جنگل‌های شمال

مقالاتی درباره جنگل‌های هیرکانی (خزری) در شمال ایران

 
شمشاد، الماس جنگل‌های شمال
ساعت ٧:٤٢ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ٢٦ مهر ۱۳۸٦  

           

شمشاد با نام علمی  Buxus hyrcana  درختی است از تیره شمشاد (Buxaceae) که از گونه های پهن برگ و همیشه سبز جنگلهای شمال محسوب می شود.

به دلیل تخریب گسترده رویشگاه های شمشاد خزری در دهه‌های اخیر، این گونه جزء جوامع ذخیره گاهی در نظر گرفته شده است.

عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران در این ‌باره به خبرنگار ایرنا گفت: شمشاد، گونه‌ای نیمه انحصاری (نیمه ‌اندمیک) است زیرا در جمهوری آذربایجان نیز وجود دارد.

"حبیب زارع " افزود : این درخت ، گونه‌ای کند رشد و با چوب مرغوب و یکی از پنج گونه پهن برگ همیشه سبز جنگل‌های شمال است.

وی تأکید کرد: برای ما حق حیات همه گونه‌ها مهم است و گونه‌هایی وجود دارند که بیش از شمشاد در معرض خطر انقراض هستند ولی شناخت چندانی نسبت به آنها وجود ندارد.

این پژوهشگر ادامه داد: ذخیره‌گاه‌های در نظرگرفته شده، از انقراض شمشاد جلوگیری می‌کند و بنابراین، شمشاد در معرض تهدید است، نه انقراض ، ولی اکوسیستم‌های آن در حال تخریب است.

زارع گفت: شمشاد، بذردهی فراوان و قوه نامیه بذر بالایی دارد و همین، به حفظ آن کمک می‌کند. بااین حال نباید بهره ‌برداری شود زیرا آسیب‌پذیر است و به دلیل تخریب در ارتفاع پایین و ناسازگاری با ارتفاع بالا، محدودیت رویشگاه دارد.

عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی مازندران اضافه کرد: بالاترین ارتفاع رویش این درخت که‌دیده شده، ۱۶۰۰ ‬متر و مربوط به دره "شیرین رود" در دودانگه ساری است و غنی‌ترین و بکرترین جنگل آن در "خیپوس" ساری قرار دارد.

وی تصریح کرد: اهمیت دیگر شمشاد، ارزش زیبایی شناختی آن است زیر ساقه متمایل به سفید و برگ همیشه سبز دارد و ترکیب رنگ مناسبی در جنگل به وجود می‌آورد.

زارع با انتقاد از ویلاسازی در جنگل‌های جلگه‌ای شمال گفت: معلوم نیست در مناطقی مانند چلک و مزگاه در نوشهر، به چه نحو مجوز ساخت صادرمی شود و اوضاع به صورتی‌است که شمشاد در حیاط بعضی از خانه‌ها واقع شده‌است!

این پژوهشگر بیان داشت: از روستای خیرود در شرق نوشهر به آن طرف ، در داخل جنگل ساخت و ساز می‌شود و در چلندر، جنگل‌های شمشاد تبدیل به بیشه‌زار شده است.

به گفته او بهترین جنگل‌های شمشاد با قطری تا حد ‪ ۴۰‬سانتی متر در مزگاه وجود دارد ولی آن هم وضع مطلوبی ندارد و باید به داد جنگل‌های شمشاد مزگاه رسید.

زارع افزود: من و آقای طالشی در جنگل‌های شرق نوشهر، جامعه آندراخنه ـ اسپیره‌ستان را شناسایی کرده‌ایم. ضمن آنکه در این منطقه، جوامع انجیلی ـ شمشادستان، نمدار ـ شمشادستان، خرمندی ـ شمشادستان، لیلکی ـ شمشادستان، و همچنین زیر جامعه سرخدار وجود دارد.

کارشناسان می گویند: چوب شمشاد درگذشته یکی از مهم‌ترین گونه‌های صادراتی ایران بود و برای ساخت دوک نخ ریسی و مبل های درجه یک و همچنین منبت کاری و ساخت وسایل تزئینی استفاده می‌شد.

  

یکی از پژوهشگران مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران در این باره گفت: با وجود محافظتی که از شمشاد می‌شود، قطع آن همچنان ادامه دارد.

" یوسف گرجی بحری " افزود : چون شمشاد در نزدیکی محل زندگی مردم و در دسترس بود، همیشه در معرض قطع قرار داشت و چوب مرغوب و گرانی دارد و تا همین چند سال پیش، رفتگران با سرشاخه‌های آن جارو درست می‌کردند.

