمالی (‪ (boreal biome‬ یا تایگا می‌روید که عرض های جغرافیایی بالا یا ارتفاعات زیاد را شامل می‌شود.

توس درختی نورپسند است و به طور متوسط، روزانه به ۱۰ تا ۱۳ ساعت روشنایی احتیاج دارد و برای مقاومت دربرابر نور شدید، پوست تنه اش روشن است. به گفته دکتر"حبیب‌الله ثابتی" ، این درخت در گذشته برای معالجه بیماران مبتلا به نقرس استفاده می‌شد و شاید اختصاص دادن شهرستانک به ییلاقات سلطنتی قاجاریه، به علت ابتلای برخی از سلاطین آن به بیماری نقرس بوده است.

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نوشهر و چالوس گفت: توس به دلیل رویش در اقلیم و خاک ویژه، در حد نهایی جنگلهای شمال کشور و بعضی نقاط دیگر مشاهده می‌شود.

" فرهنگ اسداللهی" افزود: این درخت، باقیمانده دوران سوم زمین‌شناسی است و باید به صورت حفاظتی و حمایتی در برنامه‌ریزی ها در نظر گرفته و حفظ شود.

این استادیار دانشگاه ادامه داد: جنگل توس در ارتفاعات "ده‌میان" سنگده، به صورت نوار کم عرض و منقطع بر روی دامنه‌های شمالی و صخره‌ای و مناطق سنگلاخی گسترش یافته است. اسداللهی اظهار داشت: در این منطقه، همراه با توس، گونه‌های تیس، مای مرز، سفید کرکو، اوری ، کرکف و نمدار دیده می‌شود.

به گفته وی، با توجه به این که رویشگاه این گونه، نادر و محدود و منحصر به فرد است، باید به صورت ذخیره‌گاه جنگلی حفاظت و مراقبت شود.

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نوشهر و چالوس تأکیدکرد: توس از نظر ژئوبوتانیک، گیاه‌شناسی، بوم شناسی، ژنومورفولوژی، جامعه‌شناسی گیاهی و اقلیم‌شناسی مهم و نیازمند بررسی است.



 
اگروفارستری ، پیوند جنگلداری و کشاورزی
ساعت ٩:۱۳ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٢٢ مهر ۱۳۸٦  

بر طبق تعریف فرهنگستان علوم ایران، اگروفارستری (‪ (agroforestry‬یا «جنگل وَرزی» به تلفیق عملیاتی از قبیل کاشت درخت، زراعت، پرورش گیاهان علوفه‌ای ومرتعی، دامداری و غیره در عرصه معین گفته می‌شود. به عبارت دیگر، اگروفارستری یعنی تلفیق مدیریت کشاورزی و پرورش درخت.

اگروفارستری بیشتر در جنگلهای خارج از شمال اجرا می‌شود، ولی به گفته کارشناسان، چون اکثر زمین‌های کشاورزی و مناطق تخریب شده جنگلی شمال کشور بر روی دامنه‌های شیب دار قرار گرفته و فرسایش خاک دراین نواحی زیاد است ، به کارگیری این روش در برخی مناطق شمال، مناسب است.

یکی از پژوهشگران مرکز تحقیقات کشاورزی ومنابع طبیعی استان مازندران در این ‌باره به خبرنگار ایرنا گفت : پیشینه اگروفارستری به دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ میلادی بر می‌گردد.

"یوسف گرجی بحری " افزود: در این سال‌ها، این سامانه کاربری سرزمین، برای مناطق گرمسیری استوایی و نیمه گرمسیری که در آنها جنگل از بین رفته و خاک در معرض فرسایش است ، به توصیه فائو آغاز شد.

وی گفت: هدف از این کار، ایجاد اقتصاد روستایی «خودگردان» در آن مناطق بود تا ضمن حفظ جنگل، نیازهای روستاییان تأمین شود.

گرجی بحری ادامه داد: سنت و فرهنگ زراعت و کاشت درخت از قبل در ایران وجود داشته است و می‌توان به کاشت توت و چای در لاهیجان یا کاشت صنوبر و تبریزی در اطراف مزارع و باغ‌های میوه در دیگر مناطق اشاره کرد.

این پژوهشگر اظهارداشت: از دیگر سوابق اجرای اگروفارستری درایران کاشت درختان بادشکن در اطراف زمین‌های کشاورزی است و به طور کلی، این نوع درخت کاری، سنتی دیرینه در ایران است.

به گفته او اگروفارستری برای مناطق جنگلی شمال توصیه نمی‌شود و برای جایی توصیه می‌شود که فعالیت اول، زراعت و فعالیت دوم، جنگلداری باشد. 

کارشناسان می‌گویند: کشت نواری درختان ومحصولات زراعی برروی خطوط تراز و استفاده از پوشش درختی برای حفاظت از زمین‌های شیب دار، از روش‌های زیستی بسیار موفق در عملیات حفاظت خاک و آبخیزداری است، باتوجه به این که این سامانه ها را خود کشاورزان وکاربران اراضی، اداره می‌کنند، زمینه ‌مشارکت مردم در حفظ منابع طبیعی فراهم می‌شود.

      

استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد نوشهر و چالوس درباره موارد اجرای اگروفارستری در ایران گفت: کاشت درخت خرما در اشکوب بالا همراه با زراعت، کاشت درخت کِرت [keret] همراه با زراعت گندم و کاشت درخت کهور همراه با بوته کاری برای تغذیه دام و زراعت از نمونه‌های استفاده از این شیوه تلفیقی‌است.

" فرهنگ اسداللهی" افزود: همچنین می‌توان به کاشت درخت کنار همراه با زراعت باهدف کشت گیاهان دارویی، کاشت درخت بادام شیرین همراه زراعت یونجه، کاشت درخت توت همراه با چای و حفظ درخت بلوط در شرق جنگل‌های شمال (حوالی بجنورد) همراه با کشت مو که از درخت برای تکیه گاه استفاده می‌شود ، اشاره کرد.

وی ادامه داد: در برخی از اراضی جلگه‌ای شمال کشور، با کاشت درختانی نظیر زربین، توسکا، صنوبر، برای محافظت مزارع و تولید چوب، دیوار سبز ایجاد می‌شود.

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد واحد نوشهر و چالوس اظهارداشت : سکوبندی و درخت کاری ردیفی با گونه‌های دو منظوره باهدف تولید چوب و میوه و رعایت حفاظت خاک در حوزه‌های آبریز از دیگر مصادیق اگروفارستری است.

اسداللهی بابیان اینکه درخت صنوبر تنها گونه‌ای است که با هدف تولید چوب استفاده عمومی دارد، گفت: در مناطق مختلف، درخت صنوبر با گردو، همراه با کشت صیفی جات با یونجه یا گندم، بااستفاده از روش"تونگیا" (‪، (taungya‬ کاشته می‌شود.

وی تصریح کرد: در جنوب کشور، گونه کرت به منظور تولید چوب برای لنج سازی، مورد علاقه مردم است و برگ و شاخه آن نیز خوراک دام می‌شود.

این استادیار دانشگاه درباره ضرورت‌های استفاده از اگروفارستری گفت: کاهش سطح جنگل‌های کشور، افزایش جمعیت و نیاز به مواد غذایی، کاهش سطح مراتع و افزایش چرای دام، نیاز فوری به‌محصولات و فرآورده‌های جنگلی،جلوگیری از تخریب جنگل و استفاده بهینه از زمین، مهم ترین دلایل روی آوردن به این روش‌ها است.

اسداللهی ادامه داد: در جنگل‌های شمال کشور، اولین بار اگروفارستری در "شیرگاه" سوادکوه در جامعه بلوط ـ ممرزستان و سپس در رشت، گرجی سرا (نوشهر)، نور و چمستان، شرق گرگان و با گونه‌های بلوط، ممرز، توسکا، لیلکی ، گردو و صنوبر انجام شد.

عضوهیأت علمی دانشگاه آزاد واحد نوشهر و چالوس افزود: عمده برنامه کشور برای اگروفارستری در منطقه غرب کشور و در جنگل‌های زاگرس اجرا می‌گردد زیرا جنگل تراشی و تخریب جنگل در حاشیه روستاها به وفور دیده می‌شود.

وی اظهارداشت : لازم است که تحقیقات اگروفارستری تقویت شود تا از این راه کشاورزان قادر شوند طبق اصل تولید مستمر، به حداکثر تولید نائل شوند.

     درختان در سیستم اگروفارستری با ریشه‌های طویل ، مواد غذایی را که با آبشویی به اعماق خاک منتقل شده است، جذب می‌کنند و آن را به صورت گیاخاک به سطح زمین بر می‌گردانند و موجب بهبود حاصلخیزی زمین می‌شوند.

یکی از کارشناسان ناظر اداره کل منابع طبیعی غرب مازندران گفت: این اعتقاد که در جنگل‌های شمال نباید اگروفارستری انجام داد درست نیست زیرا در نزدیکی خیلی از روستاها که جنگل تنک است، می‌توان این روش را اجرا کرد.

"عباس تقی پور" افزود: برای مثال در زیر اشکوب درختان جنگلی می‌توان فندق، صیفی جات یا سیب زمینی کاشت و زمینه استقبال آن در بین مردم ، صد درصد فراهم است.

این کارشناس ارشد جنگلداری ادامه داد: در برخی مناطق، مشکل کمبود علوفه وجود دارد که با اگروفارستری می‌توان این کمبود را جبران کرد.

وی تاکید کرد: بهتراست طرح‌های اگروفارستری درقالب کتابچه طرح جنگلداری هر منطقه پیش بینی و تدوین شود تا از تعدد مدیریت و تداخل برنامه‌ها جلوگیری شود.

