جنگل‌های شمال

مقالاتی درباره جنگل‌های هیرکانی (خزری) در شمال ایران

 
نگاهی به درخت آزاد در جنگل‌های شمال
ساعت ۱٠:٢۸ ‎ق.ظ روز شنبه ٢٦ آبان ۱۳۸٦  

  

آزاد، با نام علمی Zelkova carpinifolia درختی کمیاب از تیره نارون (Ulmaceae) است که در سراسر جنگلهای شمال به صورت پراکنده می‌روید و درحدود یک درصد تعداد و حجم درختان منطقه را دربرمی‌گیرد.

این درخت، چوبی پرکاربرد دارد و برگ زرد رنگ آن، جلوه زیبایی را در فصل پاییز پدید می‌آورد.

یکی از کارشناسان ارشد سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور در گفتگو با خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) درباره این درخت گفت: درخت آزاد، مختص مناطق جلگه‌ای و کم‌ ارتفاع تا میان‌بند است.

"وحید شقاقی افضلی" افزود: پایین‌ترین حد رویش آن در سواحل نوشهر و آستارا است و بالاترین آن در "گدُوک" مازندران و در ارتفاع ۱۳۰۰‬ متری به چشم می‌خورد.

وی باذکر این که درخت آزاد در جاده کندوان، در ارتفاعات بالاتر از این مقدار هم دیده می‌شود، گفت: این گونه جزو درختان بلند قامت است و ارتفاع آن به ‪ ۲۵‬ـ ‪ ۳۰‬متر و قطرش به بیش از یک متری می‌رسد.

شقاقی اظهار داشت: عمر درخت آزاد طولانی و پوست تنه آن، صاف و نقره‌ای تا خاکستری است که به صورت پلاک از تنه جدا می‌شود و جای آن نارنجی است.

کارشناس ارشد سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری ادامه داد: چوب این درخت، صنعتی و قابل ارتجاع است که در ساخت در و پنجره، چانچو، مال بند گاو آهن و نجاری کاربرد دارد.

به گفته ‌او برگ این درخت، ریز، خشن، کاغذی و دندانه‌دار است و میوه فندقه کوچک آن، بدون واسطه به کنار برگ متصل می‌شود.

شقاقی افضلی بیان کرد: آزاد، درختی است نورپسند که طالب خاک های سبک و غنی و عمیق است و اغلب نواحی واریزه‌ای را می‌پوشاند و در بعضی از نواحی جلگه‌ای، توده‌های خالص تشکیل می‌دهد.

این کارشناس ارشد سازمان جنگلها و مراتع درباره تکثیر درخت آزاد یادآور شد: آزاد با بذر و جَست (ریشه جوش) زادآوری می‌کند.

وی ادامه داد: این گونه، به سرما مقاوم و به خشکی حساس است و در باغ های سلطنتی و حاکمان محلی استان گیلان، به دلیل داشتن تنه راست و برگ های زرد زیبا در پاییز، کاشته می‌شد.

بنابر آمار، در هر هکتار از جنگل های شمال، به طور میانگین دو اصله درخت آزاد با مجموع حجم ۸/۲ ‪  متر مکعب وجود دارد که در حدود نیمی از آنها دارای درجه کیفی سه هستند.

               

یکی از کارشناسان ارشد جنگلداری درباره این درخت به ایرنا گفت: آزاد، درختی کند رشد است و در جنگل‌کاری ها استفاده از آن متداول نیست.

"میثم میارعباسی" گفت: چوب این درخت ، قهوه‌ای مایل به نارنجی، نیمه سنگین، نیمه‌سخت و با دوام است و به علت داشتن رشته‌های پارانشیمی فراوان، خاصیت کش‌سان دارد.

به گفته او چوب آزاد، در صنایع مختلف و مصارف روستایی، کاربرد فراوانی دارد و در ساخت مبل، گاری، ابزار کشاورزی، چوب اسکی، پارو، راکت ورزشی، چرخ چوبی، پره آسیاب و بشکه استفاده می‌شود.

میارعباسی بیان داشت: تکثیر این درخت، بیشتر از راه بذر، در ماه های مهر و اسفند انجام می‌شود و خواباندن شاخه نیز معمول است ولی روش پیوندزدن چندان مرسوم نیست و فقط روی نارون، آن هم در بهار انجام می‌شود.



 
دارواش، مهم‌ترین گیاه نیمه انگل جنگل‌های شمال
ساعت ۱٠:٢٦ ‎ب.ظ روز دوشنبه ٢۱ آبان ۱۳۸٦  

                  

       دارواش، با  نام  علمی  .Viscum album L  درختچه ای  است  نیمه انگل  از  تیره دارواش  (Viscaceae ) که در جنگل های شمال ایران، بر روی تاج درختان مَمرَز و اُوجا و مَلَج و انجیلی و گاه، بید می روید. این درختچه همیشه سبز در جنگل های سردشت نیز انتشار دارد. 

یکی از پژوهشگران مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران در این باره به ایرنا گفت: گیاه انگل، گیاهی است که خودش قادر به تولید غذا نیست و از غذای دیگر گیاهان استفاده می‌کند.

"یوسف گرجی بحری" افزود: گیاه نیمه ‌انگل، با گیاه میزبان، حالت داد و ستد دارد و این را می ‌توان در گونه همیشه سبز "دارواش" مشاهده کرد.

