جنگل‌های شمال

مقالاتی درباره جنگل‌های هیرکانی (خزری) در شمال ایران

 
باغ گیاه شناسی و هرباریوم نوشهر
ساعت ۸:٠۳ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ٧ شهریور ۱۳۸٦  

باغ گیاه‌شناسی نوشهر (ایستگاه تحقیقات جنگل و مرتع نوشهر) با مساحت 5/34 هکتار که در ابتدا، آربورتوم (دارباغ/Arboretum)  و سپس باغ اکولوژی نامیده می‌شد، در سال 1333 با تلاش دکتر حبیب الله ثابتی (1293- ۱۳۸۷) تأسیس گردید و یکی از قدیمی‌ترین باغ‌های گیاه‌شناسی کشور محسوب می‌شود.در تاریخ مزبور حدود 7 هکتار از زمین‌های «ایستگاه کشاورزی نوشهر»  با هدف مطالعات بوم‌شناختی (اکولوژیک) و بررسی سازگاری گونه‌ها، برای کاشت گونه‌های درختی و درختچه‌ای در نظر گرفته شد. در سال 1364 بخش تحقیقات گیاه‌شناسی مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور بر اساس مناطق گیاه گیتاشناسی (جغرافیای گیاهی) و  تنوع اقلیمی، 5 نقطه کشور  را  برای  احداث  باغ گیاه‌شناسی در نظر  گرفت و با  توجه  به  قدمت  باغ  اکولوژی  نوشهر،  این مکان  برای  ایجاد  باغ  گیاه‌شناسی شمال انتخاب شد. این باغ از نظر وسعت و قدمت، دومین باغ گیاه شناسی کشور است. هدف اولیه از احداث این باغ مانند دیگر باغ‌های گیاه شناسی دنیا، آموزش و تحقیقات بنیادی  درباره  گیاه شناسی  بود. در واقع  انتقال  گونه‌های  جنگلی بومی و  وارد کردن  گونه‌های  غیر بومی و ایجاد  مجموعه‌های  مختلف  و توده‌های  آزمایشی از  گونه‌های متفاوت  با ریخت‌های زینتی متنوع، از گام‌های نخستین هر باغ گیاه شناسی به شمار می‌آید. به همین دلیل گونه‌های بومی و غیر بومی به مرور زمان به‌تدریج در فضای پیش‌بینی شده باغ که   8 تا   10 هکتار آن  آربورتوم (دارباغ) بود کشت شد. با گذشت زمان  برخی پایه‌های کاشته شده از بین رفت ولی تعداد زیادی هم باقی ماند و هم اکنون 450 گونه درختی و درختچه‌ای چوبی در 73 قطعه این باغ وجود دارد. در این باغ همانند سایر باغ‌های گیاه‌شناسی دنیا در کنار دارباغ، بخش های مختلفی از جمله بخش درختچه‌های زینتی، گیاهان معطر و پَرچین‌سازی، سوزنی برگان، گیاهان پیازی، گیاهان گرمسیری، گیاهان دارویی، توندرا، باغ رده‌بندی (سیستماتیک)، گلخانه گیاهان گرمسیری و هرباریوم در نظر گرفته شده است.

برخی از گونه‌های شاخص باغ گیاه شناسی نوشهر عبارت‌اند از: دارتالاب، لاله‌دار (درخت لاله)، بلوط چوب پنبه‌ای، توت آمریکایی، توت کاغذی، عنبر سائل، ژینکگو (ژنکو)  تُونگ، آروکاریا، نوئل نقره‌ای، شبه سرو.                                                   

گونه‌های تونگ، بلوط چوب پنبه‌ای، لاله‌دار و ژینکگو اولین بار در ایران در این باغ کاشته شد و تنها پایه بلوط چوب پنبه‌ای کشور نیز در باغ گیاه شناسی نوشهر قرار دارد.

تعداد زیادی از گونه‌های درختی و درختچه‌ای موجود در این باغ ارزش دارویی فراوانی دارد اما بسیاری از متخصصان حتی از وجود آنها در ایران بی اطلاع‌اند یا آنها را از نزدیک ندیده‌اند.

هر باغ گیاه شناسی باید سامانه‌ای پویا برای شناسایی گونه‌های بومی و غیر بومی داشته باشد. از این رو وجود هرباریوم برای تحقق این اهداف و همچنین مکانی برای نگهداری نمونه‌های گیاهی خشک شده ضرورت دارد. به همین دلیل در سال 1376 هرباریوم باغ گیاه‌شناسی نوشهر تأسیس شد که اکنون با داشتن 15 هزار نمونه گیاهی بزرگ‌ترین هرباریوم شمال و یکی از مهم‌ترین منابع گیاه شناسی کشور است.