تقی‌پور اضافه کرد : به دلیل آب و هوای مساعد جنگل‌های شمال، در مقایسه با جنگل‌های خارج از شمال، اگروفارستری در این مناطق بهتر و زودتر جواب می دهد.

به گفته صاحبنظران ، برنامه‌های اگروفارستری ، به تعبیری جدایی اساسی ‌از روش‌های مرسوم و کلاسیک جنگلداری محسوب می‌شود و گویا دستگاه‌های اداری و اجرایی موجود، کارایی لازم را برای رسیدن به اهداف آن ندارند. برخوردهای تخصصی و صنفی محدودی که بین کارشناسان و دانشمندان و دست اندرکاران رشته‌های جنگلداری، کشاورزی، دامپروری و مرتعداری به وجود می‌آید، مانعی در راه توسعه اگروفارستری است که باید با همکاری علمی واقدام عملی، برطرف شود.



 
مَلَج، گونه در حال انقراض جنگل‌های شمال
ساعت ۱٠:٢٥ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ۱٩ مهر ۱۳۸٦  

ملج، با نام علمی Ulmus glabra درختی است از تیره نارون (Ulmaceae) که در میان بند و بالابند جنگل‌های شمال ایران وجود دارد و در اغلب جنگل‌های خزری از ارسباران، آستارا و تالش تا نور و کجور و گرگان امتداد می‌یابد. 

 این ‌درخت به‌علت شیوع بیماری "مرگ نارون" ازیک طرف و داشتن چوب مرغوب و اقبال قاچاقچیان به ‌آن از طرف دیگر، به شدت آسیب دیده و در حال انقراض می‌باشد و نیازمند اقدامات حمایتی است.

کارشناس ناظر اداره‌کل منابع طبیعی غرب مازندران درباره ‌این گونه درختی به ایرنا گفت : ملج ، اغلب به صورت انفرادی در جنگل‌های شمال دیده می‌شود و چون چوب خوش نقش و خوش کاری دارد، به شدت قاچاق شده است و خیلی از قاچاقچیان، از همین راه ثروتمند شدند.

"عباس تقی پور" افزود : در حدود ‪ ۹۸‬درصد پایه‌های ملج براثربیماری "مرگ نارون" از بین رفته‌اند و بسیاری از پایه‌های سالم نیز، آثاری از بیماری را نشان می‌دهند.

وی اظهارداشت: ملج در جنگل کاری‌ها استفاده نمی‌شود زیرا پرورش نهال آن در نهالستان، مشکل است و همین سبب می‌شود نتوان بانهال کاری، حذف این درخت را جبران کرد.

این کارشناس ارشد جنگلداری یادآور شد: درخت ملج، بذری سبک دارد و به همین علت به صورت پراکنده در جنگل دیده می‌شود وخاک نیمه غنی و متوسط می‌خواهد.

وی گفت : کل پایه‌های باقیمانده ملج در جنگل‌های شمال، در حدود چهار هزار اصله برآورد می‌شود و می‌توان با نصب دستگاه های حسگر و ردیاب، از قاچاق آن جلوگیری کرد.

تقی پور تصریح کرد: این کار برای جانوران انجام می‌شود، چرا برای درختان انجام نشود زیرا قاچاقچیان بر روی ملج که هر مترمکعب چوب آن ‪ ۳۰۰‬تا ‪۳۵۰‬ هزار تومان قیمت دارد، تمرکز کرده‌اند.

کارشناس ناظر اداره‌کل منابع طبیعی غرب مازندران ادامه داد: قاچاق چوب نسبت به چند سال گذشته کاهش یافته که مهم‌ترین علت آن، افزایش نظارت و کنترل است.

چوب ملج صنعتی است و در روکش‌سازی و همچنین ساخت ابزارهای کشاورزی استفاده می‌شود و به دلیل مقاومت در برابر حشرات چوب خوار و آفات، دوام زیادی دارد.

عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی ومنابع طبیعی استان مازندران درباره درخت ملج گفت: این گونه، از درختان ارزشمند و مهم در معرض خطر است.

"یوسف گرجی بحری" افزود: وضع پیش آمده برای ملج، یعنی در خطر انقراض قرار گرفتن، بر اثر شیوع بیماری و نیز بهره‌برداری نامناسب است.

وی تصریح کرد : اکنون بیماری "مرگ نارون" که عامل آن نوعی قارچ است ، بسیاری از پایه‌های ملج را درجنگل‌های شمال بیمار کرده و خشکانده است.

این پژوهشگرخاطرنشان کرد: نوعی سوسک بانام علمی Scolytus scolytus عامل انتشار این قارچ است.

گرجی ادامه داد: قارچ، وارد لایه مریستمی درخت و بین چوب و پوست می‌شود و آوندها را مسدود و انتقال آب و موادغذایی را متوقف می‌کند که در نتیجه، درخت می‌خشکد.

پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی ومنابع طبیعی استان مازندران درخصوص منشأ این بیماری گفت: برطبق گزارش های آقای دکترعباسی، ورود این قارچ به ایران یا شیوع آن مربوط به دهه‌های ‪ ۳۰‬و ‪ ۴۰‬همزمان با آغاز بهره‌برداری مدون از جنگل‌های شمال می‌شود.

وی اظهارداشت: گویا نخستین بار این بیماری در جنگل "لُوه " گرگان دیده شد و به نظر می‌رسد شروع بهره‌برداری صنعتی و مداخله در اکوسیستم‌های طبیعی جنگل، روند بیماری را تشدید کرده است.

گرجی گفت: بیماری "مرگ نارون" اولین بار در کشور هلند شناسایی شد و پس از گسترش در اروپا به ایران آمد.

این پژوهشگر افزود : در ایران این قارچ علاوه بر ملج ، درختان آزاد و اوجا را هم مبتلا کرده‌است و در پارک قدس رشت ، درختان آزاد ‪ ۱۰۰‬ساله با قطر یک متر به این بیماری دچار شده‌اند.

وی اظهارداشت : یکی دیگر از عوامل آسیب رسان به ملج، بهره‌برداری‌های شدید برای استفاده از چوب مرغوب این درخت بود، که بر اثر تغییر اکوسیستم جنگل، به دلایلی که هنوز معلوم نیست، این گونه در حال نابودی است.

گرجی خاطرنشان کرد: بذر ملج خیلی زود قوه نامیه (تانه رُویی )خود را از دست می‌دهد و پرورش آن در نهالستان و جنگل کاری به همین دلیل مشکل است.

پژوهشگرمرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران گفت: هم‌اکنون نهال های ملج، به خوبی بر اثر زادآوری طبیعی در جنگل پدیدار می‌شوند ولی بعد از رسیدن به ‪ ۱۰‬الی ‪ ۱۸‬سالگی و قطر ‪ ۲۰‬الی ‪ ۲۵‬سانتی متری به دنبال ترک خوردن پوست بر اثر ازدیاد سن و ایجاد شکاف، مورد حمله سوسکِ ناقل قارچ قرار می‌گیرند.

وی برای حل‌این مشکل پیشنهاد کرد: پایه‌های سالم ملج از نظر ژنتیکی بررسی شوند، قطع آن ممنوع شود، با تکثیر غیرجنسی زمینه جنگل‌کاری با این گونه فراهم گردد، مبارزه کم خطر شیمیایی و هورمونی انجام شود و از دشمنان طبیعی سوسک مذکور حمایت گردد.

استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد نوشهر و چالوس درباره ملج گفت: این درخت ، اغلب در مناطق کوهستانی و دارای خاک زهکشی شده می‌روید.

"فرهنگ اسداللهی" افزود : ملج در مناطق جلگه‌ای با توسکا تشکیل جامعه می‌دهد ولی از حدود سال ۱۳۵۶ ‬به دلیل شیوع آفت، دیگر جامعه ملج دیده نمی‌شود.

وی تصریح کرد: برای جلوگیری از گسترش بیماری، پایه‌های آفت زده معدوم شد و تا سال ‪ ۱۳۷۹ ‬اجازه تکثیر این گونه با بذر داده نمی‌شد.

اسداللهی گفت: در این سال تصمیم بر این گرفته شد که از پایه‌های سالم و مرغوب، بذر تهیه و نهال تولید شود ولی اگر در سیر رویش نهال ، آفت دیده می‌شد ، آن را از بین می‌بردند.

استادیار دانشگاه آزاد واحد نوشهر و چالوس افزود : در وضع فعلی، جامعه ملج در جنگل‌های شمال معنا ندارد و این گونه مقاوم به سرما به حد نابودی رسیده‌است.



 
آفات و بیماری‌های درختان در جنگل‌های شمال
ساعت ٥:۳٠ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ۱٩ مهر ۱۳۸٦  
 
گیاهان ساحلی مازندران
ساعت ۳:٥٧ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ۱٩ مهر ۱۳۸٦  

بنا بر تحقیق یکی از پژوهشگران مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران، در سواحل این استان از شبه جزیره میانکاله تا رامسر، ۳۴۰ گونه گیاهی وجود دارد.

طیبه امینی در پایان نامه کارشناسی ارشد گیاه شناسی خود، پوشش گیاهی سواحل مازندران را بررسی کرد که نتایج زیر به دست آمد:

در این پژوهش ۱۱ نقطه از سواحل ماسه ای مازندران، شامل رامسر، نوشهر، بابلسر و هفت تیپ از شبه جزیره میانکاله، بررسی شد. در هر نقطه یا ایستگاه، خانواده، فرم حیاتی و پراکنش جغرافیایی گونه ها تعیین و نموداری برای هر کدام رسم گردید. در هر ایستگاه، با توجه به پوشش گیاهی، ۱۰ قطعه نمونه با ابعاد۱۰*۱۰یا ۵*۵ متر مورد بررسی دقیق تر قرار گرفت و داده های حاصل از عملیات صحرایی، پس از پردازش اولیه، با نرم افزارهای تخصصی بوم شناختی تجزیه و تحلیل شد. هدایت الکتریکی و اسیدیته آب و خاک و بافت خاک هر ایستگاه نیز آزمایش شد. نتایج نشان داد در سواحل مازندران در حدود ۳۴۰ گونه گیاهی وجود دارد که شبه جزیره میانکاله با ۲۳۴ گونه بیشترین و نوشهر با ۱۶۴گونه، کمترین تعداد گونه را دارد.

