جنگل‌های شمال

مقالاتی درباره جنگل‌های هیرکانی (خزری) در شمال ایران

 
جانوران جنگل های شمال
ساعت ۱:۱۳ ‎ب.ظ روز دوشنبه ۱٢ شهریور ۱۳۸٦  

   

              گونۀ منقرض شدۀ ببر مازندران

 

    درخت مهم‌ترین عامل سازنده جنگل است، ولی جنگل مجموعه‌ای متعادل از عوامل زنده و غیر زنده محسوب می‌شود.
اغلبِ جنگل‌ها دارای درختچه و گیاهان علفی و تعداد زیادی گونه جانوری هستند. در میان جانواران ، بی‌مهرگانی همچون کرم خاکی بسیار مهم هستند تا آن حد که یکی از نشانه‌های سلامت جنگل ، وجود این جانور است. در کنار بی‌مهرگان، جانوران مهره‌دار به دلیل جثه بزرگتر، نمود بیشتری در حیات جنگل دارند. این جانواران با تکمیل زنجیره غذایی، نقش مهمی در شبکه حیات جنگل ایفا می‌کنند و چون تعدادشان کمتر از بی‌مهرگان است بیشتر درمعرض انقراض قرار دارند. کارشناسان می‌گویند : جنگل‌های خزری در شمال ایران گذشته از تنوع گیاهی بالا، از نظرتنوع جانوری نیز غنی محسوب می‌شوند. برای مثال ‪ بیش از نیمی از پرندگان ایران در جنگل‌های شمال زندگی می‌کنند در حالیکه مساحت این جنگل‌ها یک صدم مساحت کشور است. کارشناسان با اشاره به کم توجهی به موضوع مهم جانورشناسی جنگل‌های شمال بر لزوم حفظ و انجام تحقیق و پژوهش در زمینه جانوران این منطقه تأکید کردند.

یکی از کارشناسان ناظر  اداره ‌کل منابع  طبیعی  غرب  مازندران در گفتگو با ایرنا درباره جانواران غرب مازندران گفت : در این منطقه، پرندگانی همچون گنجشک ، سار، دارکوب و پستاندارانی نظیر خرس، شُوکا، تَشی و جوجه تیغی دیده می‌شوند.

 عباس تقی‌پور، بی‌توجهی  به  جانوران  را  یکی از  نقایص در تدوین طرح‌های جنگل داری دانست و افزود : نمی‌توان جنگل را بدون جانور در نظر گرفت.

 وی تأکید کرد : قطع درختان با اره موتوری، به دلیل سر و صدایی که ایجاد می‌کند، بسیاری از جانواران را فراری می‌دهد. بنابراین کاهش قطع درختان یکی از راه‌های حفظ جانوران است.

این کارشناس ارشد جنگل داری پیشنهاد کرد : بهتر است در بعضی از حوزه‌ها، هدف اصلی ، توجه به حیات وحش باشد و برنامه‌ریزی برای آن حوزه‌ها، با این گرایش انجام شود.

تقی پور ادامه داد : ما به چوب جنگل احتیاج چندانی نداریم و می‌توانیم چوب وارد کنیم، بنابراین لزومی ندارد با قطع درختان و ترساندن جانوران ، طبیعت جنگل را به هم زنیم.

کارشناس ناظر اداره‌کل منابع طبیعی غرب مازندران اضافه کرد: درمدت ‪ ۲۰‬سال فعالیت شغلی ، تاکنون ندیدم و نشنیدم که بر روی جانوران جنگل در منطقه تحقیق شود.

 به گفته او تحقیقات سازمان حفاظت محیط زیست در زمینه جانور شناسی، اغلب در خارج از جنگل‌های شمال است و دانشگاهیان نیز کار چندانی دراین‌باره انجام نداده‌اند.

تقی پور درباره شکار غیرمجاز در جنگل تصریح کرد : اغلبِ شکارچیان غیر مجاز ، محلی یا خوش نشینان غیر بومی هستند که بیشتر کَل و بز را شکار می کنند. یکی از استادان دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات درباره جانوران جنگل‌های شمال گفت: تا چند دهه پیش حتی در نواحی نزدیک به شهر و روستا صدای گوزن شنیده می‌شد ولی اکنون در داخل جنگل نیز به دشواری می‌توان گوزنی یافت.

 ابراهیم عادلی افزود: شُوکا، یکی از کوچکترین و زیباترین انواع گوزن است که در جنگل‌های انبوه شمال زندگی می‌کند و به دلیل علاقه به گیاهانِ نرم و آب زیاد ، نزدیک به آب ، زیستگاه خود را انتخاب می‌کند.

 وی گفت: این جانور مهاجرت نمی‌کند و فقط کوچ ارتفاعی تابستانه و زمستانه دارد و در پارک ملی گلستان فراوان است.

این استاد دانشگاه در ادامه افزود : یکی از جانوران جنگل‌های شمال ، «قوچ شمال شرقی» است که بیشتر در پارک ملی گلستان و به صورت حفاظت شده زندگی می کند.