وی درباره نحوه مواجهه با این گیاهان یادآور شد: ما نباید کاری به کار آنها داشته باشیم زیرا گونه‌ای مانند دارواش، برای درخت بی‌ضرر است و دامداران برای علوفه دام از آن استفاده می‌کنند.

این پژوهشگر اظهار داشت: تا به حال گزارش نشده است که دارواش به صورت آفت ظاهر شود و در کل ضرر خاصی برای جنگل ندارد.

گرجی با اشاره به این که دارواش اغلب در ارتفاعات پایین جنگل دیده می‌شود گفت: این گونه نیمه‌انگل روی درختانی همچون ممرز، بلوط، پَلَت، شیردار و توسکا قرار دارد. 

 کارشناسان می‌گویند: گیاهانی مانند موخور (چشم بلبلی) و دارواش، آب و بعضی مواد غذایی لازم را از میزبان خود به دست می‌آورند و رشد آن را کم می‌کنند. دارواش در قاره اروپا به درختان سیب و صنوبر و به خصوص تبریزی حمله می‌کند.

یکی از کارشناسان ارشد جنگلداری درباره دارواش گفت: این گیاه گل‌دار به درختان میوه و جنگلی حمله می‌کند و گاه روی یک درخت ‪ ۱۵۰‬ـ ‪ ۲۰۰‬عدد از آن دیده می‌شود.

"میثم میارعباسی" افزود: بر اثر رویش این گیاه، درختان ضعیف می‌شوند و میوه شان کاهش می‌یابد و پس از مدتی شاخه‌ها خشک می‌شود.

وی گفت: اغلب، در محل رویش دارواش روی درخت، برآمدگی بزرگی به وجود می‌آید. همچنین این گیاه در هنگام جوانه زدن، سم تولید می‌کند.

این کارشناس ارشد جنگلداری ادامه داد: این گیاه همیشه سبز، برگهای چرمی دارد و گل های نر و ماده آن از هم جدا هستند.

میارعباسی افزود: دارواش ریشه ندارد و با وجود داشتن کلروفیل و توانایی غذاسازی، با اندام مکنده خود، از گیاه میزبان هم استفاده می‌کند و آب زیادی احتیاج دارد.

وی اضافه کرد: برای مبارزه با خسارات این گیاه، باید از روش مکانیکی استفاده کرد یعنی شاخه‌های آسیب دیده به ویژه در درختان میوه، قطع شود.

به گفته میارعباسی، دارواش در جنگل های شمال ایران، بیشتر روی درختان انجیلی، ممرز، ملج و اوجا می‌روید و بذر آن از طریق باد یا پرندگان منتقل می‌شود.

این کارشناس ارشد جنگلداری گفت: دارواش اندام ‌مکنده خود را به آوند آبکش درخت میزبان متصل و از شیره پرورده آن استفاده می‌کند.

به گفته او جنگل‌نشینان، برگ این گیاه را در فصل زمستان به مصرف خوراک دام می‌رسانند ولی افزایش تعداد آن روی درخت، برای میزبان مضر است. 

       

 برخی تحقیقات نشان می‌دهد که حمله دارواش از میزان رشد سالیانه جنگل در هر هکتار ‪ ۱۹‬درصد می‌کاهد و اگر تعداد دارواش‌ها خیلی زیاد باشد، ممکن است موجب مرگ درخت شود.

به موجب بررسی های دکتر "محمد حسین جزیره‌ای " چهره ماندگار کشور، دارواش روی شاخه، به هر قطری و درخت به هر سنی مستقر می‌شود و حتی به درختچه ولیک نیز حمله می‌کند.

جزیره‌ای درباره مبارزه با گیاهان انگلی معتقد است: عملی‌ترین راه مبارزه با گیاهان انگل که به سهولت و سرعت از درختی به درخت دیگر منتشر می‌شوند، بریدن درخت است.

بنابر اظهار این استاد برجسته جنگل، در ایران هنوز به اثر نامطلوب گیاهان انگل و نیمه‌انگل، چندان پی برده نشده و از این رو برای برانداختن آنها هیچ اقدامی صورت نگرفته است.

در جنگل های ‪ ۱/۸‬میلیون هکتاری شمال در حدود ۱۶۰۰ ‬گونه گیاهی شناسایی شده که فقط تعداد اندکی از آنها انگل یا نیمه‌انگل محسوب می‌شود.



 
نَمدار، درخت معطر جنگل‌های شمال
ساعت ۸:۳٥ ‎ب.ظ روز یکشنبه ۱۳ آبان ۱۳۸٦  

برخلاف تصور بسیاری از مردم که گل‌های زیبا و معطر را مختص بوته‌ها و درختچه‌ها می‌دانند، در جنگل‌های شمال ایران، درختی بزرگ به نام نَمدار وجود دارد که عطر گل‌های زرد رنگ آن، زنبور عسل را به خود جلب می‌کند.

نمدار، با نام علمی Tilia platyphyllos Scop. subsp. caucasia (Rupr.) Loriaدرختی از تیره نمدار (Tiliaceae) است که باوجود گسترش زیاد، در جنگل‌های شمال، هنوز ارزش‌های زیبا شناختی آن بی‌استفاده مانده است . این در حالی است که در کشورهای اروپایی، نمدار حتی در پارک ها و حاشیه خیابان ها کاشته می‌شود. نمدار از نظر حجم، هفتمین گونه جنگل‌های شمال است.

