جنگل‌های شمال

مقالاتی درباره جنگل‌های هیرکانی (خزری) در شمال ایران

 
مهندس کریم ساعی
ساعت ۱٠:٤۸ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ٤ دی ۱۳۸٧  

 

 مهندس کریم ساعی را پایه گذار جنگلداری علمی در ایران می دانند. وی در سال 1289 در مشهد متولد شد و تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در زادگاه خویش به اتمام رساند. تحصیلات دانشگاهی خود را در مدرسۀ عالی(دانشکده) فلاحت دانشگاه تهران گذراند و در سال 1310 با درجۀ مهندسی فارغ‌التحصیل شد. سپس با قبولی در چهارمین دورۀ اعزام محصلین به خارج، به مدت دو سال در مدرسه مونپلیه(Montpellier) در انستیتو اگرونومیک فرانسه به تحصیل ادامه داد و با درجه ممتاز فارغ‌التحصیل گردید. به دلیل موفقیت‌هایی که در فرانسه کسب کرده بود، مجله علمی تخصصی Revue du bios او را به عنوان یکی از چهره‌های شاخص علم جنگل معرفی کرد. پس از اتمام این دوره، برای ادامۀ تحصیل به آمریکا اعزام شد و با تحصیل در رشته آمار و جنگل، در سال 1316 موفق به اخذ درجۀ فوق لیسانس از دانشگاه برکلی(Berkeley) در ایالت کالیفرنیا شد.

در سال 1317 در ادارۀ کل فلاحت که زیر مجموعۀ وزارت اقتصاد ملی بود و ریاست آن را مهندس محمد بیات داشت، دایره ای به نام «دایرۀ جنگل» تأسیس و تصدی آن در سال 1318 به مهندس کریم ساعی داده شد. بر اثر اقدامات وی توجه اداره کل کشاورزی بیش از پیش به موضوع جنگلها معطوف و با پیگیری‌های مستمر او، در سال 1319 دایره جنگل که نهادی کوچک بود به «اداره جنگلبانی» به ریاست خود وی ارتقا یافت. در سال 1321 ادارۀ جنگلبانی به ادارۀ کل جنگلها تغییر نام یافت و ریاست آن بر عهدۀ ساعی گذاشته شد.  

در این سال‌ها سوء استفاده‌کنندگان و غارتگران منابع طبیعی از تدوین مقررات و قانون جنگل که به همت او و همکارانش تهیه شده بود ناخشنود بودند و با تشکیل پرونده‌ای او را روانه دیوان کیفری و از کار برکنار کردند.

در بخش آموزش، به پیشنهاد مهندس ساعی در سال 1321 رشتۀ جنگل در دانشکدۀ کشاورزی دانشگاه تهران به تصویب رسید و او با سمت استاد دانشگاه مشغول تدریس شد. نشر علوم جنگل و مرتع به صورت مدون برای نخستین بار پس از بازگشت وی به میهن آغاز شد و در همین سال نشریه‌ای را با نام «شمه‌ای دربارۀ جنگل‌های ایران» منتشر کرد.

وی در سال 1325 مساحت جنگل‌های ایران را محاسبه و آن را 18 میلیون هکتار برآورد کرد که شامل 10 میلیون هکتار جنگل و 8 میلیون هکتار زمین های جنگلی بود. این عدد را نخستین محاسبۀ کمابیش علمی دربارۀ مساحت جنگل های ایران می دانند.

در سال 1327 جلد اول و در سال 1329 جلد دوم کتاب «جنگل شناسی» را منتشر کرد که با نشر این کتاب اساس اطلاعات علمی جنگلبانان کشور پی ریزی شد.

با تأسیس بنگاه جنگلها در سال 1328 وی با سمت رئیس هیأت مدیره و مدیر عامل این بنگاه، مشغول فعالیت شد.  

ساعی در پانزدهم آذرماه 1328 نشریۀ مخصوص کارکنان بنگاه جنگل‌ها را با عنوان خبرنامۀ بنگاه جنگل‌ها منتشر کرد که اولین نشریۀ ایرانی در زمینۀ منابع طبیعی بود و موجب ارتقای دانش فنی کارشناسان می‌گردید. این نشریه پس از سالیان دراز با عناوین نشریه بنگاه جنگل‌ها، خبرهای سازمان جنگلبانی و در نهایت فصلنامه جنگل و مرتع به حیات خود ادامه داده است.

او برای جنگل کاری و توسعۀ فضای سبز در تهران گام‌های مؤثری برداشت و به کشت گونه‌های عرعر، سرو، ‌کاج، چنار در تهران و اطراف آن همت گماشت. پارک ساعی تهران و چنارهای خیابان ولی عصر یادگار وی است.

ساعی درخت و جنگل را هدیه‌ای خدایی و سازنده پیکر حیات می‌دانست و این سخن بتهوون، آهنگ ساز آلمانی، را مکرر بر زبان می‌راند:«برای من درخت همانند یک انسان ارزش دارد».

مهندس ساعی با توجه به مشاغل علمی و مسؤولیت‌های اجرایی، همواره برای تحقیق و تفحص و جمع آوری اطلاعات به نقاط مختلف کشور عزیمت می‌کرد که سرانجام در روز 4 دی ماه 1331 هنگام بازگشت از شیراز به تهران، بر اثر سانحۀ سقوط هواپیما درگذشت و بر اساس وصیت نامه اش در دانشکدۀ منابع طبیعی دانشگاه تهران به خاک سپرده شد. مرگ زود هنگام مهندس کریم ساعی باعث تأسف همکاران، شاگردان و مجامع علمی کشور شد و با توجه به این که وی شخصیتی بین المللی داشت، درگذشت او در مطبوعات و محافل کشورهای دیگر نیز بازتاب داشت.  

 

 

منابع

1- اسدی اتویی، علیرضا،1382 ،زنده یاد کریم ساعی ستاره ای درخشان بر تارک جنگلبانی ایران، کیمیای سبز، سازمان جنگلها مراتع و آبخیزداری کشور- معاونت امور جنگل، با همکاری مؤسسۀ تحقیقات جنگلها و مراتع، ص57- 59.

2- بنگاه جنگلها، سالنامۀ 1329، کمیسیون انتشارات بنگاه جنگلها

3- میر محمدی، سید محمد،1382، شناسایی عوامل تخریب جنگلهای شمال ایران، گستره، 207ص.

 

4. www.frw.org.ir

 



 
 
 
< head > < / head > < head > < / head >