جنگل‌های شمال

مقالاتی درباره جنگل‌های هیرکانی (خزری) در شمال ایران

 
بررسی رابطه بخش های تحقیقاتی و اجرایی در جنگل های شمال
ساعت ٤:٠۱ ‎ب.ظ روز یکشنبه ۸ مهر ۱۳۸٦  

 تحقیقات جنگل در ایران جوان است و خود علوم جنگل نیز در ایران سابقه‌ای دیرین ندارد. این در حالی است که در برخی از کشورها، سابقه طرح‌های جنگلداری به ‪ ۲۵۰‬سال می‌رسد ولی عمر قدیمی‌ترین طرح‌های جنگلداری در ایران کمتر از ‪۵۰‬ سال است.

جمعی از متخصصان و کارشناسان جنگل در غرب مازندران در گفتگو با خبرگزاری ایرنا در نوشهر، ضمن تأکید بر اهمیت وافر بخش پژوهش، از نبود ارتباط کافی بین بخش‌های پژوهش و اجرا ابراز ناخرسندی کردند و نتیجه آن را هدررفت سرمایه‌های ملی دانستند.

مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع در کنار دانشگاه‌ها از یک سو و سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری از سوی دیگر، بازوهای پژوهشی و اجرایی در امر اداره جنگل‌های کشور هستند.

صرف نظر از بحث دیرین فاصله بین بخش‌های پژوهشی و اجرایی در کشور، نوع همکاری نهادهای یاد شده، موضوعی قدیمی و گاه جدل‌انگیز محسوب می‌شود.  

یوسف گرجی بحری، پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران ،در این باره گفت: به طور کلی، هر نوع فعالیت بخش اجرایی، شامل احیا، توسعه و بهره‌برداری باید براساس نتایج پژوهش‌های انجام شده باشد.

وی افزود: برای مثال اگراداره منابع طبیعی در منطقه‌ای، قصد دارد گونه‌ای غیربومی بکارد باید از تحقیقات و نظر مشورتی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع استفاده کند.

گرجی درباره نهادهای تولیدکننده علم در بخش جنگل و مرتع اظهار داشت : در کشور ما، دانشگاه‌ها و مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع تنها نهادهایی هستند که توانایی علمی لازم را برای ورود به این بخش‌ها دارند.

به گفته گرجی ، دیگر نهادها و سازمان‌ها، از جمله سازمان های مردم نهاد(سَمَن ها \NGO‬ها)، تاکنون به حد علمی مطلوب نرسیده‌اند و نمی‌توانند به خوبی پاسخگوی نیازها باشند.

این پژوهشگر خاطرنشان کرد: بخش‌های اجرایی نباید خود را بی نیاز از نتایج پژوهش‌های انجام شده بدانند.

وی گفت : نمی‌توان بخش‌های اجرایی را به تنهایی مقصر دانست و آنها را مسؤول نبود ارتباط کافی بین پژوهش و اجرا معرفی کرد.

گرجی بحری اضافه کرد : این دو بخش وجه اشتراکی با هم دارند و باید هردو طرف در این راه قدم بردارند.

وی اوضاع فعلی را بهتر از گذشته دانست و گفت : خود من همکاری نزدیکی با سازمان جنگل‌ها و مراتع دارم و ازکمک آنها برای کارهای پژوهشی استفاده می‌کنم.

گرجی بحری ادامه داد: پس از تشکیل و توسعه دانشکده‌های جنگلداری و مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، پژوهش‌های زیادی درباره جنگل‌های شمال انجام شده است و می‌توان گفت موضوعات این تحقیقات، تمام زمینه‌ها را دربر می‌گیرد.

این پژوهشگر افزود: ولی این تحقیقات، دریک جا جمع نشده ‌است، تااز نتایج آن بهتر استفاده شود.

وی تأکید کرد: برخی از تحقیقات، نظیرآنچه درباره صنوبر انجام شد، مورد استفاده مردم قرار گرفت و کاشت صنوبر در بین مردم گسترش یافت.