رئیس گروه تولید نهال دفتر جنگل کاری و پارک های جنگلی سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور گفت: نمدار در سرتاسر جنگل‌های شمال از جلگه تا ارتفاعات و ازشرق تاغرب می‌روید.

"علی محمد پورعسکری" در گفتگو با ایرنا افزود: این درخت، نیمه سایه ‌پسند است و در دامنه‌های غربی و شمالی جنگل‌های شمال، بیشتر دیده می‌شود.

وی ادامه داد: بذر نمدار مانند گونه وَن، دوره خواب دارد و یک سال در خواب می‌ماند و در سال بعد سبز می‌شود که با روش‌هایی می‌توان از مشکل‌زا شدن این ویژگی جلوگیری کرد.

این کارشناس توضیح داد: یک روش این است که بذر را به جای اواخر شهریور، در اواخر مرداد که نارس است بچینیم و در همان زمان بکاریم.

پورعسکری افزود: راه دیگر آن است که در سال هایی که بذر دهی فراوان است، بذرهای مازاد را در میان لایه‌های ماسه و درون جعبه‌هایی نگهداری کنیم که در این حالت، تا یک سال می‌توان بذر را نگه داشت.

رئیس گروه تولید نهال دفتر جنگل کاری و پارک های جنگلی سازمان جنگل‌ها و مراتع تأکید کرد: در مجموع تولید نهال نمدار به دلیل داشتن دوره خواب و نیز پوکی خیلی از بذرها، کم است.

وی ادامه داد: تعداد بذر نمدار در هر کیلوگرم ‪ ۱۰‬هزار عدد است و برای تکثیر، در خزانه کاشته و سپس به صورت «ریشه لخت» به عرصه منتقل می‌شود.

پورعسکری افزود: نهال نمدار را در اکثر مناطق می‌توان کاشت ولی تولید نهال باید از بذرهای به دست آمده از همان منطقه باشد تا ناسازگاری به وجود نیاید.

این کارشناس جنگل، کاشت نهال نمدار را به صورت آمیخته، کُپه‌ای و ردیفی ذکر کرد و گفت: این گونه تا ارتفاع ۲۰۰۰ متری از سطح دریا کاشته می‌شود و تا حدی رطوبت پسند است.

به گفته او، در کشور ترکیه نمدار در حاشیه بسیاری از خیابان‌ها کاشته می شود و مانند برخی دیگر از گونه‌های جنگلی، همچون ون، بلوط، انجیلی و داغداغان برای فضای سبز، مناسب است.

پورعسکری، این ایراد را که ارتفاع زیاد درخت نمدار باعث برخورد شاخه‌های آن به سیم‌های برق و خانه‌های مردم در طبقات بالامی‌شود، ناوارد دانست و گفت: این درخت، به اندازه چنار است و چنین اشکالاتی در مورد چنار هم وجود دارد ولی کاشته می‌شود.

رئیس گروه تولید نهال دفتر جنگل کاری و پارک های جنگلی سازمان جنگل‌ها و مراتع ادامه داد: برگ نمدار، مطلوب دام است و برای همین بسیاری از پایه‌های آن در مناطق جلگه‌ای نابود شده‌است.

این کارشناس جنگل تصریح کرد: میانگین رشد قطری نمدار نیم سانتی‌متر و رشد ارتفاعی آن ‪ ۶۰‬سانتی متر در سال است و به دلیل داشتن چوب مرغوب و زیبا و خوش کار، زیاد قاچاق می‌شود.

پورعسکری با بیان اینکه تلفات نهال‌های نمدار در جنگل کاری‌ها، در حد متعارف یعنی ‪ ۱۰‬درصد است افزود: فاصله کاشت نهال‌های این گونه ‪ ۲‬در‪ ۲‬متر است و اغلب در پایین بند و میان بند کاشته می‌شود.

          

به گفته کارشناسان جنگل، ارزشمندی‌های نمدار در چوب مرغوب و گل‌های معطرش خلاصه نمی‌شود. بلکه خواص دارویی هم دارد و از این نظر جزء گیاهان دارویی جنگل‌های شمال محسوب می‌گردد.

کارشناس محصولات فرعی جنگل و مرتع در این ‌باره گفت: گل آذین نمدار دارای اسانسی است که براثر تقطیر با آب، از آن به دست می‌آید.

"عیسی بوداغی" یادآور شد: علاوه بر داشتن تانَن و موسیلاژ و قند، ضد تشنج و آرام‌کننده است.

وی ادامه ‌داد: اسانس آن با داشتن اثرکاهش ‌دهنده گلبول‌ها و کم‌کننده حالت چسبندگی و قابلیت انعقاد خون، باعث رقیق شدن خون و کاهش آن در عضو بر افروخته می‌شود.

این کارشناس اظهارداشت: دم کرده گل نمدار به صورت غرغره برای رفع ‌التهاب مخاط دهان مفید است و چوب قسمت سطحی آن، مجاری عروق خونی قلب را باز می کند و برای درمان آنژین صدری کاربرد دارد.

