جنگل‌های شمال

مقالاتی درباره جنگل‌های هیرکانی (خزری) در شمال ایران

 
تعیین نرخ تنزیل در طرح‌های جنگل‌داری
ساعت ۸:٠۸ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ۳٠ آذر ۱۳٩۱  

 

در محاسبهٔ نسبت درآمد ـ هزینه لازم است که نرخ تنزیل را تعیین کرد. این کار، ساده به نظر می‌رسد ولی در عمل با اشکالات زیادی همراه است. بهترین نرخ تنزیل، مقدار فرصت‌های از دست رفتهٔ سرمایه است. گاهی از نرخ دولتی در محاسبات استفاده می‌کنند ولی در کشورهای در حال رشد که در آنها سرمایه به اندازه کافی وجود ندارد، میزان فرصت‌های از دست رفتهٔ سرمایه بالاتر از نرخ معمول بهرهٔ رایج دولتی است.

از نظر تئوری امکان تعیین نرخ فرصت‌های از دست رفتهٔ سرمایه با استفاده از روش‌های اقتصادسنجی وجود دارد ولی در عمل اغلب برای این منظور یک نرخ تنزیل منطقی را در نظر می‌گیرند.

 

تعیین درآمدها و هزینه‌ها

در عمل تعیین درآمدها و هزینه‌ها گاهی مشکل‌زاست. بزرگ‌ترین اشکال این است که اقلام مزبور اغلب خالص نیستند.

برای مثال در مورد هزینهٔ نگهداری ماشین‌ها این سؤال پیش می‌آید که آیا هزینهٔ تعمیر اساسی تراکتور را باید جزء هزینه‌های سرمایه‌گذاری و یا هزینه‌های تولیدی به حساب آورد؟ در موقع محاسبهٔ نسبت درآمد – هزینه اغلب، هزینه‌های متغیر تولیدی مثل مزد کارگران و مخارج تهیهٔ کود و سموم دفع آفات را از کل ارزش تولید کم می‌کنند تا ارزش خالص تولید به دست آید، ولی در مورد هزینهٔ تعمیرات مسأله مبهم می‌شود.

در محاسبهٔ نرخ بازده سرمایه مسألهٔ تشخیص انواع هزینه‌ها و اقسام درآمدها از یکدیگر خیلی ساده‌تر است. فقط باید هزینه‌ها را از درآمدها کسر و از درآمد نقدی، هزینه‌های سرمایه‌گذاری را کم کرد. در محاسبهٔ نسبت درآمد- هزینه باید این دو رقم به طور کامل از هم مشخص باشند و گرنه نسبت حساب شده دقیق نخواهد بود. چون در محاسبهٔ نرخ بازده سرمایه درآمد طرح به صورت درصدی از سرمایه حساب می‌شود، در دو طرح با سرمایه‌گذاری کم، کمترین اختلاف بین درآمد آنها اختلاف چشمگیری در نرخ‌های بازده سرمایه‌شان خواهد داشت. در حالی که در نسبت درآمد – هزینه  این اختلاف به صورت کسری خیلی کوچک در می‌آید و بنابراین تعیین اولویت طرح‌ها را مشکل‌تر می‌سازد. از این رو حساسیت این روش کمتر است.

البته گفتنی است اگر سرمایه نامحدود باشد، طرحی را که از لحاظ فنی، اجرایی است و درآمد فعلی مثبت دارد باید انجام داد. ولی اگر سرمایه محدود باشد، طرحی که حداکثر درآمد فعلی آن بیشتر است نسبت به بقیه اولویت دارد.

برای مثال در دو پروژهٔ جنگلداری زیر:

 

مقایسهٔ پروژه‌ها با سرمایه‌گذاری و درآمد خالص متفاوت

مشخصات پروژه

سرمایه‌گذاری اولیه (میلیون ریال)

درآمد خالص فعلی شده (میلیون ریال)

1

100000

50000

2

70000

42000

 

اگر سرمایه نامحدود باشد پروژهٔ اول منطقی است، زیرا 30000 ریال سرمایه‌گذاری اضافی درآمد خالص فعلی را 8000 ریال افزایش می‌دهد. ولی اگر سرمایه محدود باشد پروژهٔ دوم بازده بیشتری دارد زیرا در سرمایه‌گذاری اول، بازده 50 درصد و در سرمایه‌گذاری دوم بازده 60 درصد است.

در ارزیابی و مقایسهٔ طرح‌ها علاوه بر ارزیابی مالی و ارزیابی اقتصادی، با محاسبهٔ هزینه و درآمد، معیارهای دیگری در ارزیابی اقتصادی مد نظر قرار می‌گیرد. همچنین به معیارهای اجتماعی ومعیارهای زیست محیطی توجه می‌شود تا با توجه به شرایط زمانی و مکانی، اولویت اجرای طرح‌ها مشخص شود و یا در زمان مناسب، تصمیمات مقتضی برای ادامهٔ فعالیت طرح‌های در دست اجرا، و یا بازنگری گرفته شود. 

 

منبع: راهنمای نظارت و ارزیابی عملی طرح‌های جنگلداری (طرح‌های منابع طبیعی تجدید شونده)، مصطفی عبدالله‌پور، دانشگاه آزاد اسلامی واحد چالوس، چ 1، 1390، ص 58- 60.



 
 
 
< head > < / head > < head > < / head >