گرجی خاطرنشان کرد: سازمان جنگل‌ها و مراتع و آبخیزداری کشور باید همیشه و پیوسته روش‌های خود را بهینه کند و اکنون بین این سازمان از یک طرف و مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع و همچنین دانشگاه‌ها از طرف دیگر، ارتباط کافی وجود ندارد.

این پژوهشگر اظهار داشت: در مراکز تحقیقاتی ، عمر و هزینه صرف می‌شود و باید از نتایج پژوهش‌های این مراکز، در بخش اجرا استفاده شود.

وی افزود: سازمان جنگل‌ها و مراتع، اولویت‌های تحقیقی خود را اعلام می‌کند ولی مسأله این است که فعالیت‌ها "هدف‌گذاری " نمی‌شود.

گرجی توضیح داد: برای مثال می‌توانیم بگوییم‌ ایران دارای این مقدار بیابان است و هدف ما فلان مقدار بیابان‌زدایی در سال است.

پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران ادامه داد: در مورد جنگل‌های شمال نیز ابتدا باید اولویت‌ها مشخص شود، یعنی روشن گردد که هدف اصلی ما، حفظ و توسعه این جنگل‌ها است یا گسترش طبیعت‌گردی.

این محقق تصریح کرد: بزرگ‌ترین مشکل بخش‌های اجرایی ، نبود نگاه تخصصی به جنگل‌ها و منابع طبیعی است و دیدگاه فعلی بیشتر جنبه تجاری و بازرگانی دارد.

گرجی گفت : ما مخالف ساخت جاده و نظیر آن در جنگل نیستیم زیرا در اروپا نیز چنین ساخت و سازهایی می‌شود ولی هدف ما در منابع طبیعی معلوم نیست.

وی افزود:کارشناسان بخش منابع طبیعی باید تحصیل کرده رشته‌های مرتبط باشند و به طور کلی از رئیس سازمان جنگل‌ها و مراتع تا رؤسای ‌ادارات همه باید کارشناس منابع طبیعی باشند.

گرجی با اشاره به تفاوت دیدگاه کشاورزی و جنگلداری گفت: چون‌برنامه‌ریزی های بخش کشاورزی، یک ساله و برنامه‌ریزی های بخش جنگلداری طولانی مدت و حتی صد ساله ‌است، ورود کارشناسان کشاورزی به بخش جنگل آثار سوء دارد و بهتر است آنها در بخش خود مشغول باشند.

پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران ادامه داد: ما ادعا نمی‌کنیم که تمام تحقیقات انجام شده در منابع طبیعی ، اعتبار علمی یکسانی دارند ولی حتی تحقیقات ضعیف، حاوی آموزه‌هایی هستند.

به گفته او تحقیقات انجام شده درباره جنگل‌های شمال، مانند دانه‌های تسبیح هستند و فقط یک نخ برای اتصال لازم دارند.

گرجی افزود: نقطه ضعیف تحقیقات فعلی ، نبود هدف مشخص و تعریف شده بین سه بخش تحقیقات و اجرا و آموزش است.

وی بیان داشت : برای مثال ، اگر در جنگل‌های شمال، هدف ما جوان‌سازی و افزایش حجم است، باید درختان مسن را برداشت کنیم و زادآوری طبیعی را گسترش دهیم.

این پژوهشگر درباره کیفیت تحقیقات انجام شده درباره جنگل‌های شمال در مقایسه با کشورهای پیشرفته به ایرنا گفت: در تحقیقات کاربردی فرق چندانی وجود ندارد ولی در تحقیقات پایه و بنیادی ، آنها جلوترند.

وی اضافه کرد : در زمینه‌هایی همچون اکوفیزیولوژی و ژنتیک و اصلاح درختان و شناسایی منابع ژنتیکی، کمبودها و فاصله ما زیاد است.

به گفته برخی از کارشناسان یکی ازمشکلاتی که به ویژه در گذشته در نوع ارتباط بخش پژوهش و بخش اجرا در اداره جنگلهای شمال وجود داشت، بی‌اعتمادی این دو گروه به یکدیگر بود. دانشگاهیان و پژوهشگران مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع ، سازمان جنگلها را متهم می‌کردند که علمی رفتار نمی‌کند.