 از نظر فرم حیاتی در تمام ایستگاه ها گیاهان یک ساله یا تروفیت ها دارای حداکثر تعداد (حدود ۵۰ درصد) بودند و پس از آن، همی کریپتوفیت ها (۲۸ درصد)، ژئوفیت ها (۸ درصد)، کریپتوفیت ها و فانروفیت ها (۴ درصد) و سایر اشکال زیستی (۱۰ درصد) قرار داشتند.

در حدود ۴ درصد فلور را گونه های بومی انحصاری (اندمیک) تشکیل می دهد که از نظر حفاظتی اهمیت زیادی دارد.

در شبه جزیره میانکاله، با توجه به این که منطقه حفاظت شده است، تپه ماهورهای ماسه ای و رویش های اصلی و گونه های اصلی سواحل هنوز به خوبی به چشم می خورد. ولی هر چه به غرب استان مازندران پیش می رویم، چهره رویش ها را تغییر و تخریب یافته و گونه های اصلی را غایب می یابیم که بیشترین تخریب در سواحل نوشهر دیده شد.

بر اساس این پژوهش، تغییر کاربری سواحل و تخریب آن برای ساخت و سازهای شخصی و پیشروی آب دریا، از مهم ترین عوامل تخریب رویشگاه های ساحلی در مازندران و به طور کلی شمال کشور است که باید از ادامه آن جلوگیری شود.

یکی از گیاهان بومی و در معرض انقراض سواحل دریای خزر، پیچک ایرانی با نام علمی Convolvulus persicus است. این گیاه بوته ای و همیشه سبز که ۱۵ ـ ۵۰ سانتی متر ارتفاع دارد، فقط در سواحل ماسه ای دیده می شود و ساخت و سازهای ساحلی و پیشروی آب دریای خزر، در بسیاری از مناطق آن را نابود کرده است. در استان مازندران هر چه از شرق به غرب حرکت کنیم، این گیاه کمتر دیده می شود که علت آن، زیادتر بودن تخریب در غرب مازندران است و در شبه جزیره میانکاله که تخریب کمتر است، این گیاه بیشتر دیده می شود.

پیچک ایرانی، دارای گل سفید درشت و برگ هایی با کرک های ابریشمی فشرده و به رنگ سبز روشن است. این گونه مانند دیگر گیاهان ساحلی، ریشه عمیق و تحمل شوری بالایی دارد و برای زیستن در زمین های ماسه ای و ساحلی، سازگاری یافته است.

این گیاه در مناطق متعدد از جمله سواحل شرقی بندر انزلی، سواحل چابکسر، رامسر، تنکابن، نوشهر دیده می شود. یکی از رویشگاه های مناسب آن، ساحل پارک جنگلی سی سنگان در شرق نوشهر بود که بر اثر تعریض جاده کناره، این رویشگاه آسیب زیادی دید. 



 
ارزشمندی های جنگل های شمال
ساعت ۱٠:٠٦ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ۱٧ مهر ۱۳۸٦  

جنگلهای حوزه رویشی خزری که به نام جنگلهای شمال نامیده می‌شود نواری باریک به طول ‪ ۸۰۰‬کیلومتر و عرض متوسط ‪ ۲۵‬کیلومتر را در نیم رخ شمالی رشته کوه ‌البرز به وجود آورده است. این جنگلها تنها منطقه ایران محسوب می‌شوند که می‌توان از چوب آن به نحو تجاری برداشت کرد. انبوهی و نزدیکی به دریا، شهرها و روستاهای مجاور این جنگلها را به محیطی جذاب برای گردشگران تبدیل کرده است.

پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران در باره ارزشمندی‌های جنگل‌های شمال به ایرنا گفت : جنگل‌های خزری مطابق برخی فرضیات متعلق به دوران سوم زمین شناسی است.

"یوسف گرجی بحری" افزود : این در حالی است که مشابه این جنگل‌ها در اروپا، اغلب بر اثر یخبندان‌های دوران چهارم از بین رفته است.

وی اظهار داشت: جنگل‌های خزری از کهن‌ترین جنگل‌های مناطق معتدل جهان است و بعضی از درختان این منطقه، نظیر لرگ و انجیلی ، در اروپا فقط به صورت فسیل یافت می‌شود.

این پژوهشگر خاطرنشان کرد : جنگل‌های شمال را مادر جنگل‌های پهن برگ اروپا می‌دانند زیرا کوه‌های قفقاز مانع ورود یخبندان‌های عرض‌های شمالی به این منطقه شد.

به گفته او از نظر دیرین شناسی گیاهی، جنگل‌های شمال موزه‌ای از گیاهان دوران سوم زمین شناسی و شناسنامه نیاکان جنگل‌های اروپا است.

گرجی ویژگی دیگر جنگل‌های شمال را تنوع و غنای گونه‌های گیاهی برشمرد و گفت: از حدود هشت هزار گونه گیاهی ایران، در حدود ۱۸۰۰ گونه در جنگل‌های شمال وجود دارد که معادل ‪ ۲۲/۵‬ درصد است.

پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران افزود: از گیاهان موجود در جنگل‌های شمال، ‪ ۵۰۰‬گونه انحصاری این منطقه است که گونه‌های درختی شمشاد، انجیلی، سفید پلت و لرگ از آن جمله اند.

وی بیان داشت: نزدیک به ‪ ۱۶۰‬گونه چوبی در شمال می‌روید در حالی که در تمام اروپا فقط ‪ ۴۰‬گیاه چوبی وجود دارد.

این پژوهشگر با اشاره به طبیعی و بکر بودن عمومی جنگل‌های شمال گفت: در جنگلهای طبیعی، تنوع زیستی گیاهی و جانوری بالاست و همین باعث پایداری اکوسیستم می‌شود و می‌توان آن را مدلی برای تغییر جنگلهای مصنوعی به طبیعی در نظر گرفت.

گرجی افزود: جنگل‌های شمال به طورکلی پهن برگ و کوهستانی است و امتداد ارتفاعی آن از ساحل دریا تا دارمرز، در حدود ‪ ۴۰‬تا ‪ ۵۰‬کیلومتر و کم ‌است که به همین دلیل از نظر بوم شناختی در دنیا کم نظیر محسوب می‌شود.

وی گفت: تنوع جانوری در جنگ‌های شمال زیاد است ولی تعداد جانورشناسان کشور ما بسیار کم است.

جنگل، همچنان که از اجزای مختلف تشکیل شده‌است، زمینه‌های مختلف و متعددی برای بهره‌وری دارد و برداشت چوب، تنها یکی از موارد استفاده ازجنگل هاست. در گذشته چوب را محصول اصلی جنگل و گیاهان دارویی‌و صمغ و رزین و امثال این‌ها را محصول فرعی جنگل می‌نامیدند. هم‌اکنون به دلیل روشن شدن ارزش محصولات فرعی و لزوم برداشت کمتر چوب، نام محصول اصلی به محصول چوبی و عنوان محصول فرعی به محصول غیرچوبی تغییر یافته است.

کارشناس ناظر اداره‌کل منابع طبیعیغرب مازندران در این‌باره گفت : ما بیشتر به چوب جنگل توجه می‌کنیم و مواردی همچون ارزش تفرجی جنگلهای شمال، معطل باقی مانده است.

" عباس تقی پور" افزود: برای مثال مدیریت رودخانه‌های جنگلی و ایجاد سد، دریاچه مصنوعی و تفریحی و ماهی‌گیری و استخر پرورش ماهی و فعالیت‌هایی چون زنبورداری و روستاهای پایدار، درحد خیلی کم به چشم می‌خورد.

وی درباره قدمت جنگلهای شمال گفت: گمان می‌رود این جنگل‌ها در اواخر دوران سوم زمین شناسی به وجود آمده است و اکنون یکی از پژوهشگران در پایان نامه دکتری خود با نمونه‌برداری از مرداب‌های شمال مشغول تحقیق در این زمینه است.

این کارشناس ارشد جنگل داری گفت: تنوع زیستی جنگلهای شمال بالاست ولی برخی گونه‌ها نظیر ملج، نمدار، بارانک و گیلاس جنگلی در حال انقراض هستند.

تقی‌پور تاکید کرد: باید گروه‌های خاصی پیگیر مسایل مربوط به گونه‌های در حال انقراض باشند و تحقیقاتی برای حفظ و تکثیر آنها انجام شود.

وی گفت: طبیعی بودن جنگل‌های شمال در حد ‪ ۸۰‬درصد است و توجه به طبیعی ماندن جنگل، هم‌اکنون بیش ازگذشته است زیرا گونه‌های خارجی کمتر وارد می‌شود و به زادآوری طبیعی بیشتر توجه می‌گردد.

کارشناس ناظر اداره کل منابع طبیعی غرب مازندران اظهار داشت: در مناطقی که طرح جنگل‌داری اجرا می‌شود مسن بودن درختان در حد ‪ ۲۰‬درصد و در جاهای دیگر در حد ‪ ۹۰‬درصد است.

عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نوشهر و چالوس به گفت: این جنگل‌ها در جنوب منطقه اروپ - سیبری قرار گرفته و به نام ناحیه خزری یا هیرکانی معروف است.