مجری طرح ملی جمع‌آوری گیاهان مازندران و مسؤول هرباریوم نوشهرگفت: این مرکز با داشتن  ۱۵هزار نمونه گیاهی، که از ارتفاعات دماوند تا شبه جزیره میانکاله جمع‌آوری شده است، بزرگ‌ترین هرباریوم شمال و یکی ازمهم‌ترین منابع گیاه‌شناسی کشور است.

طیبه امینی افزود: نمونه‌های موجود در اینهرباریوم شامل 1300 گونه،۵۷۰ جنس و ۱۱۵ تیره است که   ۷۰گونه، نمونه‌های بومی انحصاری (بومزاد/اندمیک) محسوب می‌شود.

طیبه امینی با اشاره به اینکه در هرباریوم، نمونه‌های گیاهی به صورت خشکشده و تحت شرایط معین نگهداری می‌شود، یادآور شد: هرباریوم نوشهر، بخشی از باغگیاه‌شناسی نوشهر است و فعالیت آن از سال ۱۳۷۶   آغاز شد.

وی اظهار داشت: با وجود رطوبت بالا در شمال کشور که نگهداری ازنمونه‌های گیاهی را مشکل می‌کند نمونه‌های موجود، وضع مطلوبی دارد و رطوبت در حد 40 درصد نگه داشته می‌شود.

امینی تصریح کرد : هدف اصلی از ایجاد هرباریوم، تسهیل در آموزشگیاه شناسی و همچنین نگهداری گونه‌های نادر است.

مسؤول هرباریوم نوشهر درباره مراحل انتقال گیاه از محیط طبیعیبه هرباریوم گفت: نمونه‌های گیاهی با گردش در طبیعت جمع‌آوریو  بعد از پرس و  خشک شدن، ضد عفونی  و  به  کاغذ مخصوص  منتقل می‌شوند.

پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی مازندران اضافه کرد: هرباریوم درجهان قدمتی   دست کم 500 ساله دارد و در زمان حاضر هرباریوم‌های بزرگی با چند میلیون نمونهگیاهی در کشورهای مختلف دایر است.

امینی تصریح کرد: در ایران هرباریوم باغ گیاه شناسی در کرج، با 120 هزار نمونه گیاهی بزرگترین مرکز است.

وی درباره امکانات هرباریوم نوشهر گفت: ساختمان این هرباریوم ۱۲۰متر مربع وسعت دارد و به دلیل قدمت آن، فراهم‌آوردن محیط مناسب برای نمونه‌هایگیاهی مشکل است.

این  پژوهشگر ، مشکل نیرو و کمبود خودرو را از دیگر موانع برشمرد و گفت: خبرهای مربوط به قصد مدیران بندر نوشهر برای تبدیل بخشی از باغ گیاه‌شناسیبه جاده عبور تریلرهای بندر، نگران ‌کننده است.

امینی درباره طرح‌های آینده یادآور شد: طرح ملی نگارش فلور ایران به فارسی و تیره‌های افرا، توسکا و جنس نمدار و همچنین نگارش فلور استان مازندران از طرح‌های آتی است.

وی با اشاره به همکاری خوب این مرکز با مراکز دانشگاهی و پژوهشیبیان داشت: دانشجویان و پژوهشگران حتی از استان‌های دیگر به هرباریوم نوشهرمی‌آیند.

فعالیت هرباریوم باغ گیاه شناسی نوشهر منجر به کشف دو گونه و شناسایی دو گونه جدید شده است:

 spiraea sheikhii   Zare  Fam.:Rosaceae                                                        

Sorbus tiliaefolia   Zare & Amini & Asadi     Fam.:Rosaceae                          

Oenothera sinuata  L.     Fam. :onagraceae                                                  

Sida rhombifoliaL.                                                                                                Fam.  :Malvaceae                                                     

دو گونه اول برای اولین بار در جهان و دو گونه بعدی برای نخستین بار در ایران گزارش شده است. حبیب زارع کاشف گونه spiraea  sheikhii  zare  به پاس قدردانی از یک عمر تلاش مهندس احمد شیخی که در سال ۱۳۵۳ گلخانه بزرگ « نِیرَنگ » را در نوشهر تأسیس کرد، اسم وی را برای نام علمی این گیاه برگزید.



 
 
 
< head > < / head > < head > < / head >