بوداغی تأکید کرد: استحمام در وان محتوی دم کرده گل نمدار و آب گرم، ضد تشنج و محرک و آرامش بخش است.

یکی از کارشناسان جنگل کاری سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور درباره نمدار گفت: این گونه علاوه بر جنگل‌های شمال، در جنگل‌های اَرَسباران، واقع در آذربایجان‌شرقی هم دیده می‌شود.

"وحید شقاقی افضلی" افزود : نمدار، اغلب در حاشیه دره‌های خشک و مرطوب و زهکشی شده می‌روید و گاه، در اطراف دره‌ها به صورت نوار خالص دیده می‌شود.

وی ادامه داد: پوست تنه آن در درختان جوان، صاف و خاکستری ودرختان مسن، تیره رنگ و دارای سوراخ‌های مشخصی است.

این کارشناس ارشد اظهار داشت: گل نمدار، زرد رنگ است و دمگل بسیار بلندی با یک برگه دارد و عسل خوبی از گل‌های معطر آن به دست می‌آید.

شقاقی گفت: این گل خاصیت دارویی دارد که به صورت دم کرده مصرف می‌شود و در اروپا، با نام "چای زیزفون " طرفداران زیادی دارد.

کارشناس ارشد جنگل کاری سازمان جنگل‌ها و مراتع تصریح کرد: به دلیل معطر بودن گل‌ها، نمدار در حاشیه پارکها و خیابان‌های کشورهای اروپایی کاشته می‌شود.

به گفته او، چوب آن از نظر صنعتی و تجاری، خیلی با کیفیت است و در مصارف روستایی، برای ساخت طَبَق، چمدان، صندوق، ستون خانه و کندوی زنبور عسل استفاده می‌شود.

شقاقی افزود: نمدار به اسیدیته خاک، چندان حساس نیست و تولید نهال آن از ابتدای شروع جنگل کاری در جنگل‌های شمال در ‪ ۴۰‬سال قبل، مورد توجه بوده است.

وی خاطرنشان کرد: اکنون نیز این گونه در جنگل کاری‌های استفاده می‌شود ولی چون قوه نامیه بذر آن کم است، تکثیر آن مشکلاتی دارد.



 
بارانَک، خاویار جنگل‌های شمال
ساعت ۱٠:٥٥ ‎ق.ظ روز دوشنبه ٧ آبان ۱۳۸٦  

    

بارانک با نام علمی Sorbus torminalis درختی است از تیره گل سرخ (Rosaceae) که در ایران، از جنگل‌های اَرَسباران در آذربایجان شرقی تا جنگل‌های گرگان پراکنده ‌است. ارتفاع آن به ‪ ۳۵‬متر و قطرش به نیم مترمی‌رسد و از گونه‌های کمیاب جنگل‌های شمال محسوب می‌شود.

کارشناسان در گفتگو با ایرنا اظهار داشتند: بارانک گونه‌ای ارزشمند و تأثیر گذار در ترکیب و تنوع عناصر رویشی جنگل‌های خزری است که می‌تواند جایگاه ویژه‌ای از نظر تولید چوب با ارزش و کیفی به خود اختصاص دهد.

این گونه از جنبه زیبایی شناختی جلوه درخور تحسینی را درفصول مختلف سال به جنگل می‌دهد و درختی مناسب برای احیاء و توسعه عرصه‌های جنگلی تخریب یافته است.

چوب بارانک در اروپا قیمت بالایی دارد و هر متر مکعب گرده بینه آن در فرانسه، تا ‪ ۵۰‬هزار فرانک فروخته می‌شود و به همین دلیل به آن "خاویار جنگل" لقب داده‌اند ولی در ایران تا حدی ناشناخته است.

کارشناس ناظر اداره‌کل منابع طبیعی غرب مازندرن درباره این درخت به ایرنا گفت: بارانک از میان بند تا بالابند دیده می‌شود و شباهت زیادی به درخت اَلَندَری دارد و تشخیص آنها مشکل است.

"عباس تقی‌پور" افزود: بارانک در خاک های نیمه غنی می‌روید و مقطع عرضی تنه‌اش اغلب سینوسی شکل است و تا ارتفاع ۲۷۰۰ ‬متر از سطح دریا دیده می شود.

وی تصریح کرد: این درخت، میوه‌ای خوراکی و شیرین به شکل گلابی کوچک دارد که مطلوب حشرات است و چوب آن نیز مرغوب و خوش نقش است.

این کارشناس ارشد جنگلداری تأکید کرد: روستاییان چندان به قطع این درخت رغبت نشان نمی‌دهند و فقط از میوه‌اش استفاده می‌کنند.

تقی پور ادامه داد: بارانک، بذر سنگینی دارد ولی با این حال، کمتر تیپ خالص آن دیده می‌شود که شاید دلیلش آن باشد که پرندگان، سمور و سنجاب بذر آن را می‌خورند.

کارشناس ناظر اداره‌کل منابع طبیعی غرب مازندران افزود: این گونه به صورت پراکنده واغلب با پلت، شیردار، راش و ممرز، تیپ آمیخته تشکیل می‌دهد.

وی تصریح کرد: نمی‌دانم چرا در جنگل کاری های از بارانک استفاده نمی‌شود شاید به دلیل تولید چوب کم و تنه ناصاف آن باشد.