از طرف دیگر کارشناسان سازمان جنگل‌ها معتقد بودند دانشگاهیان و پژوهشگران در فضایی نظری زندگی می‌کنند و از واقعیت‌های بخش اجرا بی‌خبر هستند.

فرهنگ اسداللهی عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نوشهر و چالوس که سال ها مشاور سازمان جنگلها و مراتع بوده است گفت : اکنون بین بخش پژوهش و بخش اجرا رابطه تنگاتنگی وجود دارد.

وی تصریح کرد: در مقایسه با گذشته، ارتباط این دو بخش بهترشده و پل ارتباطی خوبی به وجود آمده است.

اسداللهی ادامه داد : در بین نهادهای علمی ، دانشگاه‌ها توان علمی قوی تری دارند و بهتر ازمؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع می‌توانند به بخش اجرا کمک کنند.

این عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد افزود: سَمَن‬ها هنوز وارد عمل نشده‌اند و بیشتر در بخش‌های اجرایی محیط زیست آن هم در شهرهای بزرگ فعال هستند.

به گفته او در کشور ما علاوه بر دانشکده‌های منابع طبیعی ، مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع متولی بخش پژوهش دراین بخش است.

اکنون این مؤسسه زیر نظر وزارت جهاد کشاورزی قراردارد و بازوی پژوهشی این وزارتخانه محسوب می‌شود. همچنان که سازمان جنگل‌ها و مراتع بازوی اجرایی وزارت جهاد کشاورزی است.

 مدیر کل دفتر جنگل کاری و پارک‌های جنگلی سازمان جنگلها ، مراتع و آبخیزداری کشور به ایرنا گفت: رابطه بخش‌های پژوهشی و اجرا بهتر از گذشته شده است و دیگر با هم منازعه ندارند.

محمد علی هدایتی یادآور شد: ماهم اکنون جلسات هماهنگی متعددی با بخش‌های پژوهشی داریم که بیشتر با پژوهشگران مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع است.

هدایتی اضافه کرد: از نظر پژوهشی، موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع قوی‌تر و هدفمندتر از بخش دانشگاهی است زیرا اعتبار خاص و وظیفه مشخصی در مقابل بخش‌های اجرایی دارد.

این مسؤول سازمان جنگلها افزود: مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، هماهنگ با نیازها کار می‌کند و هم اکنون ما برای تعیین مرز بوم شناختی و گونه‌های تند رشد و بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی با آنها قرارداد بسته‌ایم.

مدیر کل دفتر جنگل کاری و پارک‌های جنگلی سازمان جنگلها و مراتع گفت : برای پایش و ارزیابی جنگل‌های شمال نیز با دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، قرارداد همکاری بسته شده است.

یکی از مدیران سابق سازمان جنگلها و مراتع در این باره گفت : برای این که از علم و دانش و نتایج تحقیقات بهتر استفاده بشود و موانع از جلو پای بخش اجرا برداشته شود از گذشته دور سطح وسیعی از جنگل‌های شمال در اختیار دانشکده‌های منابع طبیعی دانشگاه تهران و گرگان قرارداده شده‌است.

مصطفی عبدالله پور افزود: هر وقت مؤسسه تحقیقات بخواهد دربخشی از جنگل به تحقیقات بپردازد، طبق قانون عرصه در اختیارش قرار می‌گیرد و در سال‌های اخیر نیز جنگل در اختیار دانشکده تربیت مدرس نور و مؤسسه تحقیقات قرار گرفت تا این واحدها با توجه به مشکلات بخش اجرا و یا با توجه به تشخیص خود به تحقیقات بپردازند.

وی گفت: این که تاکنون در این عرصه‌ها چه فعالیت‌های تحقیقاتی انجام داده‌اند و نتایج آن را در اختیار بخش اجرا گذاشته‌اند به انتشارات و گزارش عملکرد این واحدها بستگی دارد.

