جنگل‌های شمال

مقالاتی درباره جنگل‌های هیرکانی (خزری) در شمال ایران

 
زَربین، شاخص‌ترین سوزنی‌برگ جنگل‌های شمال
ساعت ٩:۱٧ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٢٤ مهر ۱۳۸٦  

زربین، درختی است سوزنی برگ با نام علمی Cupressus sempervirens و از تیره سرو (Cupressaceae) که در برخی از مناطق شمال، نظیر حسن آباد چالوس، رودبار، منجیل، دیلمان، پل زغال، زرین‌گل، علی‌آباد کتول ، رامیان و اِشکِور دیده می‌شود. در جنگل های شمال ایران، یک واریته از این گونه همیشه سبز به نام horizontalis به صورت بومی وجود دارد که به قطر یک متر و ارتفاع ‪ ۳۰‬متر می‌رسد.  

به گفته کارشناسان، منشأ این درخت ممکن است ایران و افغانستان باشد ولی فسیل‌هایی از آن مربوط به دوران سوم زمین‌شناسی یافت شده و به گواهی آثار متعدد، چوب این درخت در گذشته به فراوانی مصرف می‌شده ولی بر اثر مداخلات انسانی، صدمات فراوانی دیده و رو به انقراض گذاشته‌است.

مدیرکل دفتر جنگل کاری و پارک‌های جنگلی سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور در این باره به ایرنا گفت: زربین در خاک‌های آهکی و مارنی به خوبی رشد می‌کند و در جنگل کاری‌ها زیاد استفاده می‌شود.

"محمدعلی هدایتی" افزود : این درخت در مناطق مرطوب و خاک‌های غنی ، به علت رسیدن مواد غذایی به میزان فراوان ، حالت نخی پیدا می‌کند و چون ریشه سطحی دارد «باد افتاده» می‌شود.

وی تصریح کرد: زربین چوب بسیارخوبی دارد ولی سرمای شدید را به مدت طولانی تحمل نمی‌کند و برای همین است که اغلب در دره‌ها می‌روید و وارد مناطق مرتفع و کوهستانی نمی‌شود.

وی اظهار داشت: برای مثال سرمای ‪ ۱۰‬درجه زیر صفر را برای یک شب تحمل‌می‌کند ولی اگر این سرما و یخبندان چند شبانه روز ادامه پیدا کند، به درخت آسیب می‌رسد. 

در گذشته، در جنگل کاری‌های انجام شده در جنگل‌های شمال ، به نحوی گسترده از زربین استفاده شد که با توجه به نیازهای بوم شناختی این گونه ، نادرست بود زیرا زربین در آب و هوای مرطوب و خاک غنی ، نمی‌تواند با پهن برگان رقابت کند. از این رو ، این درخت، رویشگاه‌های کوچک و گسسته دارد.

بااین حال، بنابرتوصیه برخی ازصاحب نظران همچون دکتر "محمدحسین‌جزیره‌ای" ، چهره ماندگار جنگلداری ایران، زربین به دلیل کیفیت بالای چوب و نیز تحمل شرایط اقلیمی سخت و نامساعد، گونه‌ای جالب و نیازمند توجه است.

استادیار جنگلداری دانشگاه آزاد اسلامی واحد نوشهر و چالوس، درباره گونه‌زربین گفت: در رودبار و حسن‌آباد چالوس که رویشگاه اصلی این گونه در شمال است میانگین دما در ماه های سرد، ‪ ۳/۵‬درجه سانتی گراد بالای صفر است.

" فرهنگ اسداللهی" افزود : دراین مناطق، درختان اقلیم مدیترانه‌ای همچون داغداغان، اوری ، لور و افراهای خشکی پسند به همراه زربین دیده‌می‌شود و تعداد گونه‌های درختی و درختچه‌ای آن، انگشت شمار و پوشش علفی آن ضعیف است.

وی ادامه داد: درختچه‌های همراه زربین عبارت‌اند از: شیرخشت، یاسمن زرد، زرشک، انار، سیاه تَلو، اُرمَک و دربعضی از دامنه‌ها و نقاطی که دارای خاک غنی است، درختان کَرکُو، داغداغان، سفید مازو، ون، آلوچه و ولیک دیده می‌شود.

این استادیار جنگلداری اظهار داشت : زربین درختی است خشکی پسند و گرما دوست که بردبار و کم نیاز و در برابر خاک‌های آهکی، مقاوم است.

اسداللهی افزود: این درخت مدیترانه‌ای از رطوبت زیاد گریزان است و خاک‌های مارن آهکی و سنگلاخی را می‌طلبد.