"فرهنگ اسداللهی" افزود: جنگلهای شمال با تعدادی از گونه‌های دوران سوم زمین شناسی مانند سرخدار، زربین، راش، لرگ، گردو و انجیلی مشخص می‌گردد.

به گفته او دو عامل بارز اقلیمی و خاکی باعث شده است در جنگلهای شمال، از شرق به غرب جوامع مختلف گیاهی به وجود آید.

این استادیار دانشگاه درباره آب و هوای منطقه گفت: اقلیم جنگل‌های شمال درجلگه، معتدل و مرطوب و در ارتفاعات، درفصل پاییز مرطوب و در فصل زمستان سرد و مرطوب است.

اسداللهی تاکید کرد : جنگل‌های شمال از نظر غنای گونه‌های بومی و تنوع ژنتیکی، با ارزش است و باید به صورت ذخیرگاه ژنتیکی بسیاری از گونه‌ها در نظر گرفته شود.

عضو هیات علمی دانشگاه آزاد واحد نوشهر و چالوس اضافه کرد : برخی از گونه‌های بومی این منطقه نظیر لیلکی، سفید پلت، شمشاد، انجیلی که بسیار با ارزش هستند، در خطر انقراض قرار دارند و سفید پلت و شمشاد باید به صورت ذخیرگاه نگهداری شود.

وی اظهار داشت: سوزنی‌برگان بومی جنگ‌های شمال نظیر سرخدار، نوش، ارس، زربین و باقیمانده دوران سوم زمین شناسی هستند.

این جامعه شناس گیاهی افزود: جنگل‌های شمال از نظر جغرافیای گیاهی و تنوع زیستی به دو منطقه متمایز" خزری غربی " و " خزری شرقی" تقسیم می‌شوند.

اسداللهی درباره منطقه خزری غربی گفت: این منطقه ‌از آستارا تا دره زیارت گرگان ادامه دارد و گونه‌های شاخص آن لیلکی، شمشاد، راش و شاه بلوط است.

وی ادامه داد : منطقه شرقی از دره زیارت گرگان تا بجنورد ادامه دارد و گونه‌های شاخص آن افرای ترکمنی و نوش است.

این استادیار دانشگاه گفت : جنگل‌های شمال بسیار غنی است و دست کم ‪۸۰‬ گونه درختی و ‪ ۵۰‬گونه درختچه‌ای در آن وجود دارد.



 
راش، سلطان جنگل‌های شمال
ساعت ۳:٤٢ ‎ب.ظ روز دوشنبه ۱٦ مهر ۱۳۸٦  

راش ، با نام علمی Fagus orientalis درختی است پهن برگ از تیره‌ راش (Fagaceae) که ‪ ۲۴‬درصد تعداد و ‪۳۰‬ درصد حجم درختان جنگل‌های شمال را تشکیل می‌دهد. تعداد زیادی از تحقیقاتی که درباره جنگلهای شمال انجام می‌شود ، مربوط به این گونه ‌است زیرا مرغوب‌ترین چوب را درکشور دارد و دراغلب نواحی جنگلهای شمال می‌روید. با این حال به گفته کارشناسان، آگاهی چندانی از خصوصیات ژنتیکی این درخت وجود ندارد و تحقیقات زیادی باید در این‌باره انجام شود. 

یکی از کارشناسان ارشد جنگلداری درباره این گونه ارزشمند گفت:درحدود ‪۱۳‬ گونه راش در جهان شناسایی شده که ‪ ۱۰‬گونه آن مربوط به کشورهای شرق آسیا است.

"میثم میارعباسی" در گفتگو با ایرنا افزود : راش موجود در جنگل‌های شمال، گونه خزری یا هیرکانی‪ ‬است.

وی درباره چوب این درخت اظهار داشت : راش چوبی نیمه سنگین و نیمه‌سخت به رنگ کرم تا صورتی پر رنگ دارد و خوش کار است.

این کارشناس ارشد جنگلداری ادامه داد: ارتفاع راش به ۳۰ ـ ۴۰ متر وقطر آن به ‪ ۱/۵‬متر می‌رسد و اغلب در محدوده ارتفاعی ۶۰۰ ـ۲۲۰۰ ‬متر از سطح دریا دیده می‌شود.

میارعباسی اضافه کرد : تنه آن، صاف و استوانه‌ای است و بیشتر تنه را چوب تشکیل می‌دهد و مغز چوب آن کم است.

وی ادامه داد: راش، درختی است تک پایه و خزان‌کننده دارای گل‌های مخروطی و میوه فندقه که با زادآوری طبیعی و یا بذرپاشی در پاییز و زمستان تکثیر می‌شود.

میارعباسی گفت : این درخت هرپنج سال یک بار بذر فراوان تولید می‌کند و در جوانی "جست" می‌دهد ولی در سنین بالا جست دهی آن کم می‌شود.

این کارشناس ارشد جنگلداری بیان داشت : راش ، خاک حاصلخیز با گیاخاک زیاد و مواد معدنی غنی و آب و هوای مرطوب و سرد را می‌پسندد.

وی گفت : نجارها، چوب راش را "چوب جنگلی " می‌نامند و ازدید آنان ، مرغوب‌ترین چوب در ایران است و در صنایع روکش ، تخته‌لایه، تراورس ، مبل و ساختمان‌سازی کاربرد دارد.

میارعباسی یادآور شد : این درخت دارای مصارف روستایی بسیار است که می‌توان به ساخت در، پنجره، تیر، ستون، چهارپایه، کفش چوبی و گهواره اشاره کرد.

وی گفت: از بذر این درخت روغنی استخراج می‌شود که ‪ ۲۰‬ـ ‪ ۲۵‬درصد آن خوراکی و شامل گلیسریدهای پالمتیک و اولئیک است.

به گفته کارشناسان ، راش درختی است سایه پسند با پوست نازک که در نتیجه گرما و تابش شدید آفتاب باعث آفتاب زدگی و سوختگی پوست آن و از بین رفتن کامبیوم می‌شود. البته پوست نازک این حسن را دارد که صاعقه را از خود عبور می‌دهد و آسیب پذیری درخت بر اثر اصابت صاعقه، کم می‌شود.

پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران درباره درخت راش گفت: از آنجا که این گونه، اولین درخت تجاری جنگلهای شمال است، در دهه‌های اخیر تحقیقات زیادی درباره آن انجام شده است.

"یوسف گرجی بحری" افزود: این درحالی است که خیلی از گونه‌های مهم نظیر ون، بارانک و گیلاس جنگلی، در جنگلهای شمال وجود دارد که چون اهمیت اقتصادی شان به اندازه راش نیست، تحقیقات کمی درباره شان انجام شده است.

وی تاکیدکرد: با وجود این، پژوهش‌های انجام شده درباره راش ، کاستی‌هایی به ویژه در بخش اکوتیپ و تنوع ژنتیکی دارند.

به گفته این پژوهشگر، به جز موارد یادشده ، تحقیقات زیادی در زمینه‌های جنگل شناسی، خواص مکانیکی چوب، بذر، تولید نهال و زادآوری راش انجام شده است.

گرجی بحری ادامه داد: درجنگل‌های بکر و طبیعی، زادآوری راش به صورت طبیعی و در سطح کوچک ‪ ۳۰۰‬ـ ‪ ۴۰۰‬متر مربعی انجام می‌شود.

به گفته او در سطح کمتر از هزار مترمربع، جنگل راش خود به خود احیا می شود ولی اگر سطح بزرگ تراز ۱۰۰۰ ـ ۱۵۰۰ ‬متر مربع باشد، گونه‌های علفی غالب می‌شود.

پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران ادامه داد: در این حالت باید عرصه را محصور و  بعد از ریشه‌کنی گیاهان ناخواسته، بذرکاری یا نهال کاری کنیم.

گرجی بحری بیان داشت: بهتراست در ابتدا، گونه پرستار مانند پلت یا توسکا کاشته شود و تاحد امکان اجازه دهیم بذر راش به طور طبیعی، مستقر شود زیرا بذرکاری و نهال‌کاری راش به دلایل نه چندان مشخص، چندان موفقیت آمیز نیست.

وی افزود: اگر سطح، خیلی بزرگ باشد، بذرکاری کپه‌ای یا خطی با پلت یا توسکا انجام می‌دهیم و با ایجاد اشکوب نهال، بعد از سه‌سال ، بذر یانهال راش کاشته می‌شود.

به گفته کارشناسان ، راش در جنگل‌های شمال باگونه‌های متعددی همچون کوله خاس، سیاه گیله، آسپرولا، لوزولا، کارکس، خُلر، شمشاد، ممرز و سرخدار تشکیل جامعه گیاهی می‌دهد و حضوری چشمگیر و تعیین‌کننده در گستره وسیعی از این جنگل‌ها دارد. با توجه به ارزش فراوان چوب این درخت درصنایع چوب، انجام یافتن هرتحقیق که ویژگی‌های آن را روشن تر کند، در افزایش ارزش افزوده محصولات راش تاثیر دارد.



 
نگاهی به ساختار اداره جنگل های کشور
ساعت ۱٠:۳٠ ‎ب.ظ روز شنبه ۱٤ مهر ۱۳۸٦  

نهاد متولی جنگل‌های ایران تاکنون هفت بار دچار تغییرات ساختاری شده است. جنگل‌های کشور گاه مانند سال ‪ ۱۳۱۸‬زیر نظر تشکیلاتی به نام دایره جنگلبانی و جزیی از وزارت فلاحت بود و گاهی مانند دوره زمانی ‪۱۳۵۱ -۱۳۴۶‬ تحت نظارت وزارت منابع طبیعی قرار داشت.

