جنگل‌های شمال

مقالاتی درباره جنگل‌های هیرکانی (خزری) در شمال ایران

 
بلند مازو، بزرگ‌ترین درخت جنگل‌های شمال
ساعت ۳:٤٩ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۱۱ مهر ۱۳۸٦  

بلندمازو با نام علمی Quercus castaneifolia درختی است از تیره راش (Fagaceae) که به طور کلی از نظر قطر و ارتفاع ، بزرگ‌ترین درخت جنگل‌های شمال محسوب می‌شود.  

این درخت، مخصوص جنگل‌های قفقاز و خزری است و در جنگل‌های شمال ایران از جلگه‌های ساحلی تا ارتفاعات بالایی و از جنگل‌های گلی داغ  و گلستان و گردنه چناران تا آستارا پراکنده است.

این گونه، جامعه‌هایی خالص یا آمیخته با ممرز تشکیل می‌دهد و در منطقه مینودشت تا ارتفاع ۲۱۰۰ ‬متری از سطح دریا، بالا رفته است و چوب سخت و مرغوبی دارد.

یکی از کارشناسان سازمان جنگل‌ها مراتع و آبخیزداری کشور در این‌باره به خبرنگار ایرنا گفت: بلند مازو ممکن است به قطر ‪ ۳/۵‬متر و ارتفاع ‪ ۴۰‬متر برسد و از این نظر حتی از درخت بزرگ افرا نیز پیشی می‌گیرد.

وحید شقاقی افضلی گفت : این گونه نورپسند، بیشتر در جنگل‌های جلگه‌ای و بر روی خاک‌های سنگین و رسی دیده می‌شود و یکی از زیباترین درختان جنگل‌های شمال است.

وی افزود: بلند مازو اغلب در دامنه‌های جنوبی جنگل‌های شمال که آفتاب گیرتر است می‌روید و به دلیل داشتن چوب با ارزش، مورد استفاده گسترده روستاییان قرار می‌گیرد.

این کارشناس جنگل ادامه داد: درجنگل‌های شمال هرچه ‌از شرق به غرب برویم، از تعداد این درخت کاسته می‌شود، به‌طوری که در گرگان، بلند مازو مناطق وسیعی را پوشانده ولی در غرب گیلان، به دلیل اسیدی بودن خاک، تعدادشان کم است.

شقاقی درباره کاربردهای غیرچوبی این درخت گفت:از بلند مازو، ماده‌ای به نام " تانَن" گرفته می‌شود که در چرم‌سازی کاربرد دارد و با توجه به این که این درخت در جنگل‌های زاگرس نیز می‌روید، در قدیم و در هنگام قحطی، ساکنان آن مناطق، از بذر آن، نوعی نان درست می‌کردند.

کارشناس سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور افزود: این گونه با وجود نورپسندی ، در دوره نهالی، باید در پناه دیگر درختان و نیم سایه باشد تارشد طولی مناسبی کند، در غیر این صورت چنگالی می‌شود.

وی گفت: بلند مازو از نظر سرعت رشد، حالتی در حد راش و افرا دارد و بیش از ‪ ۷۰۰‬سال عمر می‌کند و هم اکنون پایه‌ای از آن با ارتفاع ‪ ۳۵‬متر در طرح جنگلداری گلبند، سری جَمَند، وجود دارد.

کارشناسان می‌گویند: پوست تنه درخت بلندمازو و حتی برگ آن دارای مقدار زیادی " تانن " است و مقدارآن در ‪ ۸‬تا ‪ ۲۵‬سالگی به ‪ ۱۶‬درصد می‌رسد. چوب این درخت، سخت و نفوذ ناپذیراست و برای تهیه تخته بشکه و درمصارف روستایی برای ساخت در و پنجره، ستون و تیر ساختمان به کار می‌رود.

با وجود برداشت زیاد این درخت، تعداد آن در حدی نیست که نیازمند مواظبت خاصی باشد زیرا در جنگل کاری‌ها به نحو گسترده استفاده می‌شود و آمار نشان می‌دهد که در حدود ‪ ۵۰‬درصد از جنگل‌کاری در دامنه‌های جنوبی جنگل‌های شمال، با این گونه‌است.

