جنگل‌های شمال

مقالاتی درباره جنگل‌های هیرکانی (خزری) در شمال ایران

 
مشکلات اقتصادی و اجتماعی در جنگل های شمال
ساعت ٧:٢٢ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٩ امرداد ۱۳۸٦  

ریشه یابی بسیاری از طرح ها و برنامه های ناکام ونیمه موفق در شمال کشور نشان می دهد که یکی از دلایل مهم این ناکامی ها نبود بستر مناسب یا وجود مشکلات اقتصادی و اجتماعی است.

کندی بسیار زیاد اجرای طرح خروج دام از جنگل‌های شمال ، معضلات مربوط به قاچاق چوب ، دشواری‌های حفاظت از جنگل ، از جمله پیامدهای این مشکلات است که جنگلهای شمال با آن رو به رو است.

این کارشناسان در گفت و گو با خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) ضمن برشمردن مسائل موجود، بر لزوم حل این مشکلات برای حفظ بهتر جنگل‌ها تاکید کردند.

یکی از کارشناسان ناظر اداره‌کل منابع طبیعی غرب مازندران در این‌باره به ایرنا گفت : یکی از موارد مهم درشمال کشور، طرح خروج دام از جنگل است که درپی آن، نه تنها مشکلات اجتماعی و اقتصادی منطقه حل نشد، بلکه بیشتر هم شد.

" عباس تقی‌پور گل سفیدی" افزود: بی‌اطلاعی ازخواست دامداران و توقعات فرزندان آنان و همچنین چندگانگی درحقوق ارتفاقی اختصاص یافته به دامداران ، انگیزه ماندن آنان را بیشتر و مشکلات را افزون تر کرد.

وی ادامه داد : برخورد قاطع نکردن مراجع قضایی با دامداران و حتی زیر سوال بردن نیروهای منابع طبیعی باعث شد وضع فعلی به وجود آید و هیچ حوزه آبخیزی در شمال وجود ندارد که از دام خالی شده باشد.

تقی پور بیان داشت : بسیاری از روستاییان جنگل‌نشین دارای خودرو نیسان ، قاطر و اره موتوری هستند و حدس زدن شغلشان آسان است.

این کارشناس ارشد جنگلداری افزود: گسترش طبیعت گردی به نفع جنگل نشینان است و نظر برخی که ورود گردشگران را مساوی با تخریب فرهنگی و اخلاقی مردم محلی می‌دانند، درست نیست.

بنابرآمار، جمعیت ساکن در شمال، در طول نیم قرن اخیر ‪ ۱۰‬برابر شده و به حدود هشت میلیون نفر رسیده است.

در نظر گرفتن ساکنان موقت و گردشگران حاکی از کمبود جا در منطقه شمال است که زمینه را برای تخریب جنگل فراهم می‌کند.

به اعتقاد کارشناسان هر چه مشکلات اجتماعی و اقتصادی بیشتر باشد ، تجاوز به جنگل افزون تر و حفاظت از آن دشوارتر می‌شود.

یکی از کارشناسان سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور گفت: نفس ملی شدن جنگل‌ها و مراتع (درسال ‪ (۱۳۴۱‬برای اعمال مدیریت یکنواخت ، اجرای برنامه‌های مترقی، سلب مالکیت از اشخاص، جلوگیری از اجرای برنامه‌های پراکنده و اعمال سلیقه‌های محلی، در کنار خلا هسته‌های کارشناسی قوی ، می‌توانست اتفاقی مطلوب و مفید تلقی شود.

" ابراهیم محمودپور" اضافه کرد : با سلب مالکیت اشخاص، کسانی که‌بیشترین سود را بردند، رعایای گله‌های دامداری متعلق به مالکان بزرگ (گالش ها) که از محروم‌ترین گروه‌های اجتماعی به حساب می‌آمدند بودند.

وی گفت : رشد ناموزون صنعتی و گسترش شهرنشینی ، حاشیه نشینی روستاییان، بروز نابسامانی‌های فرهنگی، شروع تنش‌های اجتماعی و درپی‌آن بحران‌های‌اقتصادی و تزلزل سیاسی در هیات حاکمه‌وقت، خروج ارز و سرمایه از کشور، بخش صنعت را با رکود مواجه کرد.

محمودپور تصریح کرد: فروپاشی نسبی مدیریت دولتی بر منابع ملی از سال ۱۳۵۶ ناآگاهی عده زیادی از مردم نسبت به نقش منابع طبیعی تجدیدشونده درحفاظت از منابع حیاتی و زندگی انسان و علل دیگر، تصرف، تخریب و تبدیل جنگل هارا در سال‌های اول انقلاب، به نوعی مبارزه عمومی و ضد استعماری تبدیل کرده بود.