 

این تغییرات شدید ساختاری ، باعث شده است برخی از صاحب نظران به این نتیجه برسند که بخش عمده‌ای از مشکلات مربوط به حفظ جنگل‌ها ناشی از نابسامانی اداری و تشکیلاتی است و برخی دیگر این دیدگاه را رد می کنند.

یک کارشناس ارشد جنگلداری با ‪ بیش از ۲۰‬سال سابقه در بخش اجرایی در گفتگو با ایرنا گفت : سازمان جنگل‌ها و مراتع مظلوم مانده است زیرا با تشکیلاتی بزرگ، درون وزارت جهاد کشاروزی قرار دارد.

عباس تقی پور گل سفیدی افزود: اگر سازمان جنگل‌ها وزارتخانه‌ای مستقل بود در جذب اعتبار و نیروی انسانی و پیگیری اهداف جدی تر و موفق تر عمل می کرد. 

وی ادامه داد : سازمان جنگلها و مراتع اکنون به مانند شهری است از مرکز دور افتاده و امکانات کمی به آن می‌رسد.

تقی پور ضمن بعید دانستن تشکیل دوباره وزارت منابع طبیعی با توجه به سیاست کوچک‌سازی دولت درباره ساختار درونی سازمان جنگلها و مراتع گفت:تقسیم بندی فعلی سازمان مطلوب است و مشکل اصلی به انتخاب مدیران برمی گردد. 

این کارشناس ارشد جنگلداری خاطرنشان کرد: انتخاب مدیران باید براساس تخصص و توان مدیریتی باشد.

برخلاف این نظر برخی دیگر از متخصصان جنگلداری تأثیرساختار تشکیلاتی‌اداره جنگل‌ها را عاملی درجه یک نمی‌دانند و بر اهمیت عملکرد علمی و نظارت کافی تأکید دارند.

پژوهشگر موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور به ایرنا یادآور شد : برای اصلاح منابع طبیعی، صرف داشتن وزارتخانه ضرورت ندارد زیرا تشکیلات دولتی ما به خودی خود بزرگ بوده‌است.

یکی از پژوهشگران مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران دراین باره گفت: مشکل این نهاد کمتر منشأسازمانی و تشکیلاتی دارد.

یوسف گرجی بحری افزود: مشکل اصلی، نبود برنامه و هدف‌گذاری برنامه‌ها و ارزیابی کارکرد گذشته بوده است چرا که در چند سالی که وزارت منابع طبیعی تشکیل شده بود ، تحول خاصی ایجاد نشد.

این پژوهشگر اظهار داشت : سازمان جنگل‌ها و مراتع سازمانی تخصصی است و مدیران آن باید متخصص رشته‌های مختلف منابع طبیعی باشند.

گرجی بدترین اتفاق را ورود کارشناسان کشاورزی به‌تشکیلات منابع طبیعی ذکر کرد و افزود : متخصص نبودن مدیران سازمان جنگل‌ها باعث می‌شود در جلسات‌اداری و تصمیم‌گیری نتوانند به خوبی از حقوق منابع طبیعی کشور دفاع کنند.

این محقق تصریح کرد : اگر سازمان جنگل‌ها منسجم و با هدف باشد از حالتی که به صورت وزارتخانه اداره شود، کارآمدتر خواهد بود.

وی با اشاره به این که تنوع اقلیمی در اروپا کمتر از ایران است و نباید از آن تقلید صرف کرد، گفت : مبنای تقسیمات کاری درمنابع طبیعی باید واحدهای بوم شناختی باشد.

گرجی بحری با تأکید بر اهمیت اقتصادی و زیست محیطی جنگل های خارج از شمال گفت : این جنگل ها، سرچشمه بسیاری از رودهای بزرگ کشور از جمله کارون هستند و اهمیت زیادی دارند.

به گفته وی ، مردم باید در نهادهای اداره جنگل وارد شوند و خودشان نگهبان منابع طبیعی باشند.

مدیرکل سابق دفتر جنگلداری سازمان جنگلها و مراتع کشور در این ‌باره گفت:در بسیاری از کشورهای پیشرفته اروپایی که زمانی دارای وزارت جنگلبانی بودند، در سایه پیشرفت دربخش کشاورزی و دامپروری، امروزه بامازاد تولیدات کشاورزی و دامی مواجه هستند.

مصطفی عبدالله پور افزود: مشکل این کشورها، بیشتر رها شدن و بلا استفاده ماندن اراضی کشاورزی و مرتعی است.

وی اظهار داشت : در چنین حالتی در این کشورها امروزه تشکیلات جنگلبانی‌در زیر مجموعه وزارت کشاورزی قرار دارد تا با سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی،اراضی کشاورزی رهاشده و بی‌استفاده را براساس نتایج مطالعات فنی و اقتصادی به‌زیر کشت و پوشش جنگل ببرند.

این مدرس دانشگاه گفت: به‌همین دلیل است که در سال‌های اخیرشاهد افزایش سطح جنگل در کشورهای پیشرفته اروپایی هستیم.

به گفته عبدالله پور در برخی دیگر از کشورها که جنگل و صنایع وابسته به‌آن جایگاه مهمی در اقتصاد ملی دارد، مانند کانادا، ترکیه، رومانی و روسیه تشکیلات جنگلبانی به صورت مستقل از وزارت کشاورزی اداره می‌شود.

وی ادامه داد: در کشورهای درحال توسعه که با مشکل افزایش جمعیت وبیکاری ،و کمبود تولید و عرضه مواجه هستند، برای جبران کمبود تولید و عرضه، راحت ترین راه افزایش تولید و اشتغال را تبدیل جنگل‌ها و مراتع به زمین‌های کشاورزی می‌دانند.

عبدالله پور ادغام وزارتخانه های کشاورزی و جهاد سازندگی و تشکیل وزارت جهاد کشاورزی را با توجه به سیاست کلی دولت در کوچک‌سازی تشکیلات اداری، بدون اشکال دانست و گفت : این کار ضمن صرفه‌جویی مالی از مسابقه دو وزارتخانه قبلی برای تغییرکاربری اراضی جلوگیری کرد.

وی تأکید کرد : با این حال ادارات کل منابع طبیعی باید مستقل باشند و نباید زیر نظر ادارت کشاورزی استان قرار گیرند.

با وجود نبود اتفاق نظر بین کارشناسان درباره ساختار مناسب اداره‌جنگلهای کشور، آنها معتقدند که با تشکیلات فعلی نیز در صورت اجرای درست و دقیق بسیاری از مشکلات موجود حل می‌شود.



 
بلند مازو، بزرگ‌ترین درخت جنگل‌های شمال
ساعت ۳:٤٩ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۱۱ مهر ۱۳۸٦  

بلندمازو با نام علمی Quercus castaneifolia درختی است از تیره راش (Fagaceae) که به طور کلی از نظر قطر و ارتفاع ، بزرگ‌ترین درخت جنگل‌های شمال محسوب می‌شود.  

این درخت، مخصوص جنگل‌های قفقاز و خزری است و در جنگل‌های شمال ایران از جلگه‌های ساحلی تا ارتفاعات بالایی و از جنگل‌های گلی داغ  و گلستان و گردنه چناران تا آستارا پراکنده است.

این گونه، جامعه‌هایی خالص یا آمیخته با ممرز تشکیل می‌دهد و در منطقه مینودشت تا ارتفاع ۲۱۰۰ ‬متری از سطح دریا، بالا رفته است و چوب سخت و مرغوبی دارد.

یکی از کارشناسان سازمان جنگل‌ها مراتع و آبخیزداری کشور در این‌باره به خبرنگار ایرنا گفت: بلند مازو ممکن است به قطر ‪ ۳/۵‬متر و ارتفاع ‪ ۴۰‬متر برسد و از این نظر حتی از درخت بزرگ افرا نیز پیشی می‌گیرد.

وحید شقاقی افضلی گفت : این گونه نورپسند، بیشتر در جنگل‌های جلگه‌ای و بر روی خاک‌های سنگین و رسی دیده می‌شود و یکی از زیباترین درختان جنگل‌های شمال است.

وی افزود: بلند مازو اغلب در دامنه‌های جنوبی جنگل‌های شمال که آفتاب گیرتر است می‌روید و به دلیل داشتن چوب با ارزش، مورد استفاده گسترده روستاییان قرار می‌گیرد.

این کارشناس جنگل ادامه داد: درجنگل‌های شمال هرچه ‌از شرق به غرب برویم، از تعداد این درخت کاسته می‌شود، به‌طوری که در گرگان، بلند مازو مناطق وسیعی را پوشانده ولی در غرب گیلان، به دلیل اسیدی بودن خاک، تعدادشان کم است.

شقاقی درباره کاربردهای غیرچوبی این درخت گفت:از بلند مازو، ماده‌ای به نام " تانَن" گرفته می‌شود که در چرم‌سازی کاربرد دارد و با توجه به این که این درخت در جنگل‌های زاگرس نیز می‌روید، در قدیم و در هنگام قحطی، ساکنان آن مناطق، از بذر آن، نوعی نان درست می‌کردند.

کارشناس سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور افزود: این گونه با وجود نورپسندی ، در دوره نهالی، باید در پناه دیگر درختان و نیم سایه باشد تارشد طولی مناسبی کند، در غیر این صورت چنگالی می‌شود.

وی گفت: بلند مازو از نظر سرعت رشد، حالتی در حد راش و افرا دارد و بیش از ‪ ۷۰۰‬سال عمر می‌کند و هم اکنون پایه‌ای از آن با ارتفاع ‪ ۳۵‬متر در طرح جنگلداری گلبند، سری جَمَند، وجود دارد.

