جنگل‌های شمال

مقالاتی درباره جنگل‌های هیرکانی (خزری) در شمال ایران

 
تُوسکا، درخت ارزشمند و ناشناخته جنگل‌های شمال
ساعت ۱٠:٠٧ ‎ب.ظ روز شنبه ٥ آبان ۱۳۸٦  

                                                                                               

                توسکای ییلاقی (Alnus subcordata)

       

 

                        

                                 توسکای قشلاقی(Alnus glutinosa)

 

    جنس توسکا با نام علمی  Alnus  Miller درختی است از تیره تُوس (Betulaceae) که بر طبق آمار در حدود ‪ ۹‬درصد حجم چوب جنگل‌های شمال را تشکیل می دهد. این درخت تند رشد و رطوبت پسند در جنگل‌های شمال، در دو گونه ییلاقی (  A. subcordata) و قشلاقی ( A. glutinosa)  دیده می‌شود و از پرکاربردترین درختان برای خشکاندن زمین‌های باتلاقی است.

توسکا در مقایسه با دیگر درختان جنگل‌های خزری، دیرزیستی کوتاهی دارد و بیش از ‪ ۱۰۰‬سال عمر نمی‌کند و منتهای رشد آن در ‪ ۵۰‬سالگی است.

یکی از کارشناسان سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور در این ‌باره به ایرنا گفت: توسکا برای حفظ اکوسیستم مناطق ماندابی و زهکشی خاک، گونه‌ای ارزشمند و مهم است.

"غلامرضا هادی‌زاده" افزود: این درختِ نورپسند، طالب خاک مرطوب و تاحدی غنی است ولی رطوبت خاک برایش مهم‌تر است و حتی در زمین‌های ماسه‌ای کنار دریا نیز می‌روید.

وی ادامه داد: قدرت جذب آب در توسکا زیاد است و مانند گونه اوکالیپتوس، یکی از مصارف آن، کم کردن آب در زمین‌های بسیار مرطوب و پرآب است.

به گفته این کارشناس، توسکا اغلب در کنار رودخانه‌ها وجاده‌های جنگلی دیده می‌شود و در داخل جنگل، کمتر مشاهده می‌گردد.

هادی‌زاده اظهار داشت: برگ این درخت، مطلوب دام نیست و به دلیل داشتن ماده‌ای روغنی، خاک اطراف درخت را برای رویش نهال، نامساعد می‌کند.

این کارشناس سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری افزود: توسکا آفت و بیماری فراگیر و مهمی ندارد و فقط لارو نوعی حشره برگ خوار، مناطق محدودی را آلوده می‌کند و در نتیجه برگ این درخت به شکل توری درمی‌آید.

وی در باره مصارف محلی این گونه تصریح کرد: جنگل نشینان از چوب آن برای ساختمان‌سازی و نظایر آن استفاده نمی‌کنند زیرا ترد و شکننده است ولی به دلیل نقش و نگارهای زیبا، برای روکش‌سازی مناسب است.

هادی زاده گفت: این درختِ دو پایه، اغلب با گونه "پلت" که سرشت بوم شناختی مشابهی با آن دارد، در دره‌ها و مناطق مرطوب، به صورت گونه همراه دیگر درختان دیده می‌شود.

وی بیان داشت: توسکا اولین درخت جنگل‌های شمال است که در فصل رویش، برگ درمی‌آورد و آخرین گونه‌ای است که خزان می‌کند.

یکی از کارشناسان ارشد صنایع چوب سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور درباره ویژگی‌های چوب توسکا گفت: چوب این درخت به رنگ کرم مایل به قرمز و گاهی دارای لکه‌های مغزی قهوه‌ای است.

" یدالله حسین‌پور" افزود: چوب توسکا، نرم یا نیمه سخت، سبک و کار با آن آسان است و به خوبی پرداخت می‌شود و رنگ می‌پذیرد.