وی تصریح کرد: در اروپا نیز شمشاد وجود دارد ولی نوع آن با شمشاد خزری که فقط در شمال ایران و منطقه قفقاز می‌روید، متفاوت است.

این پژوهشگر ادامه داد: شمشاد در مناطق جلگه‌ای و تاحدی کوهپایه‌ای دیده می‌شود و در حالت انفرادی و خالص، می‌میرد و باید اشکوب بالایی داشته باشد.

گرجی اظهار داشت: برای مثال در جنگل‌های "سی‌سَرا" در کلارآباد، بعد از قطع درختان بلوط که اشکوب بالایی بود، نابودی شمشادها شروع شد. ولی در پارک جنگلی سی‌سنگان نوشهر، شمشادها به دلیل در سایه بودن، سالم و سرپا هستند.

وی با اشاره به وجود شمشادهای قطور در جنگل مزگاه در نوشهر گفت: شمشاد در تیپ‌های مختلف دیده می‌شود که بارزترین آن، تیپ بلوط ـ شمشاد و تیپ راش ـ شمشاد است که به ترتیب در پارک جنگلی سی‌سنگان و تنکابن وجود دارد.

گرجی ادامه داد: این درخت، خاک‌های رسی و سنگین را می‌پسندد و درختی در حال انقراض است و به شدت باید محافظت شود. به ویژه درمناطق روستایی که تخریب بیشتر است.

استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد نوشهر و چالوس درباره ویژگی های درخت شمشاد گفت: این گونه به علت وضعیت اقلیمی و ادافیکی(خاکی) ویژه‌ای که دارد، در رویشگاه‌های معتدل مانند پارک جنگلی دکتر درستکار، سی‌سرا، سی‌سنگان، توسکاتک و جنگل‌های لیره‌سر مشاهده می‌شود.

" فرهنگ اسداللهی" افزود: متأسفانه امروز براثر بهره‌برداری‌های غیرعلمی و قطع‌های یکسره، بسیاری از شمشادستان ها به زمین‌های کشاورزی و مسکونی تبدیل شده است.

وی درباره جوامع گیاهی شمشاد در جنگل‌های شمال گفت: بلوط ـ شمشادستان، زنگی دارو ـ شمشادستان، راش ـ شمشادستان، نمدار ـ شمشادستان از جمله این جوامع هستند.

این استادیار دانشگاه اضافه کرد: جامعه ازملک ـ شمشادستان را این جانب در سال ‪ ۱۳۵۹‬معرفی کردم و همچنین در سال ۱۳۷۷ ‬با همکاری آقایان زارع و رحمانی، برای نخستین بار جامعه داغداغان ـ شمشادستان در جنگل‌های مزگاه نوشهر شناسایی شد.

اسداللهی تأکید کرد: شمشاد گونه‌ای نادر و در حال انقراض است و باید در قالب پارک جنگلی و ذخیره‌گاه، این گونه بومی و منحصر به فرد را حفظ کنیم.

وی تصریح گفت: این درخت، گرماپسند و بومی منطقه خزری است که در نواحی جلگه‌ای انتشار یافته و در بعضی مناطق، مانند لیره‌سر، درداخل راشستان ها نفوذ کرده است.

استادیار دانشگاه آزاد واحد نوشهر و چالوس افزود: شمشاد ، درختی سایه پسند است و تحمل آفتاب شدید را ندارد. بنابراین باید اکوسیستم آن به‌صورت طبیعی و دست نخورده حفظ شود.

اسداللهی گفت : مداخله در توده‌های شمشاد، با توجه به بافت و تنوع زیستی و دگرگونی اکوسیستم، به نابودی آن منتهی می‌شود.

کارشناسان می‌گویند: جنگل شمشاد، اغلب بسیار انبوه و مرطوب است و انبوهی درختان و نهال‌های شمشاد، گاه به حدی‌است که نه تنها عبور و مرور را مشکل می کند، بلکه پناهگاه خوبی برای جانواران وحشی است.

همچنین انبوهی جنگل شمشاد مانع از تابش خورشید و رسیدن نور به‌خاک می‌شود و در نتیجه، سطح زمین فقط از تعداد بسیار زیادی نهال شمشاد و خزه خاک زی و اندکی سرخس و بعضی نهال‌های سایه پسند پوشیده می شود. بنابراین حفظ جنگل‌های شمشاد ، باعث حفظ جانواران و اکوسیستم طبیعی منطقه می‌گردد.



 
 
 
< head > < / head > < head > < / head >