کارشناسان می‌گویند: پوست تنه درخت بلندمازو و حتی برگ آن دارای مقدار زیادی " تانن " است و مقدارآن در ‪ ۸‬تا ‪ ۲۵‬سالگی به ‪ ۱۶‬درصد می‌رسد. چوب این درخت، سخت و نفوذ ناپذیراست و برای تهیه تخته بشکه و درمصارف روستایی برای ساخت در و پنجره، ستون و تیر ساختمان به کار می‌رود.

با وجود برداشت زیاد این درخت، تعداد آن در حدی نیست که نیازمند مواظبت خاصی باشد زیرا در جنگل کاری‌ها به نحو گسترده استفاده می‌شود و آمار نشان می‌دهد که در حدود ‪ ۵۰‬درصد از جنگل‌کاری در دامنه‌های جنوبی جنگل‌های شمال، با این گونه‌است.

رییس گروه تولید نهال دفتر جنگل کاری و پارکهای جنگلی سازمان جنگل‌ها و مراتع در این باره گفت: جنگل کاری با بلند مازو اغلب در جلگه و میان بند و دردامنه‌های جنوبی و شرقی انجام می‌شود.

علی‌محمد پورعسکری افزود: نهال‌کاری بلندمازو ، در یک سالگی و بیشتر به صورت ریشه لخت، از آبان تا اسفند انجام می‌شود.

وی گفت: گودال نهال بلندمازو، باید عمیق باشد و به همین دلیل، استقرارش مشکل است و تلفات آن به حدود ‪ ۲۰‬درصد، یعنی دو برابرگونه‌های دیگر، می‌رسد.

این کارشناس ادامه داد: باغ ‌بذر این گونه، به صورت بذری است نه پیوندی و چون ریشه راست و عمیق دارد ، در خاک‌های سنگین، بیشتراز سایر درختان دیده می‌شود.

پورعسکری افزود: نهالهای بلند مازو را می‌توان علاوه برحالت ریشه لخت، به صورت گلدانی هم به جنگل منتقل کرد ولی هزینه‌اش دست کم دو برابر می‌شود،اما این مزیت را دارد که در هر فصلی آن را می‌توان کاشت.

رییس گروه تولید نهال دفتر جنگل کاری و پارک‌های سازمان جنگل ها و مراتع اظهارداشت: آبیاری نهال‌ها به صورت طبیعی و با آب باران انجام می‌شود ولی گاهی در هنگام ضرورت، یکی دوبار آبیاری مصنوعی می‌شوند.

جنگل‌های بلند مازو ، پس از راشستان ها، با ارزش‌ترین تیپ جنگلی شمال ایران محسوب می‌شوند و به دلیل مصارف مختلف صنعتی و سنتی ، از دیرباز به شدت بهره‌برداری شده اند.

بنابرآمار سازمان جنگل‌ها و مراتع، در سال ‪ ،۱۳۶۵‬بلند مازو ‪ ۸/۵‬درصد حجم جنگل‌های شمال را تشکیل می‌داد که این مقدار در سال ‪ ۱۳۷۵‬به ‪ ۸‬درصد کاهش یافت.

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نوشهر و چالوس درباره رویشگاه بلندمازو گفت: بررسی انجام شده در جنگل گلندرود منطقه نوشهر نشان می‌دهد که این گونه در چهار رده و شش تیپ خاک دیده می‌شود.

توفیق احمدی افزود: دراین تحقیق مشخص شد که بلند مازو در رده‌های خاک اینسپتی سول، آلفی سول، انتی سول و مالی سول می‌روید.

وی گفت : در خاک‌های رده اینسپتی سول ، اثر جزیی از شستشوی مواد خاک سطحی و تجمع آنها در خاک زیرین دیده می‌شود و این خاک دارای افق سطحی اکریک است.

احمدی ادامه داد: آلفی سول‌ها دارای افق آرجیلیک هستند و در مناطقی که خاک، حداقل در قسمتی از سال مرطوب است تشکیل می‌شوند.

عضوهیأت علمی دانشگاه آزاد واحد نوشهر و چالوس اظهارداشت : خاک‌های رده مالی سول، تیره رنگ هستند و حداقل یک درصد ماده آلی دارند و در حالت خشک، نرم هستند.

به گفته او از دیگر خاک‌هایی که بلند مازو و در آن می‌روید، انتی‌سول است و به خاک‌هایی گفته می‌شود که در مراحل ابتدایی تشکیل و جوان هستند.

احمدی گفت: بلندمازو اغلب در خاک‌هایی با بافت رسی و رسی لومی که قدرت نگهداری آب و مواد غذایی بالایی دارند، دیده می‌شد و کمبود تهویه و بالابودن آب ، مانع رشد آن نمی‌گردد.

وی ادامه داد: این‌گونه بیشتر طالب خاک‌های اسیدی ضعیف تا قلیایی ضعیف است و حالت اسیدی شدید و قلیایی شدید را تحمل نمی‌کند.



 
بررسی رابطه بخش های تحقیقاتی و اجرایی در جنگل های شمال
ساعت ٤:٠۱ ‎ب.ظ روز یکشنبه ۸ مهر ۱۳۸٦  

 تحقیقات جنگل در ایران جوان است و خود علوم جنگل نیز در ایران سابقه‌ای دیرین ندارد. این در حالی است که در برخی از کشورها، سابقه طرح‌های جنگلداری به ‪ ۲۵۰‬سال می‌رسد ولی عمر قدیمی‌ترین طرح‌های جنگلداری در ایران کمتر از ‪۵۰‬ سال است.

جمعی از متخصصان و کارشناسان جنگل در غرب مازندران در گفتگو با خبرگزاری ایرنا در نوشهر، ضمن تأکید بر اهمیت وافر بخش پژوهش، از نبود ارتباط کافی بین بخش‌های پژوهش و اجرا ابراز ناخرسندی کردند و نتیجه آن را هدررفت سرمایه‌های ملی دانستند.

مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع در کنار دانشگاه‌ها از یک سو و سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری از سوی دیگر، بازوهای پژوهشی و اجرایی در امر اداره جنگل‌های کشور هستند.

صرف نظر از بحث دیرین فاصله بین بخش‌های پژوهشی و اجرایی در کشور، نوع همکاری نهادهای یاد شده، موضوعی قدیمی و گاه جدل‌انگیز محسوب می‌شود.  

یوسف گرجی بحری، پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران ،در این باره گفت: به طور کلی، هر نوع فعالیت بخش اجرایی، شامل احیا، توسعه و بهره‌برداری باید براساس نتایج پژوهش‌های انجام شده باشد.

وی افزود: برای مثال اگراداره منابع طبیعی در منطقه‌ای، قصد دارد گونه‌ای غیربومی بکارد باید از تحقیقات و نظر مشورتی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع استفاده کند.

گرجی درباره نهادهای تولیدکننده علم در بخش جنگل و مرتع اظهار داشت : در کشور ما، دانشگاه‌ها و مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع تنها نهادهایی هستند که توانایی علمی لازم را برای ورود به این بخش‌ها دارند.

به گفته گرجی ، دیگر نهادها و سازمان‌ها، از جمله سازمان های مردم نهاد(سَمَن ها \NGO‬ها)، تاکنون به حد علمی مطلوب نرسیده‌اند و نمی‌توانند به خوبی پاسخگوی نیازها باشند.

این پژوهشگر خاطرنشان کرد: بخش‌های اجرایی نباید خود را بی نیاز از نتایج پژوهش‌های انجام شده بدانند.

وی گفت : نمی‌توان بخش‌های اجرایی را به تنهایی مقصر دانست و آنها را مسؤول نبود ارتباط کافی بین پژوهش و اجرا معرفی کرد.

گرجی بحری اضافه کرد : این دو بخش وجه اشتراکی با هم دارند و باید هردو طرف در این راه قدم بردارند.

وی اوضاع فعلی را بهتر از گذشته دانست و گفت : خود من همکاری نزدیکی با سازمان جنگل‌ها و مراتع دارم و ازکمک آنها برای کارهای پژوهشی استفاده می‌کنم.

گرجی بحری ادامه داد: پس از تشکیل و توسعه دانشکده‌های جنگلداری و مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، پژوهش‌های زیادی درباره جنگل‌های شمال انجام شده است و می‌توان گفت موضوعات این تحقیقات، تمام زمینه‌ها را دربر می‌گیرد.

این پژوهشگر افزود: ولی این تحقیقات، دریک جا جمع نشده ‌است، تااز نتایج آن بهتر استفاده شود.

وی تأکید کرد: برخی از تحقیقات، نظیرآنچه درباره صنوبر انجام شد، مورد استفاده مردم قرار گرفت و کاشت صنوبر در بین مردم گسترش یافت.

گرجی خاطرنشان کرد: سازمان جنگل‌ها و مراتع و آبخیزداری کشور باید همیشه و پیوسته روش‌های خود را بهینه کند و اکنون بین این سازمان از یک طرف و مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع و همچنین دانشگاه‌ها از طرف دیگر، ارتباط کافی وجود ندارد.

این پژوهشگر اظهار داشت: در مراکز تحقیقاتی ، عمر و هزینه صرف می‌شود و باید از نتایج پژوهش‌های این مراکز، در بخش اجرا استفاده شود.

وی افزود: سازمان جنگل‌ها و مراتع، اولویت‌های تحقیقی خود را اعلام می‌کند ولی مسأله این است که فعالیت‌ها "هدف‌گذاری " نمی‌شود.

گرجی توضیح داد: برای مثال می‌توانیم بگوییم‌ ایران دارای این مقدار بیابان است و هدف ما فلان مقدار بیابان‌زدایی در سال است.

پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران ادامه داد: در مورد جنگل‌های شمال نیز ابتدا باید اولویت‌ها مشخص شود، یعنی روشن گردد که هدف اصلی ما، حفظ و توسعه این جنگل‌ها است یا گسترش طبیعت‌گردی.

این محقق تصریح کرد: بزرگ‌ترین مشکل بخش‌های اجرایی ، نبود نگاه تخصصی به جنگل‌ها و منابع طبیعی است و دیدگاه فعلی بیشتر جنبه تجاری و بازرگانی دارد.

گرجی گفت : ما مخالف ساخت جاده و نظیر آن در جنگل نیستیم زیرا در اروپا نیز چنین ساخت و سازهایی می‌شود ولی هدف ما در منابع طبیعی معلوم نیست.

وی افزود:کارشناسان بخش منابع طبیعی باید تحصیل کرده رشته‌های مرتبط باشند و به طور کلی از رئیس سازمان جنگل‌ها و مراتع تا رؤسای ‌ادارات همه باید کارشناس منابع طبیعی باشند.

گرجی با اشاره به تفاوت دیدگاه کشاورزی و جنگلداری گفت: چون‌برنامه‌ریزی های بخش کشاورزی، یک ساله و برنامه‌ریزی های بخش جنگلداری طولانی مدت و حتی صد ساله ‌است، ورود کارشناسان کشاورزی به بخش جنگل آثار سوء دارد و بهتر است آنها در بخش خود مشغول باشند.

پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران ادامه داد: ما ادعا نمی‌کنیم که تمام تحقیقات انجام شده در منابع طبیعی ، اعتبار علمی یکسانی دارند ولی حتی تحقیقات ضعیف، حاوی آموزه‌هایی هستند.

به گفته او تحقیقات انجام شده درباره جنگل‌های شمال، مانند دانه‌های تسبیح هستند و فقط یک نخ برای اتصال لازم دارند.

گرجی افزود: نقطه ضعیف تحقیقات فعلی ، نبود هدف مشخص و تعریف شده بین سه بخش تحقیقات و اجرا و آموزش است.

وی بیان داشت : برای مثال ، اگر در جنگل‌های شمال، هدف ما جوان‌سازی و افزایش حجم است، باید درختان مسن را برداشت کنیم و زادآوری طبیعی را گسترش دهیم.

این پژوهشگر درباره کیفیت تحقیقات انجام شده درباره جنگل‌های شمال در مقایسه با کشورهای پیشرفته به ایرنا گفت: در تحقیقات کاربردی فرق چندانی وجود ندارد ولی در تحقیقات پایه و بنیادی ، آنها جلوترند.

وی اضافه کرد : در زمینه‌هایی همچون اکوفیزیولوژی و ژنتیک و اصلاح درختان و شناسایی منابع ژنتیکی، کمبودها و فاصله ما زیاد است.

به گفته برخی از کارشناسان یکی ازمشکلاتی که به ویژه در گذشته در نوع ارتباط بخش پژوهش و بخش اجرا در اداره جنگلهای شمال وجود داشت، بی‌اعتمادی این دو گروه به یکدیگر بود. دانشگاهیان و پژوهشگران مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع ، سازمان جنگلها را متهم می‌کردند که علمی رفتار نمی‌کند.

از طرف دیگر کارشناسان سازمان جنگل‌ها معتقد بودند دانشگاهیان و پژوهشگران در فضایی نظری زندگی می‌کنند و از واقعیت‌های بخش اجرا بی‌خبر هستند.

فرهنگ اسداللهی عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نوشهر و چالوس که سال ها مشاور سازمان جنگلها و مراتع بوده است گفت : اکنون بین بخش پژوهش و بخش اجرا رابطه تنگاتنگی وجود دارد.

وی تصریح کرد: در مقایسه با گذشته، ارتباط این دو بخش بهترشده و پل ارتباطی خوبی به وجود آمده است.

اسداللهی ادامه داد : در بین نهادهای علمی ، دانشگاه‌ها توان علمی قوی تری دارند و بهتر ازمؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع می‌توانند به بخش اجرا کمک کنند.

این عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد افزود: سَمَن‬ها هنوز وارد عمل نشده‌اند و بیشتر در بخش‌های اجرایی محیط زیست آن هم در شهرهای بزرگ فعال هستند.

به گفته او در کشور ما علاوه بر دانشکده‌های منابع طبیعی ، مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع متولی بخش پژوهش دراین بخش است.

اکنون این مؤسسه زیر نظر وزارت جهاد کشاورزی قراردارد و بازوی پژوهشی این وزارتخانه محسوب می‌شود. همچنان که سازمان جنگل‌ها و مراتع بازوی اجرایی وزارت جهاد کشاورزی است.

 مدیر کل دفتر جنگل کاری و پارک‌های جنگلی سازمان جنگلها ، مراتع و آبخیزداری کشور به ایرنا گفت: رابطه بخش‌های پژوهشی و اجرا بهتر از گذشته شده است و دیگر با هم منازعه ندارند.

محمد علی هدایتی یادآور شد: ماهم اکنون جلسات هماهنگی متعددی با بخش‌های پژوهشی داریم که بیشتر با پژوهشگران مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع است.

هدایتی اضافه کرد: از نظر پژوهشی، موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع قوی‌تر و هدفمندتر از بخش دانشگاهی است زیرا اعتبار خاص و وظیفه مشخصی در مقابل بخش‌های اجرایی دارد.

این مسؤول سازمان جنگلها افزود: مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، هماهنگ با نیازها کار می‌کند و هم اکنون ما برای تعیین مرز بوم شناختی و گونه‌های تند رشد و بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی با آنها قرارداد بسته‌ایم.

مدیر کل دفتر جنگل کاری و پارک‌های جنگلی سازمان جنگلها و مراتع گفت : برای پایش و ارزیابی جنگل‌های شمال نیز با دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، قرارداد همکاری بسته شده است.

یکی از مدیران سابق سازمان جنگلها و مراتع در این باره گفت : برای این که از علم و دانش و نتایج تحقیقات بهتر استفاده بشود و موانع از جلو پای بخش اجرا برداشته شود از گذشته دور سطح وسیعی از جنگل‌های شمال در اختیار دانشکده‌های منابع طبیعی دانشگاه تهران و گرگان قرارداده شده‌است.

مصطفی عبدالله پور افزود: هر وقت مؤسسه تحقیقات بخواهد دربخشی از جنگل به تحقیقات بپردازد، طبق قانون عرصه در اختیارش قرار می‌گیرد و در سال‌های اخیر نیز جنگل در اختیار دانشکده تربیت مدرس نور و مؤسسه تحقیقات قرار گرفت تا این واحدها با توجه به مشکلات بخش اجرا و یا با توجه به تشخیص خود به تحقیقات بپردازند.

وی گفت: این که تاکنون در این عرصه‌ها چه فعالیت‌های تحقیقاتی انجام داده‌اند و نتایج آن را در اختیار بخش اجرا گذاشته‌اند به انتشارات و گزارش عملکرد این واحدها بستگی دارد.

با این حال برخی از کارشناسان معتقدند با وجود بهتر شدن تعامل بخش‌های پژوهشی و اجرایی در اداره جنگل‌های شمال و مسالمت‌آمیز شدن فضای همکاری بین نهادهای درگیر، همچنان کاستی‌هایی وجود دارد. از جمله این که رابطه دانشگاه و بخش اجرایی، هنوز به حد مطلوب نرسیده است و از پایان نامه‌های دانشجویی متناسب با نیاز بخش‌ اجرا استفاده نمی‌شود.

کارشناسان سازمان جنگل‌ها و ادارات منابع طبیعی نیز به تحقیق و مطالعه کم‌اعتنا هستند و در اغلب ادارات منابع طبیعی حتی کتابخانه وجود ندارد.روش های موثری برای تشویق کارمندان منابع طبیعی به مطالعه انجام نشده است و اغلب به صورت خود جوش در پی به روز کردن اطلاعات خود هستند.

در کشور ما علاوه بر دانشکده‌های منابع طبیعی ، مؤسسه‌ای با نام تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور وجود دارد که به کار پژوهش در این زمینه می‌پردازد از این رو برخی معتقدند که با وجود دانشگاه‌ها و مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها ومراتع ، بخش‌های اجرایی فقط باید مشغول کار خود شوند و به تحقیقات نپردازند.

در مقابل ، عده‌ای دیگر از کارشناسان عقیده دارند اگر کارشناسان بخش‌های اجرایی، به ویژه قسمت‌های ستادی که وظیفه نظارتی دارند، از پژوهش‌ غافل شوند ، معلوماتشان به روز نمی‌شود و کیفیت کارشان پایین می‌آید.

یکی از کارشناسان ارشد سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور در این باره به ایرنا گفت : هم اکنون بیشتر پژوهش‌هایی که انجام می‌شود ، پایه است نه کاربردی.

بهرام دِلفان اباذری افزود : با وجود آن که در دو دهه اخیر، ارتباط بخش‌های پژوهشی و اجرایی بهتر شده است ، هنوز رابطه‌ای به سامان وجود ندارد.

وی ادامه داد : مدیران بخش‌های اجرایی بسته به این که به تحقیقات‌اعتقاد داشته باشند یا نه، راهی پر افت و خیز در پیش می‌گیرند که در نتیجه، پژوهش در بخش‌های اجرایی حالتی نوسانی دارد.

این کارشناس ارشد سازمان جنگل‌ها و مراتع بیان کرد: درباره جنگل‌های شمال، کارهای پژوهشی زیادی است که انجام نشده و آنچه در بخش‌های پژوهشی انجام می‌شود، سلیقه‌ای است نه براساس نیاز.