عضوهیأت علمی دانشگاه آزاد واحد نوشهر و چالوس گفت: زیتون، تنها گونه پهن برگ است که با این اقلیم سازگاری پیدا کرده است و به صورت گونه‌ای چند منظوره برای توسعه درخت کاری و مشارکت‌های مردمی، در این اقلیم کشت و پرورش داده می‌شود.

زربین درختی است نورپسند و کند رشد که سالانه به طور میانگین ‪  ۲۵‬تا ‪ ۳۰‬سانتی متر رشد ارتفاعی و ‪ ۲‬تا ‪ ۴‬میلی متر رشد قطری دارد.

چوب زربین مانند چوب سایر درختان سوزنی برگ ، صمغی و معطر و در رطوبت زیاد، مقاوم است. رنگ چوب زربین، سفید شکری، مایل به‌قهوه‌ای و سبک وزن است و قفسه‌هایی که با آن ساخته می‌شود، مانع حمله بید و آفات دیگر به لباس‌های پشمی می گردد.

                    

یکی از کارشناسان ناظر اداره‌ کل منابع طبیعی غرب مازندران گفت: در حسن آباد چالوس که رویشگاه طبیعی زربین است ، این گونه در مناطق تخریب یافته ، به صورت دست کاشت وارد عرصه شده است.

"عباس تقی‌پور گل سفیدی" افزود: زربین‌های دست کاشت درمقایسه با زربین‌های خودرو، برگ‌های روشن تری دارند که شاید دلیل آن غنی‌تر بودن خاک درآن نواحی است.

وی ادامه داد: علاوه بر دره حسن‌آباد ، درنزدیکی مرزن‌آباد نیز زربین دیده می‌شود و این گونه در داخل دره‌ها، با درختان پهن برگ، آمیخته شده است.

این کارشناس ارشد جنگلداری اظهار داشت: در بعضی از مناطق دره حسن‌آباد ، سرو نقره‌ای و کاج اِلدار که گونه‌هایی غیر بومی هستند کاشته شده‌است که‌چندان معقول به نظر نمی‌رسد.

تقی پور با بیان اینکه در حسن‌آباد، زربین‌هایی با قطر دو متر دیده شده است گفت: در این منطقه در لا به لای درختان زربین، گاه لِوَر و آزاد مشاهده می‌شود.

کارشناس ناظر اداره‌کل منابع طبیعی غرب مازندران ادامه داد: طرح‌جنگلداری حسن‌آباد، چند سال قبل تهیه شده است و این منطقه حفاظت شده وذخیره گاهی ، تا پیش از این ، طرح مدون نداشت.

وی تأکید کرد: ‪ ۹۰‬درصد آسیب‌ها و تخریب‌هایی که به زربین‌های حسن آباد وارد شده، بر اثر نداشتن طرح جنگلداری و ‪ ۱۰‬درصد آن تخریب روستاییان بوده است.

این کارشناس ارشد جنگلداری گفت: دراداره طرح جنگلداری حسن‌آباد، باید به مسائل اجتماعی و اقتصادی منطقه و رونق دادن به گردشگری توجه شود.

تقی پور افزود: به دلیل سخت‌گذر بودنِ عمومی منطقه، لازم ‌است جاده‌هایی ساخته و مسائل مربوط به نگهداشت جنگل، نظیر جلوگیری از آتش سوزی و قاچاق چوب، در نظر گرفته شود.

کارشناس ناظر اداره‌کل منابع طبیعی غرب مازندران اظهار داشت: چون خاک منطقه، آهکی است و براثر بارندگی شسته می‌شود، برنامه‌های آبخیزداری هم باید جدی گرفته شود.

وی درباره برداشت علمی چوب زربین در حسن‌آباد گفت: هم‌اکنون درختان باد افتاده، جمع‌آوری و استفاده می‌شود ولی قطع درخت، منع قانونی دارد.

تقی پور اضافه کرد : به نظر من، گاهی لازم است که برخی پایه‌های زربین قطع گردد و بهتر است این منع قانونی، پس از فراهم شدن مقدمات، برطرف شود.

برای حفظ گونه زربین، ذخیره‌گاه حسن‌آباد چالوس در نزدیکی جاده کندوان ، به مساحت ۷۳۹۷ ‬هکتار و با هسته مرکزی ۲۷۰۰ ‬هکتار در نظر گرفته شده است.

همچنین در ذخیره‌گاه "سیدان" استان گیلان با مساحت ‪ ۳۰۰‬هکتار و ذخیره‌گاه "زرین گل" استان گلستان با مساحت ‪ ۱۱۵‬هکتار، از این گونه محافظت می‌شود.



 
 
 
< head > < / head > < head > < / head >