یکی از کارشناسان سازمان جنگلها و مراتع گفت: بارانک یکی از گونه‌های با ارزش جنگل‌های شمال است که در سال‌های اخیر آسیب زیادی دیده است.

"وحید شقاقی افضلی" افزود: استفاده روستاییان از میوه این درخت، از زادآوری آن جلوگیری می‌کند و تکثیر آن مختل می‌شود.

وی تصریح کرد: بارانک از نظر ارتفاعی، مخصوص میان بند و کوهستان است ولی در ارتفاع ‪ ۴۰۰‬ـ ‪ ۵۰۰‬متری، از جمله در "دنیاچال " تالش هم دیده می‌شود.

این کارشناس ارشد ادامه داد: این گونه در کُجور و دره کندوان تا ارتفاع ۲۵۰۰ ‬متری هم روییده است و بیشتر در دامنه‌های شمالی می‌روید ولی در جنگل‌های نیمه مرطوب جنوبی یا مرتفع هم دیده می‌شود.

شقاقی اظهارداشت: بارانک به صورت پراکنده و در راشستان ها و بالابند قرار دارد و برگ و چوب زیبایی دارد و در پاییز برگ‌های رنگارنگی پیدا می‌کند.

کارشناس ارشد سازمان جنگل‌ها و مراتع افزود: این درخت، گونه‌ای نورپسند است و گل‌آذین خوشه‌ای دارد و بیشتر با بذر تکثیر می‌شود و از میوه‌اش، دوشاب تهیه می‌کنند.

وی گفت: بارانک درختی تک زی و انفرادی است و در داخل جوامع گیاهی دیگر دیده می‌شود و چوبش به دلیل داشتن درون چوب قرمز، در خراطی استفاده می‌شود.

شقاقی اظهارداشت: روستاییان شمال ازچوب آن، در و پنجره و وسایل خانه می‌سازند ولی به طورکلی، چوب آن کمتراستفاده می‌شود.

این کارشناس ارشد تأکید کرد: در نشانه‌گذاری، طبق دستور سازمان جنگل‌ها ومراتع برای حفظ گونه‌های درحال کاهش، آن را حفظ می‌کنیم و تاحد امکان قطع نمی‌شود.

وی تصریح کرد: از نظر علمی، بارانک و اَلَندَری دو گونه جدا هستند ولی جنگل نشینان، آنها را یکی می‌دانند، درحالی که رویشگاه این دو گونه نیز کمی با هم فرق دارد و الندری بیشتر در مناطق مرطوب از جمله در راشستان ها دیده می‌شود.

شقاقی با اشاره به استفاده از این گونه در جنگل کاری ها گفت: بارانک آفت خاصی که همه گیر باشد ندارد و تخریب آن نیز درهمه جای شمال یکسان بوده است.

پژوهشگران جنگل می‌گویند: درباره بارانک درایران، تاکنون تحقیقات چندانی انجام نشده است در حالی که به دلیل اهمیت فراوان آن در اروپا، کشورهای‌این قاره، پژوهش‌های مختلفی در این‌باره انجام داده‌اند.

مدیرکل دفتر جنگل کاری و پارک‌های جنگلی سازمان جنگلها و مراتع کشور درباره این گونه جنگلی گفت: در هرجایی از جنگل‌های شمال که اوضاع محیطی برای کاشت بارانک مناسب باشد، جنگل کاری باآن صورت می‌گیرد.

" محمد علی هدایتی" افزود: البته باید توجه داشت که بارانک گونه‌ای انفرادی‌است و جنگل کاری متمرکز و وسیع با آن صورت نمی‌گیرد و به طور متوسط، ‪ ۲‬درصد از جنگل کاری ها با این گونه است.

وی گفت: در میان چهار اداره‌کل منابع طیعی شمال کشور، تولید و کاشت نهال بارانک، بیش از همه در حوزه اداره‌کل منابع طبیعی ساری(شرق مازندران)انجام می‌شود.

این مسؤول سازمان جنگلها و مراتع اضافه کرد: در نهالستان های فَریم، لاجیم و نکاچوب، نهال بارانک به مقدار کافی تولید می‌شود و در رویشگاه طبیعی بارانک، وارد جنگل می‌گردد.

هدایتی افزود: با توجه به اینکه بارانک به طورکلی گونه‌ای است که در جلگه کمتر دیده می‌شود، در نهالستان های جلگه‌ای نظیر "شهر پُشت " نوشهر تولید نمی شود.

مدیرکل دفتر جنگل کاری و پارک‌های جنگلی سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور گفت: بارانک و الندری فرق مختصری باهم دارند و ما برای جنگل کاری، بیشتر از بارانک استفاده می‌کنیم.

وی تأکید کرد: انتخاب گونه مناسب برای کاشت در جنگل، با نظر کارشناسان جنگل‌ها و مراتع انجام می‌شود و حتی مجریان خصوصی طرح‌های جنگلداری، باید مطابق طرح‌های مصوب عمل کنند.

کارشناسان می‌گویند: با توجه به‌ارزشمندی های بارانک، لازم‌است تحقیقات کافی برای شناخت این گونه به ویژه نحوه تکثیر و پرورش آن انجام شود و مناسب ترین روش، در تولید نهال و جنگل کاری استفاده گردد.