وی ادامه داد: قابلیت برش، نگهداری میخ و پیچ، چسب پذیری و رنگ کاری در این چوب بالاست.

حسین‌پور اظهارداشت: با این که چوب توسکا در کل، کم‌دوام است، مقاومت زیادی در آب دارد و از این رو در ساخت قایق و بناهای آبی کاربرد دارد.

این کارشناس ارشد سازمان جنگل‌ها و مراتع گفت: در ایران از چوب این درخت برای جعبه‌سازی و در نجاری اغلب برای توکاری و همچنین در صنایع روکش و تخت لایه سازی استفاده می‌شود.

وی درباره دیگر ویژگی‌های چوب توسکا گفت: این چوب در مقطع عرضی، بافتی همگن و " راست تار" دارد و جزو چوب‌های پراکنده آوند و بدون "درون چوب" مشخص است.

حسین‌پور افزود: دوایر سالیانه این درخت، پهن و مشخص و تاحدودی موج‌دار است ولی در برش طولی، چندان مشخص نیستند.

به گفته او، از چوب درخت توسکا در صنایع نئوپان و فیبر و کاغذسازی نیز استفاده می‌شود.

"میثم میارعباسی" کارشناس ارشد جنگلداری دراین ‌باره به ایرنا گفت: جنس توسکا دارای ‪ ۳۵‬گونه است که فقط دو گونه آن به نام‌های توسکای ییلاقی و توسکای قشلاقی در ایران انتشار دارد.

وی افزود: توسکای قشلاقی مختص جنگل‌های شمال است و بیشتر در قسمت جلگه‌ای و کم ارتفاع، از جمله حاشیه رودخانه‌ها و مزارع و مناطق نیمه باتلاقی و ساحلی می‌روید.

میارعباسی گفت: در بیشتر پلاژها ازتوسکا برای سایبان استفاده می‌شود و در جنگل‌های شمال، رودخانه‌ای را نمی‌توان یافت که درکنارآن درخت توسکا نباشد.

این کارشناس ارشد جنگلداری اظهارداشت: توسکا گونه‌ای است وابسته به آب و خاک که با محیط های مختلف سازگار می‌شود و در حدود ۸۳۰۰ ‬سال پیش از اروپا و قفقاز وارد جنگل‌های شمال ایران شد.

وی گفت: این گونه در بیشتر جوامع گیاهی به صورت درخت همراه دیده می‌شود و باگونه‌هایی نظیر شمشاد، راش، مَلج، خُرمَندی، سفید پَلت و حتی وَن تشکیل جامعه می‌دهد.

میارعباسی تأکید کرد: هم زیستی با اکتینومیست‌های تثبیت‌کننده نیتروژن، این درخت را به یک گونه حاصلخیز کننده خاک تبدیل کرده است و می‌توان در جنگل‌کاری‌های آمیخته از فواید این هم زیستی برای افزایش‌ ابعاد درختان همراه آن سود جست.

وی ادامه داد: این گونه با دامنه بردباری بوم شناختی گسترده، درمناطقی که خاک معدنی مناسب و رطوبت کافی وجود داشته و یا خاک، به هم خورده باشد، به سرعت مستقر می‌شود و گونه پیشاهنگ در توالی اکوسیستم جنگل محسوب می‌گردد.

این کارشناس ارشد جنگلداری افزود: باتوجه به سرشت این گونه، می‌توان آن را در اطراف رودخانه‌ها کاشت که باعث تثبیت خاک کنار رودخانه‌ها و در نهایت رفع کمبودهای موجود در تأمین چوب می‌شود.

به گفته میارعباسی از توسکا می‌توان برای زهکشی مناطق آبرفتی و توربزارها و جلوگیری از فرسایش آبی منطقه مورد نظر استفاده کرد.

وی افزود: چوب خشک توسکا، بهترین هیزم است و پوست آن در دباغی کاربرد دارد.



 
 
 
< head > < / head > < head > < / head >