دِلفان‌اباذری گفت : هم‌اکنون دانشجویان زیادی برای کمک به انجام دادن پایان‌نامه خود به ما رجوع می‌کنند ولی این کار به صورت سفارش فردی انجام می‌شود نه در قالب برنامه‌ای مدون.

وی تأکید کرد : بخش اجرایی منابع طبیعی هنوز به این اعتقاد نرسیده است که مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع به واقع خواهان همکاری است.

کارشناس ارشد سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور افزود : در خیلی از موضوعات مربوط به جنگل‌های شمال، اطلاعات کارشناسان بخش‌های اجرایی ، بیشتر از پژوهشگران مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع است.

دلفان اباذری گفت: اکنون انجام دادن کارهای تحقیقاتی ، هیچ امتیازی برای کارشناسان بخش‌های اجرایی ندارد و همین انگیزه‌ها را کم می‌کند و توان علمی کارشناسان اجرایی را پایین می‌آورد.

وی تصریح کرد : کارشناسان ستادی سازمان جنگل‌ها و مراتع، وظایف نظارتی دارند و باید دائم در حال مطالعه و افزایش معلومات باشند.

دلفان‌اباذری با ذکر اینکه موفق‌ترین استادان دانشگاه، کسانی‌اند که در بخش اجرا هم کارکرده‌اند، پیشنهاد کرد: بهتراست کارگروهی در سازمان جنگل‌ها ایجاد شود و وظیفه ارتباط بین سه بخش آموزش و پژوهش و اجرا را به عهده گیرد.



 
مشکلات صنایع چوب در شمال
ساعت ٥:٢٩ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ٤ مهر ۱۳۸٦  

جنگل‌های شمال، تنها منبع تولید چوب جنگلی در کشور محسوب می‌شود و بقیه چوب مورد نیاز، از طریق چوب غیرجنگلی یا واردات تامین می‌گردد.
جمعی از کارشناسان  صنایع چوب در گفتگو با ایرنا، ضمن ابراز نگرانی از روند اعطای مجوز به کارخانه‌های صنایع چوب با وجود کمبود چوب در کشور ، خواهان هماهنگی نهادهای مسوول برای ساماندهی و رفع مشکلات صنایع چوب شدند. کارشناس ارشد دفتر امور بهره برداری جنگل و مرتع سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور دراین‌باره گفت: هم‌اکنون ‪ ۶۰‬کارخانه بزرگ صنایع چوب درکشور فعال است که‌از این میان، ‪ ۳۸‬کارخانه در شمال قرار دارد.
یدالله حسین‌پور افزود: ‪ ۶۳‬درصد واحدهای بزرگ صنعت چوب کشور در شمال دایر است و شامل ‪ ۱۰‬کارخانه در استان گلستان، ‪ ۲۰‬کارخانه در منطقه ساری (شرق مازندران) ، یک کارخانه در منطقه نوشهر(غرب مازندران) و هفت کارخانه در استان گیلان است.
وی ادامه داد: همچنین دو کارخانه بزرگ کاغذسازی ایران با نام‌های چوب و کاغذ ایران(چوکا) و چوب و کاغذ مازندران، درشمال فعالیت دارد.
حسین پور اظهارداشت : در سال۱۳۸۴ مجموع چوب برداشتی از جنگل‌های شمال‪  ، ‪ ۸۱۸‬هزار مترمکعب بود و با توجه به وضع جنگل‌های شمال، ما نمی‌توانیم بیش از این برداشت و چوب مورد نیاز صنایع را تامین کنیم.
این کارشناس ارشد صنایع چوب گفت: درکنار کمبود چوب فعلی، اضافه شدن هفت کارخانه بزرگ دیگر را هم باید در نظر گرفت که از این تعداد چهار کارخانه در شمال بهره‌برداری می‌شود.
وی بابیان این که خط تولید بیشتر این کارخانه‌های درحال ساخت، در سال ۱۳۸۶فعال می‌شود، گفت: در این صورت نیاز چوبی کشور، یک میلیون متر مکعب افزایش می‌یابد و کمبود چوب، جدی تر می‌شود.
حسین پور ، راه حل این مشکل صنایع چوب را توسعه زراعت چوب و یا افزایش واردات ذکر کرد و افزود: کارخانه‌هایی نظیر چوب و کاغذ مازندران، صنعت چوب شمال، شموشک و تخته شهید باهنر باعقد قرارداد و تضمین خرید به درخت‌کاران، به فکر تامین چوب آینده خود هستند.
کارشناس ارشد دفتر صنایع چوب و بهره‌برداری سازمان جنگلها و مراتع تاکید کرد : دستگاه های موجود در کارخانه‌های صنایع چوب کشور، قدیمی و دانش فنی کارکنان، ضعیف است.
به گفته او محصولات و فرآورده‌های چوبی ، معیار استاندارد ندارند و به تازگی موسسه استاندارد در حال بررسی استاندارد کردن روکش‌ها ، تخته‌ها و نئوپان است.
حسین پور یادآور شد: فقط  کارخانه  ‪  MDF‬در شهرستان  نور  که با مشارکت چینی ها ساخته شده تا حدی مدرن است و باید فناوری قدیمی به فناوری جدید تغییر یابد.
وی پیشنهاد کرد : توسعه زراعت چوب و به طور خاص ، صنوبر کاری می‌تواند مشکل کمبود چوب را حل کند و همچنین می‌توان با انتقال مازاد باگاس نیشکر از استان خوزستان به شمال، از آن برای ساخت کاغذ و نئوپان استفاده کرد.
پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران گفت:برای حل مشکل کمبود چوب صنایع کشور دو راه‌ کلی وجود دارد که عبارت است از واردات و تولید چوب.

 یوسف گرجی بحری  افزود: دروضع فعلی به نظر نمی‌آید که واردات چوب آسان باشد و باتوجه به گزارش انجمن چوب ایران واردات چوب گِرد و باپوست ، مشکل قرنطینه‌ای دارد.
وی ادامه داد: اگر قرار باشد چوب به صورت پوست کنده وارد شود، قیمت آن بالا می‌رود و به ضرر صنایع چوب تمام می‌شود و اکنون مشکل اصلی کمبود چوب ، مربوط به چوب‌های کوچک و کم قطراست.
این پژوهشگر اظهارداشت: قیمت چوب درایران، دوبرابر قیمت جهانی است واین وضع ، در بسیاری دیگر از محصولات کشاورزی هم دیده می‌شود.
گرجی افزود : چوب مورد نیاز کشور را می‌توانیم در داخل و با اجرای چهار برنامه تامین کنیم که نخسیتن راه برای تحقق این هدف ، کاشت گونه‌های مناسب در تمامی نواحی بوم شناختی ایران است.
پژوهشگر  مرکز  تحقیقات کشاورزی  و  منابع طبیعی  استان  مازندران  تاکید کرد: می‌توان در شمال کشور کاج و صنوبر و در جنوب و دیگر مناطق گرم، اوکالیپتوس کاشت.
وی گفت : راه دوم برای تامین چوب‌های کوچک اندازه و مناسبِ صنایع تخته فشرده و نئوپان و ‪ ، MDF ‬اجرای عملیات پرورشی تنک کردن در بیش از ‪ ۳۰۰‬هزار هکتار عرصه‌های جنگل کاری شده در شمال کشور است.
گرجی افزود: لازم است که در بسیاری از این مناطق جنگل کاری شده ، قطع ، برداشت و تنک کردن انجام شود که بسته به گونه، این کار از حدود ‪ ۱۰‬سالگی به بعد انجام می‌شود و تاخیر در آن، ازبین رفتن درختان جوان را درپی دارد.
این پژوهشگر ،سومین  راه دیگر تامین چوب صنایع را تنک کردن جنگل‌های طبیعی دانست و گفت : جنگل‌های ما به طور کلی مسن است ولی توده‌های جوان هم یافت می‌شود که با این عملیات پرورشی ، می‌توان از آنها چوب به دست آورد.
وی ادامه داد: چهارمین راه، توسعه درخت کاری با درختان بومی و غیر بومی دراراضی دولتی و خصوصی،مانند کاشت انواع اصلاح شده صنوبراست که دراین بین، بخش خصوصی باید با وام‌های کم بهره و تضمین خرید، حمایت شود.
گرجی افزود: صنایع و بانک‌ها باید در این فعالیت ، مشارکت کنند و حتی می‌توان تعاونی‌های فارغ‌التحصیلان منابع طبیعی تشکیل داد و سرمایه لازم را برای کشت چوب در اختیار آنها گذاشت.
پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران ادامه داد: مناسب است پنج درصد از اراضی آبی زیر حوزه‌های سدهای کشور به کشت چوب و اگروفارستری( تلفیق زراعت چوب و کشاورزی) اختصاص یابد.
وی با پیشنهاد اینکه یارانه به تولیدکننده داده شود نه مصرف‌کننده گفت: راه حل اصولی و پایدار تامین چوب کشور، جنگل‌کاری صنعتی‌است و می‌توان تولید چوب را در شمال کشور توسعه داد.
گرجی تاکید کرد: تامین خمیرکاغذ و مواد سلولزی باید بر روی باگاس نیشکر تمرکز یابد نه چوب و باید کسانی تصمیم‌گیر باشند که فقط امروز را نبینند و به فردا هم بیندیشند.
گفتنی است سید وجیه‌الله موسوی مدیرکل دفتر امور بهره برداری جنگل و مرتع سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور، از ناهماهنگی وزارت صنایع با این سازمان در امر اعطای مجوز احداث کارخانه‌های صنایع چوب انتقاد کرد و خواستار ایجاد تعادل بین تولید چوب و صنایع مصرف‌کننده شد.



 
 
 
< head > < / head > < head > < / head >