 
تُوسکا، درخت ارزشمند و ناشناخته جنگل‌های شمال
ساعت ۱٠:٠٧ ‎ب.ظ روز شنبه ٥ آبان ۱۳۸٦  

                                                                                               

                توسکای ییلاقی (Alnus subcordata)

       

 

                        

                                 توسکای قشلاقی(Alnus glutinosa)

 

    جنس توسکا با نام علمی  Alnus  Miller درختی است از تیره تُوس (Betulaceae) که بر طبق آمار در حدود ‪ ۹‬درصد حجم چوب جنگل‌های شمال را تشکیل می دهد. این درخت تند رشد و رطوبت پسند در جنگل‌های شمال، در دو گونه ییلاقی (  A. subcordata) و قشلاقی ( A. glutinosa)  دیده می‌شود و از پرکاربردترین درختان برای خشکاندن زمین‌های باتلاقی است.

توسکا در مقایسه با دیگر درختان جنگل‌های خزری، دیرزیستی کوتاهی دارد و بیش از ‪ ۱۰۰‬سال عمر نمی‌کند و منتهای رشد آن در ‪ ۵۰‬سالگی است.

یکی از کارشناسان سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور در این ‌باره به ایرنا گفت: توسکا برای حفظ اکوسیستم مناطق ماندابی و زهکشی خاک، گونه‌ای ارزشمند و مهم است.

"غلامرضا هادی‌زاده" افزود: این درختِ نورپسند، طالب خاک مرطوب و تاحدی غنی است ولی رطوبت خاک برایش مهم‌تر است و حتی در زمین‌های ماسه‌ای کنار دریا نیز می‌روید.

وی ادامه داد: قدرت جذب آب در توسکا زیاد است و مانند گونه اوکالیپتوس، یکی از مصارف آن، کم کردن آب در زمین‌های بسیار مرطوب و پرآب است.

به گفته این کارشناس، توسکا اغلب در کنار رودخانه‌ها وجاده‌های جنگلی دیده می‌شود و در داخل جنگل، کمتر مشاهده می‌گردد.

هادی‌زاده اظهار داشت: برگ این درخت، مطلوب دام نیست و به دلیل داشتن ماده‌ای روغنی، خاک اطراف درخت را برای رویش نهال، نامساعد می‌کند.

این کارشناس سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری افزود: توسکا آفت و بیماری فراگیر و مهمی ندارد و فقط لارو نوعی حشره برگ خوار، مناطق محدودی را آلوده می‌کند و در نتیجه برگ این درخت به شکل توری درمی‌آید.

وی در باره مصارف محلی این گونه تصریح کرد: جنگل نشینان از چوب آن برای ساختمان‌سازی و نظایر آن استفاده نمی‌کنند زیرا ترد و شکننده است ولی به دلیل نقش و نگارهای زیبا، برای روکش‌سازی مناسب است.

هادی زاده گفت: این درختِ دو پایه، اغلب با گونه "پلت" که سرشت بوم شناختی مشابهی با آن دارد، در دره‌ها و مناطق مرطوب، به صورت گونه همراه دیگر درختان دیده می‌شود.

وی بیان داشت: توسکا اولین درخت جنگل‌های شمال است که در فصل رویش، برگ درمی‌آورد و آخرین گونه‌ای است که خزان می‌کند.

یکی از کارشناسان ارشد صنایع چوب سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور درباره ویژگی‌های چوب توسکا گفت: چوب این درخت به رنگ کرم مایل به قرمز و گاهی دارای لکه‌های مغزی قهوه‌ای است.

" یدالله حسین‌پور" افزود: چوب توسکا، نرم یا نیمه سخت، سبک و کار با آن آسان است و به خوبی پرداخت می‌شود و رنگ می‌پذیرد.

وی ادامه داد: قابلیت برش، نگهداری میخ و پیچ، چسب پذیری و رنگ کاری در این چوب بالاست.

حسین‌پور اظهارداشت: با این که چوب توسکا در کل، کم‌دوام است، مقاومت زیادی در آب دارد و از این رو در ساخت قایق و بناهای آبی کاربرد دارد.

این کارشناس ارشد سازمان جنگل‌ها و مراتع گفت: در ایران از چوب این درخت برای جعبه‌سازی و در نجاری اغلب برای توکاری و همچنین در صنایع روکش و تخت لایه سازی استفاده می‌شود.

وی درباره دیگر ویژگی‌های چوب توسکا گفت: این چوب در مقطع عرضی، بافتی همگن و " راست تار" دارد و جزو چوب‌های پراکنده آوند و بدون "درون چوب" مشخص است.

حسین‌پور افزود: دوایر سالیانه این درخت، پهن و مشخص و تاحدودی موج‌دار است ولی در برش طولی، چندان مشخص نیستند.

به گفته او، از چوب درخت توسکا در صنایع نئوپان و فیبر و کاغذسازی نیز استفاده می‌شود.

"میثم میارعباسی" کارشناس ارشد جنگلداری دراین ‌باره به ایرنا گفت: جنس توسکا دارای ‪ ۳۵‬گونه است که فقط دو گونه آن به نام‌های توسکای ییلاقی و توسکای قشلاقی در ایران انتشار دارد.

وی افزود: توسکای قشلاقی مختص جنگل‌های شمال است و بیشتر در قسمت جلگه‌ای و کم ارتفاع، از جمله حاشیه رودخانه‌ها و مزارع و مناطق نیمه باتلاقی و ساحلی می‌روید.