عادلی درباره «قوچ البرز مرکزی» که در دامنه کوه‌های البرز مرکزی زندگی می‌کند، خاطرنشان کرد: این قوچ ازآمیزش قوچ‌های ارمنی و آرکال به وجود آمده و مانند قوچ آرکال، در زیرگردن موهایی بلند دارد.

استاد دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات گفت: روباه معمولی یا روباه قرمز، جانوری است که در همه مناطق ایران به جز نواحی بیابانی وکویری پراکنش دارد و روباه «سَرْ دُم سیاه» مخصوص شمال ایران است.

وی بیان داشت : شغال نیز در همه جای ایران پراکنده‌است و بیشتر در اطراف روستاها و سواحل دریاهاست و غذایش مرغ خانگی و تخم پرندگان است ولی درکل «همه چیز خوار» محسوب می‌شود و گاهی گیاه و کرم هم می‌خورد.

یکی ازجانوران جنگل‌های شمال، خرس قهوه‌ای است که عادلی درباره آن گفت: رنگ این جانور، قهوه‌ای حنایی و زیستگاه آن اغلب درجنگل‌های انبوه است و حس بینایی ضعیف و حس بویایی و شنوایی قوی دارد.

این استاد دانشگاه افزود: راسو، ازکوچک ترین گوشت خواران ایران است که‌در جمعیت‌های کم در بعضی ازمناطق به خصوص شمال ایران زیست می‌کند.

وی گفت: «اردکِ نوک پهن» یکی از پرندگان مهاجر جنگل‌های شمال است که بین نر و ماده آن اختلاف فاحشی وجود دارد و در پاییز به این منطقه می‌آید.

عادلی با اشاره به وجود اردک خاکستری (اره‌ای ) در شمال گفت: این پرنده، رنگی مرمری دارد و تنها گونه‌ای است که نر و ماده‌اش چندان با هم اختلاف ندارند.

وی افزود: «کبکِ دَری» در کوهستان‌های البرز زندگی می‌کند و کبک خزر هم نامیده می‌شود و پرنده‌ای منزوی است.

یکی از کارشناسان سازمان جنگل‌ها، مراتع وآبخیزداری کشور درباره پرندگان جنگل‌های شمال گفت: قرقاول، کبک، بلدرچین، کبوتر، قرقی، شاهین، قوش، دال (کرکس)، عقاب و جغد مهم‌ترین پرندگان این منطقه محسوب می‌شوند. 

عیسی بوداغی افزود : مَرال، شُوکا، کَل، بز، پلنگ، گرگ، خوک، خرس،روباه ، شغال و سمور از پستانداران شاخص این منطقه به شمار می‌روند.

وی گفت: جوجه تیغی، بذر و ریشه درختان را می‌خورد و به جنگل خسارت وارد می‌کند ولی چون حشرات و موش‌ها را هم می‌خورد به برقراری تعادل در جنگل کمک می‌کند و محاسنش بیش از زیانهایش است.

این کارشناس اظهار داشت: برخی از خفاش ها، حشره‌خوار هستند و اغلب در شب پرواز می‌کنند و فقط حشرات مضر را می‌خورند.

بوداغی گفت: خرگوش در بهار و تابستان از برگ و جوانه درختان جوان و در زمستان از پوست نهال‌ها وبه ویژه راش و افرا تغذیه می‌کند و دربعضی اوقات باعث از بین رفتن نهال‌ها می‌شود.

کارشناس سازمان جنگل‌ها افزود: موش جنگلی از بذر، جوانه، پوست و ریشه جوان درختان تغذیه می‌کند و خسارت زیادی به جنگل وارد می‌کند.

وی گفت: گرگ، شغال، روباه، خرس قهوه‌ای و گورکن با وجود برخی زیان‌ها در کل به حفظ تعادل در جنگل کمک می‌کنند و مفید محسوب می‌شوند.

بوداغی با اشاره به زیان‌های خوک برای جنگل گفت : این حیوان از بذر درختان تغذیه می‌کند و در هنگام کندن زمین برای یافتن حشرات ممکن است به ریشه یا تنه درختان آسیب برساند اما چون از حشرات و لاروها تغذیه می‌کند و باعث پخش شدن بذر می‌شود، مفید است.

کارشناسان می گویند:با وجود تنوع گونه‌های جانوری در ایران به ویژه جنگل‌های شمال ، هنوز شناخت دقیقی از آنها وجود ندارد به ویژه آنکه برای اداره بهتر جنگل، باید جانوران آن را شناسایی کرد. در جنگل، موجودات مختلف بر یکدیگر تأیر می‌گذارند و نمی‌توان گیاه و جانور را دو واحد بی‌ارتباط با هم در نظر گرفت.با توجه به کم‌توجهی تاریخی به جانور شناسی جنگل‌های شمال، شایسته است مراکز دانشگاهی و تحقیقاتی، پژوهش‌ها و بررسی های پردامنه‌ای را در این زمینه انجام دهند.نتایج این تحقیقات به طور مستقیم در جانورشناسی و به طور غیرمستقیم در سایر علوم از جمله جنگل داری کاربرد خواهد داشت.



 
 
 
< head > < / head > < head > < / head >