کارشناس سازمان جنگل‌ها یادآور شد : وقوع جنگ تحمیلی ، امکان تبیین جایگاه و نقش منابع طبیعی را به تاخیر انداخت و به جنگل‌های شمال، آسیب های جدی و فراوان وارد شد.

وی افزود: تهاجم، تخریب و تصرف اراضی ملی و جنگل‌ها، در سال‌های بعد مهار شد ولی از بین نرفت، البته این بار، دیگر تخریب جنگل به معنای تولید برای خودکفایی نبود و بلکه افزایش جمعیت روستایی و مسائل دیگر فشار مضاعفی بر جنگل تحمیل کرد.

به گفته محمودپور، در حدود یک میلیون و ‪ ۳۰۰‬هزار نفر در ‪ ۱۸۱‬هزارخانوار ساکن در محدوده حوزه‌های آبخیز شمال کشور زندگی می‌کنند و ‪ ۴۸‬درصد از کل آبادیهای داخل و حاشیه جنگل ، کمتر از ‪ ۲۰‬خانوار دارند.

نماینده سازمان‌های مردم نهاد (سَمَن) در معاونت مناطق مرطوب و نیمه مرطوب سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور دراین‌باره به ایرنا گفت : مشکل تامین سوخت روستاییان هنوز به طور کامل حل نشده‌است.

"صادق رحمتی" افزود: جانشینی سوخت فسیلی به جای سوخت گیاهی که در شورای برنامه‌ریزی کشاورزی و آب درسال ‪ ۱۳۶۸‬درنظرگرفته شده بود،به دلیل ضعف شناخت دقیق و همه جانبه این پدیده، تاکنون بسامان نشده است.

به گفته او شیب و فرسایش خاک در کوهستان و بالا بودن هزینه کشاورزی در آن ، ضعف خدمات رسانی رفاهی و بهداشتی و آموزشی به روستاییان ، نوعی "فقرساکت"  را  بر  جوامع  محلی  حاکم کرده‌است  که  جوابگوی آن، استفاده ‌روستاییان از جنگل است.

رحمتی اظهار داشت : برخی روستاییان شمال کشور ، به فعالیت‌هایی همچون زراعت چوب، نوغان داری، زنبور داری و صنایع چوب اشتغال دارند.

این نماینده   سَمَن تاکید کرد : لازم است شیوه‌های بهره‌وری از جنگل با مشارکت جوامع محلی شناخته شود.

وی افزود: باید  با  بررسی  نظر جنگل نشینان در مورد مشکلات موجود، راه حل هایی پیشنهاد شود که خود آنان را سهیم کند.

وی ادامه داد : شایسته است در قالب طرح حمایت از جنگل‌های کوهستانی، با مشارکت جوامع محلی و با همکاری ذینفعان دولتی ، بخش خصوصی و مردم ، درپی رفع مشکلات برآییم.

رحمتی ااضافه کرد : طرح‌های مذکور، طبق نمونه‌گیری " تصادفی طبقه‌ای" که طبقات را براساس میزان مشکلات موجود و میزان آسیب پذیری به سه دسته "مناطق بحرانی" ، " آستانه بحرانی "  و  " غیربحرانی " تقسیم می‌کند، بررسی می‌شود.

او توضیح داد: در ابتدا حوزه‌های آبخیز مورد عملیات ، شناسایی می‌شود و سپس با انتخاب خانوارهای نمونه درآن حوزه و ثبت مشکلات آنها، با تحقیق و بررسی جوانب امر، درصدد یافتن راهکار از ذینفعان بر می‌آییم.

به گفته رحمتی تاکنون سه طرح در قالب حمایت از جنگل‌های کوهستانی با مشارکت جوامع محلی در بلده نور، صفارود رامسر، فَشکور و ناتر چالوس مشخص شده و در حال اجراست.

طبق آمار سازمان جنگل‌ها و مراتع تا پایان سال ‪ ۸۴‬از چهار میلیون و ‪۳۷‬ هزار واحد دامی موجود در جنگل‌های شمال یک میلیون و ‪ ۵۴‬هزار واحد از جنگل خارج شده است.

به گفته کارشناسان امر ، قاچاق چوب به دلیل آزادی واردات چوب و افزایش حفاظت جنگل از جمله آغاز به کار یگان حفاظت کاهش یافته و قاچاق کنونی درختان جنگلی بیشتر به صورت محلی است.



 
 
 
< head > < / head > < head > < / head >