میارعباسی گفت: در بیشتر پلاژها ازتوسکا برای سایبان استفاده می‌شود و در جنگل‌های شمال، رودخانه‌ای را نمی‌توان یافت که درکنارآن درخت توسکا نباشد.

این کارشناس ارشد جنگلداری اظهارداشت: توسکا گونه‌ای است وابسته به آب و خاک که با محیط های مختلف سازگار می‌شود و در حدود ۸۳۰۰ ‬سال پیش از اروپا و قفقاز وارد جنگل‌های شمال ایران شد.

وی گفت: این گونه در بیشتر جوامع گیاهی به صورت درخت همراه دیده می‌شود و باگونه‌هایی نظیر شمشاد، راش، مَلج، خُرمَندی، سفید پَلت و حتی وَن تشکیل جامعه می‌دهد.

میارعباسی تأکید کرد: هم زیستی با اکتینومیست‌های تثبیت‌کننده نیتروژن، این درخت را به یک گونه حاصلخیز کننده خاک تبدیل کرده است و می‌توان در جنگل‌کاری‌های آمیخته از فواید این هم زیستی برای افزایش‌ ابعاد درختان همراه آن سود جست.

وی ادامه داد: این گونه با دامنه بردباری بوم شناختی گسترده، درمناطقی که خاک معدنی مناسب و رطوبت کافی وجود داشته و یا خاک، به هم خورده باشد، به سرعت مستقر می‌شود و گونه پیشاهنگ در توالی اکوسیستم جنگل محسوب می‌گردد.

این کارشناس ارشد جنگلداری افزود: باتوجه به سرشت این گونه، می‌توان آن را در اطراف رودخانه‌ها کاشت که باعث تثبیت خاک کنار رودخانه‌ها و در نهایت رفع کمبودهای موجود در تأمین چوب می‌شود.

به گفته میارعباسی از توسکا می‌توان برای زهکشی مناطق آبرفتی و توربزارها و جلوگیری از فرسایش آبی منطقه مورد نظر استفاده کرد.

وی افزود: چوب خشک توسکا، بهترین هیزم است و پوست آن در دباغی کاربرد دارد.



 
وَن، درخت پر توقع جنگل‌های شمال
ساعت ٧:۳٦ ‎ق.ظ روز جمعه ٤ آبان ۱۳۸٦  

    ون یا زبان گنجشک، درختی است با نام علمی .Fraxinus excelsior  L و از تیره زیتون (Oleaceae) که در بیشتر مناطق جنگل‌های شمال می‌روید و در جنگل کاری، از آن استفاده زیادی می‌شود.

به گفته کارشناسان ، ون درختی پرتوقع است و خاک عمیق و غنی و «سبک بافت» و دارای زهکشی مطلوب می‌خواهد.

زمانی اراضی جلگه‌ای شمال کشور مأمن اصلی ون بود، ولی در حدود ‪ ۶۰‬سال قبل و هم زمان با برداشت های "به‌گزینی" بلوط و گردو، پیمانکاران خارجی بهترین پایه‌های ون را قطع و به خارج حمل ‌کردند.

این گونه به دلیل خوش ریخت بودنِ تنه و کیفیت مناسب چوب و مصارف متنوع در صنایع چوب، مورد استقبال مقاطعه‌کاران خارجی و سودجویان داخلی قرار گرفت. چوب آن برای ساخت اتاق کامیون، هواپیما، وسایل ورزشی، روکش ، تخته لایه ، نجاری و مبل‌سازی استفاده می‌شود.

اکنون در اغلب جنگل‌های میان بند شمال، گونه ون نابود شده است و این گونه را فقط در ارتفاعات بالا و دره های البرز، آن هم در ابعاد کوچک می توان یافت.

استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد نوشهر و چالوس درباره ویژگی‌های این گونه به ایرنا گفت: ون یکی از گونه‌های پرارزش و صنعتی جنگل‌های شمال است.

"فرهنگ اسداللهی" افزود: این درخت، از جلگه تا ارتفاعات، در دامنه‌های شمالی و دره‌های مناطق مرطوب و نیمه مرطوب و حتی نیمه خشک، جوامع خاصی را با گونه‌های جنگلی تشکیل می‌دهد.

وی اظهارداشت: ون گیاهی پرتوقع است و در خاک‌های زهکشی شده با سایر گونه‌های جنگلی به صورت آمیخته دیده می‌شود و درجنگل کاری‌های شمال، همراه با پَلَت، کشت و پرورش داده و وارد جنگل می‌شود.

اسداللهی تصریح کرد: دکترطبری درسال ‪ ۱۳۷۱‬با نظارت و همکاری این جانب و دکتر محمدحسین جزیره‌ای، جوامع جنگلی ون را بررسی کرد و به این نتیجه رسید که این درخت با گونه‌های بلند مازو، توسکای قشلاقی، ممرز، نَمدار و کرمازو، تشکیل جامعه می‌دهد.

کارشناسان می‌گویند: ون درختی نورپسند است که اغلب در اشکوب بالایی دیده می‌شود و به دلیل داشتن بذرسبک و میوه بال دار، به شکل انفرادی و گاه گروهی و توده‌ای مشاهده می‌گردد.