با این حال برخی از کارشناسان معتقدند با وجود بهتر شدن تعامل بخش‌های پژوهشی و اجرایی در اداره جنگل‌های شمال و مسالمت‌آمیز شدن فضای همکاری بین نهادهای درگیر، همچنان کاستی‌هایی وجود دارد. از جمله این که رابطه دانشگاه و بخش اجرایی، هنوز به حد مطلوب نرسیده است و از پایان نامه‌های دانشجویی متناسب با نیاز بخش‌ اجرا استفاده نمی‌شود.

کارشناسان سازمان جنگل‌ها و ادارات منابع طبیعی نیز به تحقیق و مطالعه کم‌اعتنا هستند و در اغلب ادارات منابع طبیعی حتی کتابخانه وجود ندارد.روش های موثری برای تشویق کارمندان منابع طبیعی به مطالعه انجام نشده است و اغلب به صورت خود جوش در پی به روز کردن اطلاعات خود هستند.

در کشور ما علاوه بر دانشکده‌های منابع طبیعی ، مؤسسه‌ای با نام تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور وجود دارد که به کار پژوهش در این زمینه می‌پردازد از این رو برخی معتقدند که با وجود دانشگاه‌ها و مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها ومراتع ، بخش‌های اجرایی فقط باید مشغول کار خود شوند و به تحقیقات نپردازند.

در مقابل ، عده‌ای دیگر از کارشناسان عقیده دارند اگر کارشناسان بخش‌های اجرایی، به ویژه قسمت‌های ستادی که وظیفه نظارتی دارند، از پژوهش‌ غافل شوند ، معلوماتشان به روز نمی‌شود و کیفیت کارشان پایین می‌آید.

یکی از کارشناسان ارشد سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور در این باره به ایرنا گفت : هم اکنون بیشتر پژوهش‌هایی که انجام می‌شود ، پایه است نه کاربردی.

بهرام دِلفان اباذری افزود : با وجود آن که در دو دهه اخیر، ارتباط بخش‌های پژوهشی و اجرایی بهتر شده است ، هنوز رابطه‌ای به سامان وجود ندارد.

وی ادامه داد : مدیران بخش‌های اجرایی بسته به این که به تحقیقات‌اعتقاد داشته باشند یا نه، راهی پر افت و خیز در پیش می‌گیرند که در نتیجه، پژوهش در بخش‌های اجرایی حالتی نوسانی دارد.

این کارشناس ارشد سازمان جنگل‌ها و مراتع بیان کرد: درباره جنگل‌های شمال، کارهای پژوهشی زیادی است که انجام نشده و آنچه در بخش‌های پژوهشی انجام می‌شود، سلیقه‌ای است نه براساس نیاز.

دِلفان‌اباذری گفت : هم‌اکنون دانشجویان زیادی برای کمک به انجام دادن پایان‌نامه خود به ما رجوع می‌کنند ولی این کار به صورت سفارش فردی انجام می‌شود نه در قالب برنامه‌ای مدون.

وی تأکید کرد : بخش اجرایی منابع طبیعی هنوز به این اعتقاد نرسیده است که مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع به واقع خواهان همکاری است.

کارشناس ارشد سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور افزود : در خیلی از موضوعات مربوط به جنگل‌های شمال، اطلاعات کارشناسان بخش‌های اجرایی ، بیشتر از پژوهشگران مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع است.

دلفان اباذری گفت: اکنون انجام دادن کارهای تحقیقاتی ، هیچ امتیازی برای کارشناسان بخش‌های اجرایی ندارد و همین انگیزه‌ها را کم می‌کند و توان علمی کارشناسان اجرایی را پایین می‌آورد.

وی تصریح کرد : کارشناسان ستادی سازمان جنگل‌ها و مراتع، وظایف نظارتی دارند و باید دائم در حال مطالعه و افزایش معلومات باشند.

دلفان‌اباذری با ذکر اینکه موفق‌ترین استادان دانشگاه، کسانی‌اند که در بخش اجرا هم کارکرده‌اند، پیشنهاد کرد: بهتراست کارگروهی در سازمان جنگل‌ها ایجاد شود و وظیفه ارتباط بین سه بخش آموزش و پژوهش و اجرا را به عهده گیرد.



 
 
 
< head > < / head > < head > < / head >