جنگل‌های شمال

مقالاتی درباره جنگل‌های هیرکانی (خزری) در شمال ایران

 
دکتر حبیب الله ثابتی
ساعت ۱٢:٢٠ ‎ب.ظ روز جمعه ٢۸ تیر ۱۳۸٧  

 

دکتر حبیب الله ثابتی (سالنامه بنگاه جنگلها، ۱۳۲۹)

 

 

درپی درگذشت دکتر حبیب الله ثابتی (1293- 1387)، گیاه شناس و جنگل شناس برجسته ایران، یادداشتی از دکتر محمد حسین جزیره ای (1301، بندرانزلی)، چهره ماندگار  جنگلداری  کشور ، در  فصلنامه  دهاتی (ش 58، تیر 1387، ص41)  چاپ شد  که در زیر می آید:

 

شنیدن خبر مرگ استاد دکتر حبیب الله ثابتی، برای همه کسانی که از خدمات او در عرصه علمی کشور آگاه اند و نیز آنهایی که با وی در سازمان های آموزشی، پژوهشی و اجرایی ایران ارتباط تنگاتنگ شغلی داشته اند بسی ناگوار و تأثر برانگیز بود که در 94 سالگی او و در تاریخ 13/2/1387 رخ داد.

ثابتی پس از طی دوره دبیرستان، به دانشکده کشاورزی کرج راه یافت و با احراز درجه مهندسی کشاورزی از آن، در سال 1314 خورشیدی فارغ التحصیل شد و سال ها در همین مؤسسه علمی کشور به فعالیت های ثمربخشی در رشته مورد علاقه خود، یعنی گیاه شناسی، پرداخت.

در آن سال ها، اساتیدی از کشورهای خارجی به تعلیم دانشجویان در این دانشکده اشتغال داشتند که از جمله آنها باید از پروفسور دکتر گائوبا، دانشمند گیاه شناس اتریشی، یاد کرد. ثابتی و میردامادی از جمله دانشمندان معدود بودند که با این استاد نامی در جمع آوری نمونه های گیاهی گوناگون از گیاهان کشور و به ویژه از فلور جنگلی ایران همکاری داشتند. فعالیت های این گروه در سال های پیش از 1320 خورشیدی جریان داشت و اگرچه پس از دستگیری و تبعید گائوبا از ایران به استرالیا به وسیله قوای نظامی متفقین که ایران را به اشغال خود درآورده بودند، چندی دچار وقفه شد اما پس از مدتی نه چندان طولانی، دوباره به صورت فردی یا گروهی توسط دو دانشمند نامبرده ادامه یافت. در آن روزگاران شبکه راه های کشور چندان گسترده و مناسب نبود و برای جمع آوری نمونه های گیاهی می بایست مسافت های طولانی در کوهستان ها پیاده یا بر پشت چهارپایان طی شود و با خستگی های فرساینده ای که از این طریق بر پژوهندگان مستولی می شد، اگر عشقی عمیق و همتی عالی محرک آنان نبود چه بسا که در همان اوایل کار، این رشته را رها می کردند؛ اما ثابتی چندین ده سال به این کار ادامه داد که نتیجه آن پدیداری اثری کم نظیر با عنوان «جنگل ها، درختان و درختچه های ایران» بود که در سال 1355 توسط وزارت کشاورزی  به چاپ رسید. بعدها دانشگاه یزد با موافقت وزارت مزبور تجدید طبع این اثر را که مورد درخواست مصرانه محققان و دانشجویان بود در سه نوبت دیگر عهده دار گردید.

ثابتی درجه دکترای خود را در گیاه شناسی از دانشگاه نانسی فرانسه به دست آورده بود و سال های متمادی، از سویی در دستگاه جنگلبانی کشور در سمت های پژوهشی مرتبط باتخصص خود و از سوی دیگر، در دانشکده کشاورزی کرج با عنوان استاد، رنج این خدمت دوگانه را بر عهده داشت و علاوه بر اثر پیش گفته، آثار ارزشمند دیگری همچون «اقالیم حیاتی ایران» ، «صنوبر در ایران» و «درختان جنگلی ایران یا راهنمای جنگلبانان» از خود به یادگار گذاشت.

ثابتی مدتی نیز در سمت دبیر کل باغ های گیاه شناسی کشور در ایجاد باغ گیاه شناسی در تهران، که هم اکنون در حیطه تشکیلاتی مؤسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع واقع و تحت عنوان «باغ ملی گیاه شناسی کشور» دایر است زحمت کشید.

در روزهایی که ثابتی در قید حیات بود، در نامه ای به یکی از همکاران قدیمی خود نوشته بود:«هفتاد سال پیش و قبل از آنکه مرحوم ساعی جنگلبانی را به وجود آورد شروع نمودم. مرحوم دهخدا در سال 1323 چند ماهی در کرج بود و بنده از دانش ایشان بهره مند شدم؛ نام های گیاهان و درختان را از من گرفت و در فرهنگ دهخدا به چاپ رسانید و به من توصیه کرد این مطالعات را چاپ کنم. دکتر خانلری، رئیس انتشارات دانشگاه، در سال 1326 کتابم را در چاپخانه مجلس چاپ کرد و به من محبت کرد». و در جای دیگر نیز نوشته: «از حق نباید گذشت در این مدت سی سال جوانان بیشتری ظاهر شدند، مطالعات عمیقی در گیاه شناسی کرده اند: روانشاد جوانشیر، دکتر مصدق، دکتر ایرانشهرو سایرین مطالعات عمیقی نموده اند و جای افتخار و خوشوقتی است».

روزی هم کتاب «واژگان کشاورزی» تألیف آقای مهندس داهی به دست او رسید، از این که این اثر علمی به او اهدا شده و این موضوع می رساند که هنوز فراموش نشده به سختی گریسته بود.

در نامه ای دیگر چنین نوشته:« باید اذعان کرد که بیشتر جوانان ایرانی که در خارج تحصیل می کنند از لحاظ هوش و استعداد از غربی ها بالاترند و این تعصب نیست و «قولی است که جملگی برآن اند» بسیاری از آنان از لحاظ علمی شهرت یافته اند مانند دکتر نادری در کشفیات فضایی و سایرین که از افتخارات ایران به شمار می آیند و بنده کوچک تر از آنم که خود را در ردیف این دانشمندان به شمار آورم».

این ها را نوشتم تا جوانان دریابند که پیش کسوتان آنها در چه شرایطی و با تحمل چه مشقاتی به کار پرداختند و کار خود را عاشقانه دنبال کردند و سنگ بنای اولیه ساختمانی را بنیاد نهادند که دیگران باید به تکمیل بنای آن ادامه دهند تا این بنا به اوج رفعت خود برسد که ان شاء الله خواهد رسید. یادش گرامی باد که دین خود را به وطن خویش به خوبی ادا کرد و هرچند که کولباری از تلخکامی بر شانه هایش سنگینی می کرد.



 
 
 
< head > < / head > < head > < / head >