جنگل‌های شمال

مقالاتی درباره جنگل‌های هیرکانی (خزری) در شمال ایران

 
سُرخدار، یاقوت جنگل‌های شمال
ساعت ٤:٢۱ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ٢۸ شهریور ۱۳۸٦  

  

درخت سرخدار با نام علمی Taxus baccata یکی از سوزنی برگان بومی و با ارزش جنگل‌های شمال و از تیره سرخدار (Taxaceae) است که به دلیل در خطر انقراض بودن ، جزء جوامع ذخیره‌گاهی طبقه‌بندی می‌شود.

به گفته کارشناسان، این درخت در اغلب جنگل‌های شمال ایران، از آستارا تا گرگان و در ارتفاعات میانی دیده می‌شود.

عضو هیأت علمی دانشگاه‌آزاداسلامی واحد نوشهر و چالوس دراین‌باره به‌ایرنا گفت: سرخدار در زمین‌های سنگلاخی و پرشیب که به خوبی زهکشی شده و موادآلی بالا داشته باشد ، می‌روید.

توفیق احمدی  افزود: خوشبختانه این گونه، اغلب در جاهایی رشد می‌کند که دست آدمی کمتر به آن می‌رسد. برای  مثال در جنگل پژوهشی  خیرودکنار نوشهر ، سرخداری  با  قطر  ‪ ۷۵‬سانتی متر وجود دارد که چون در منطقه‌ای دره‌ای و صخره‌دار است مصون مانده است.

وی تصریح کرد: درتمام انواع سرخدار، ماده‌ای به نام تاکسول وجود دارد که از آن داروی ضد سرطان می‌سازند و در دانشگاه کالیفرنیا گونه‌ای از سرخدار را، به همین منظور پرورش می‌دهند و هنگامی که به‌ارتفاع  ۱ـ ۵/۱ متر رسید، آن را قطع می‌کنند.

احمدی ادامه داد : تاکسول ماده‌ای گران است و در درمان سرطان رحم و سینه استفاده می‌شود و مقدارش در شاخه و برگ، کمتر از تنه است.

این مدرس دانشگاه افزود: پژوهش‌های انجام‌شده برای استخراج تاکسول از سرخدارهای جنگل‌های شمال، نشان داد که این کار، صرفه اقتصادی ندارد وارزش خودِ گونه، بیشتر ازارزش اقتصادی و دارویی آن است زیرا استحصال تاکسول سبب آسیب رسیدن به گیاه می‌شود.

وی درباره ویژگیهای دیگر سرخدار گفت: این درخت، میوه‌ای خوراکی و مطبوع دارد ولی برگش برای دام، سمی است. با این حال گوزن و آهو، در فصل جفتگیری ، رغبت زیادی به خوردن برگ آن نشان می‌دهند و گویا از خون ریزیهای دوران بارداری جلوگیری می‌کند.

وی اظهارداشت : این گونه در خاک‌های واریزه‌ای بادبزنی شکل و مخروطی که سنگریزه‌ها از بالا، همراه با لاشبرگ به پایین می‌آیند ، بیشتر دیده می‌شود.

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد واحد نوشهر و چالوس گفت : سنگلاخ‌های محل رویش سرخدار، به همین دلیل، یعنی سرازیرشدن لاشبرگ ها، حاوی مواد آلی و تیره رنگ هستند و حتی نمک‌های معدنی از بالا شسته می‌شود و به پایین می‌آید.

وی افزود: درتحقیقی که انجام دادم، میزان ریزمغذی‌هایی مانند آهن و روی در گیاه، خیلی بیشتر از میزان آن در خاک به دست آمد.

احمدی درباره علت ‌این امر گفت:سوزنی برگان، ترشحات اسیدآلی زیادی دارند و با این کار، آهن جذب نشدنی خاک را که به صورت رسوب است، تغییر می‌دهند و جذب می‌کنند و احتمال دارد در سرخدار نیز همین روند رخ دهد.

کارشناسان، سرخدار را درختی سایه پسند و دو پایه به ارتفاع ‪ ۲۰‬مترمعرفی می کنند. با این حال دکتر محمدحسین جزیره‌ای چهره ماندگار ایران از مشاهده سرخدارهایی با ارتفاع ‪ ۴۵‬متر و قطر ‪ ۱۸۰‬سانتی متر در جنگل‌های شمال خبر داده است.

جنگل نشینان شمال، این درخت را قطع می‌کردند زیر بیم داشتند دامشان با خوردن برگ سرخدار، تلف شود، به همین دلیل درگذشته آسیب زیادی به موجودیت این گونه وارد شد.

استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد نوشهر و چالوس دراین ‌باره گفت:سرخدار یکی از گونه‌های مهم سوزنی برگان شمال‌است که به طور پراکنده انتشار دارد و باقیمانده دوران سوم زمین شناسی محسوب می‌شود.

فرهنگ اسداللهی افزود: این گونه در جنگل‌های گرگان، سوادکوه ، دره‌ها و پرتگاههای دیگر مناطق ، همراه با سایر گونه‌های جنگلی دیده می‌شود.

وی گفت: سرخدار به خاک‌های آهکی بردبار است و از نظر تنوع زیستی و حفظ ذخایر ژنتیکی و بوم شناختی ، یکی از گونه‌های منحصر به فرد جنگل‌های خزری است.

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد واحد نوشهر و چالوس ادامه داد : سرخدار در جنگل‌های شمال ، دو جامعه گیاهی تشکیل داده است که دکتر جزیره‌ای درسال ‪، ۱۳۴۴‬ جامعه راش و سرخدار را به همراه توسکا، شیردار، ممرز، مَلَج و جَل بررسی‌کرد.

اسداللهی افزود: جامعه دیگر را احمد مصدق درسال ‪ ۱۳۵۶‬بررسی کرد و شامل «اَلِ اَسبی» و سرخدار، به همراه بلندمازُو، افرا، جَل، نَمدار، بارانک ،خاس، تمشک ، مَمْرَز و همیشک است.

این استادیاردانشگاه تأکید کرد:با توجه به ارزش و اهمیت فراوان این گونه، در رویشگاه های سرخدار، ذخیره‌گاه‌های جنگلی ایجادشده که ‌اعمال هرگونه عملیات پرورشی و بهره‌برداری در آن ممنوع است.

وی اظهارداشت: با تعیین چنین ذخیره‌گاه‌هایی گیاهان و جانواران منطقه، به وضعی که حالت طبیعی  و  نیروی رقابت زیستی  آن  ایجاد  می‌کند،  زندگی  می‌کنند  و  بوم شناسان  و  زیست شناسان ، با مطالعه این نواحی ، بهتر به امکانات مناطق پی می‌برند.

عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران درباره سرخدار گفت : این گونه، بومی جنگل‌های شمال و ازگیاهان منطقه اروپا ـ سیبری است.

حبیب زارع افزود: سرخدار در جنگل‌های شمال ، از پایین بند و ارتفاع ‪ ۵۰‬متری در نوشهر تا ارتفاع ‪ ۲۶۰۰‬متری در کوه‌های جنوب ساری دیده می‌شود.

این پژوهشگر گفت: درخت سرخدار اغلب به صورت پراکنده و در رویشگاه‌های سنگلاخی می‌روید و خاک کم عمق و مرطوب می‌خواهد.

وی اظهار داشت: این گونه در جنگل «واز» نور، با ممرز و جل، در«گزُو»ی سواد کوه با راش، در «افرا تخته» علی‌آباد کتول با ممرز، تشکیل جامعه گیاهی می‌دهد.

زارع افزود : سرخدار در «پونه آرام» و «سیاه رودبار» و برخی دره‌های فرعی علی‌آباد، جوامع خالص کوچک و جوامع آمیخته بزرگ تشکیل می‌دهد.

عضوهیأت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی ومنابع طبیعی مازندران گفت:این درخت از نظر قدمت ، یکی از قدیمی‌ترین گونه‌های جنگل‌های شمال و مربوط به اواخر دوران سوم و اوایل دوران چهارم زمین شناسی است.

وی درباره چوب سرخدار گفت : چوب آن درمیان سوزنی برگان ، استثناست زیرا صمغ ندارد ولی بسیار بادوام است و کنده‌آن ‪ ۵۰‬ـ ‪ ۶۰‬سال بعد از قطع درخت هم باقی می‌ماند.

زارع بابیان این که تمام قسمت‌های درخت سرخدار،به جز میوه، سمی است گفت: دیده شده است که وحوش جنگل در هنگام ابتلا به بیماری‌های گوارشی و خونی، برگ و شاخه آن را برای درمان می‌خورند.

این پژوهشگر ادامه‌ داد: باوجود چوب مرغوب و استفاده‌های دارویی و نظایرآن، به دلیل اهمیتی که سرخدار دارد و در حال انقراض است ، نباید به هیچ وجه قطع شود.

وی افزود:قاچاق چوب سرخدار هنوزهم وجود دارد و ازآن ، وسایل چوبی ظریف نظیر عصا و مهره شطرنج می‌سازند.

سرخدار در حدود ۱۰۰۰سال عمر می‌کند و بیشترین دیرزیستی را در بین درختان جنگلهای شمال دارد.



 
 
 
< head > < / head > < head > < / head >