کارشناس ناظر اداره‌کل منابع طبیعی غرب مازندران گفت: ون، درختی رطوبت پسند است و درقعردره‌ها بیشتر دیده می‌شود و زادآوری بسیار خوبی دارد.

" عباس تقی‌پور" افزود: به دلیل رطوبت زیاد جنگل‌های شمال، جنگل‌کاری با این گونه به ویژه در دامنه‌های شمالی موفقیت آمیز بوده است.

وی همچنین گفت:چوب ون مطلوبیت زیادی برای نجاران دارد زیرا خَمش ‌پذیر است و روستاییان از چوب‌های نازک آن، دسته بیل و کلنگ می‌سازند.

این کارشناس ارشد جنگلداری ادامه داد: برگ ون، مرکب شانه‌ای فرد و مطلوب دام است و بال بذر آن که "سامار" نامیده می‌شود، شباهت به زبان گنجشک دارد و به همین دلیل، نام دیگر ون، زبان گنجشک است.

تقی پور بااشاره به کمیاب بودن گونه ون و لزوم حمایت ازآن گفت: این درخت هم زیستی خوبی با پلت و شیردار یافته است و در نشانه‌گذاری ها، درختان مزاحم آن را اغلب قطع می‌کنیم.

کارشناس ناظر اداره کل منابع طبیعی غرب مازندران ‌اظهار داشت: ون اغلب از پایین بند تا اوایل بالابند در جنگل‌های شمال دیده می‌شود و نهال‌های آن تا یک سالگی، خوراک دام می‌گردد.

وی گفت: این گونه، بیشتر با راش و ممرز و گاهی با زیر اشکوب شمشاد، تیپ آمیخته تشکیل می‌دهد و به ندرت تیپ خالص به وجود می‌آورد که در این صورت، مساحت آن از نیم تا یک هکتار بیشتر نمی‌شود.

 

رئیس گروه تولید نهال دفتر جنگل‌کاری و پارک‌های جنگلی سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور گفت: گونه ون، دامنه بوم شناختی گسترده‌ای دارد و از شرق تا غرب جنگلهای شمال، از جلگه تا ارتفاعات می‌روید.

"علی محمد پورعسکری" افزود: این درخت تا ارتفاع ۲۳۰۰ ‬متری از سطح دریا می‌روید و در "جواهرده" رامسر، پایه‌هایی از آن با عمر ‪  ۷۰۰‬ـ ‪ ۸۰۰‬سال دیده می‌شود.

وی اظهارداشت: سعی می‌کنیم نهال های ون درهمان ارتفاعی که قراراست جنگل کاری شوند، در نهالستان پرورش یابند تا بیشتر سازگاری یابند.

این کارشناس سازمان جنگل‌ها و مراتع ادامه داد: بذری که برای تهیه نهال های ون استفاده می‌گردد، یا از درخت‌های نخبه و پراکنده درجنگل گرفته می‌شود یا از محوطه‌های بذرگیری که مجموعه‌ای پرورش یافته از درختان نخبه درجنگل است.

پورعسکری تأکید کرد: بیشتر بذرها از محوطه‌های بذرگیری گرفته می‌شود ولی به تازگی، باغ بذرهایی در نهالستان "شهر پُشت" نوشهر و چند جای دیگر بدین منظور احداث شده است.

به گفته او علت آن که در بسیاری از جنگل کاری‌ها از درخت ون استفاده می‌شود، نرمش بوم شناختی بالا و چوب مرغوب آن است که استفاده‌های صنعتی‌متعدد نظیر روکش‌سازی و پارکت‌سازی دارد.

رئیس گروه تولید نهال دفتر جنگل کاری و پارک‌های سازمان جنگل‌ها ومراتع کشور درباره میزان تلفات نهال‌های ون مورد استفاده در جنگل کاری‌ها گفت: این موضوع به مرغوبیت نهال و نحوه کاشت آن و وضع آب و هوا وابسته است و در حدود ‪ ۱۰‬درصد برآورد می‌شود.

پورعسکری افزود: نحوه انتقال نهال های ون از نهالستان به جنگل ، به صورت "ریشه لخت" است و اغلب، نهالهای یک ساله و حداکثر دو ساله استفاده می‌شود.

وی بیان داشت: فصل کاشت نهال‌های ون و جنگل کاری با این گونه، از آبان تا اواخر اسفند است و چون نیاز آبی فراوانی دارد، درمناطق مرطوب کاشته می‌شود.

پورعسکری گفت: برخی‌از انواع ون، به خشکی مقاوم‌ترند و درمناطقی که رطوبت کمتری دارند، کاشته می‌شوند و به طور کلی ممکن است در صورت کمی باران، نهال ها آبیاری شوند.

 نقش ون امروزه در صنعت چوب کشور بسیارضعیف است در حالی که این گونه، زمانی در صنعت روکش‌سازی، خراطی، مبل‌سازی، وسایل ورزشی و دست‌افزار، جایگاه خاصی داشت و اکنون هم با وجود قیمت گزاف در بازار، متقاضیان زیادی دارد. براین اساس ، لازم است با توسعه آن، در جنگل‌های تخریب شده، میزان ‌این گونه را درجنگل‌های شمال، افزایش داد.



 
 
 
< head > < / head > < head > < / head >