رییس گروه تولید نهال دفتر جنگل کاری و پارکهای جنگلی سازمان جنگل‌ها و مراتع در این باره گفت: جنگل کاری با بلند مازو اغلب در جلگه و میان بند و دردامنه‌های جنوبی و شرقی انجام می‌شود.

علی‌محمد پورعسکری افزود: نهال‌کاری بلندمازو ، در یک سالگی و بیشتر به صورت ریشه لخت، از آبان تا اسفند انجام می‌شود.

وی گفت: گودال نهال بلندمازو، باید عمیق باشد و به همین دلیل، استقرارش مشکل است و تلفات آن به حدود ‪ ۲۰‬درصد، یعنی دو برابرگونه‌های دیگر، می‌رسد.

این کارشناس ادامه داد: باغ ‌بذر این گونه، به صورت بذری است نه پیوندی و چون ریشه راست و عمیق دارد ، در خاک‌های سنگین، بیشتراز سایر درختان دیده می‌شود.

پورعسکری افزود: نهالهای بلند مازو را می‌توان علاوه برحالت ریشه لخت، به صورت گلدانی هم به جنگل منتقل کرد ولی هزینه‌اش دست کم دو برابر می‌شود،اما این مزیت را دارد که در هر فصلی آن را می‌توان کاشت.

رییس گروه تولید نهال دفتر جنگل کاری و پارک‌های سازمان جنگل ها و مراتع اظهارداشت: آبیاری نهال‌ها به صورت طبیعی و با آب باران انجام می‌شود ولی گاهی در هنگام ضرورت، یکی دوبار آبیاری مصنوعی می‌شوند.

جنگل‌های بلند مازو ، پس از راشستان ها، با ارزش‌ترین تیپ جنگلی شمال ایران محسوب می‌شوند و به دلیل مصارف مختلف صنعتی و سنتی ، از دیرباز به شدت بهره‌برداری شده اند.

بنابرآمار سازمان جنگل‌ها و مراتع، در سال ‪ ،۱۳۶۵‬بلند مازو ‪ ۸/۵‬درصد حجم جنگل‌های شمال را تشکیل می‌داد که این مقدار در سال ‪ ۱۳۷۵‬به ‪ ۸‬درصد کاهش یافت.

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نوشهر و چالوس درباره رویشگاه بلندمازو گفت: بررسی انجام شده در جنگل گلندرود منطقه نوشهر نشان می‌دهد که این گونه در چهار رده و شش تیپ خاک دیده می‌شود.

توفیق احمدی افزود: دراین تحقیق مشخص شد که بلند مازو در رده‌های خاک اینسپتی سول، آلفی سول، انتی سول و مالی سول می‌روید.

وی گفت : در خاک‌های رده اینسپتی سول ، اثر جزیی از شستشوی مواد خاک سطحی و تجمع آنها در خاک زیرین دیده می‌شود و این خاک دارای افق سطحی اکریک است.

احمدی ادامه داد: آلفی سول‌ها دارای افق آرجیلیک هستند و در مناطقی که خاک، حداقل در قسمتی از سال مرطوب است تشکیل می‌شوند.

عضوهیأت علمی دانشگاه آزاد واحد نوشهر و چالوس اظهارداشت : خاک‌های رده مالی سول، تیره رنگ هستند و حداقل یک درصد ماده آلی دارند و در حالت خشک، نرم هستند.

به گفته او از دیگر خاک‌هایی که بلند مازو و در آن می‌روید، انتی‌سول است و به خاک‌هایی گفته می‌شود که در مراحل ابتدایی تشکیل و جوان هستند.

احمدی گفت: بلندمازو اغلب در خاک‌هایی با بافت رسی و رسی لومی که قدرت نگهداری آب و مواد غذایی بالایی دارند، دیده می‌شد و کمبود تهویه و بالابودن آب ، مانع رشد آن نمی‌گردد.

وی ادامه داد: این‌گونه بیشتر طالب خاک‌های اسیدی ضعیف تا قلیایی ضعیف است و حالت اسیدی شدید و قلیایی شدید را تحمل نمی‌کند.



 
 
 
< head > < / head > < head > < / head >