جنگل‌های شمال

مقالاتی درباره جنگل‌های هیرکانی (خزری) در شمال ایران

 
مَمرَز
ساعت ۱٠:٥٠ ‎ب.ظ روز شنبه ۳٠ خرداد ۱۳۸۸  

 

 

 

نام علمی:

Carpinus betulus L

= Carpinus vulgaris Mill.

= Carpinus sepium Lam.

= Carpinus ulmifolia Salisb.

= Carpinus ulmoides S.F. Gray.

 

نام انگلیسی:

European hornbeam, hornbeam, horsebeech, white beech, yoke elm

 

نام‌های دیگر: جَلَم، کُرْزِل، تَغَر، تَغار، مَرِز، اُولاس، اُولَس، اُلَس، فاغ

 

مَمرَز از نظر تعداد و حجم، نخستین گونه جنگل‌های شمال است (رسانه و همکاران، 1380) و آن را از تیره غان (Betulaceae) یا از تیره فندق (Corylaceae) به شمار می‌آورند.

 

ویژگی های گیاه ‌شناختی

برگ: تخم ‌مرغی کشیده با قاعده‌ای گرد یا قلبی شکل و نوک تیز با دندانه‌های مضاعف، در حدود 6- 12 سانتی‌متر طول و 3- 6 سانتی‌متر عرض دارد و دمبرگ و پهنک آن صاف و بدون کرک است. تعداد رگبرگ‌های آن بین 10- 15 جفت است.

میوه: برگه‌های میوه ممرز در حدود 3- 5 سانتی‌متر طول دارد و دارای سه لَپ (Lobe) است. لَپ میانی آن بلند و کشیده و با نوکی گرد است و هر کدام رگبرگ میانی مشخصی دارند. فندقه‌های آن نیز پهن و تخم مرغی و بی‌کرک است (ثابتی، 1382).

چوب: از نظر چگالی، نیمه سنگین(D= 0.65- 0.80 gr/cm3) و از نظر سختی نیمه سخت تا سخت است. به دلیل هم‌کشیدگی زیاد، زود ترک می‌خورد. پرداخت آن تا حدی خوب است. مقاومت آن به ویژه در برابر قارچ زیاد است. در کل، دوام طبیعی متوسطی دارد ولی از نظر آغشتگی به مواد شیمیایی چوب مناسبی است و با راش رقابت می‌کند (سلطانی، 1381).

 

پراکنش

درخت ممرز از اروپا تا قفقاز و ایران و در مناطق مختلف جنگل‌های شمال، از جلگه تا ارتفاعات متوسط و میان بند و از اَرَسباران و آستارا تا گُلی داغ انتشار دارد. نمونه فوقانی آن در جنگل‌های نور و زرین‌گُل گرگان تا ارتفاع 1000 متری دیده می‌شود (ثابتی، 1382).

 

بوم‌شناسی

ممرز در خاک معمولی و هر نوع خاک که مقداری آهک داشته باشد می‌روید (شیبانی و میربادین، 1376). ممرز در جوانی گونه‌ای نیمه روشنی پسند است که در سنین بعدی به نور زیاد احتیاج دارد. با این حال روشنایی متوسط را تحمل می‌کند. در تابستان به رطوبت هوا و خاک زیاد احتیاج دارد. این درخت، خاک‌های خنثی (مول مزوتروف) را با ذخیره آبی کافی می‌پسندد، ولی خاک‌های سنگین را از جمله خاک‌های رسی و رسی- سیلیسی یا رسی- آهکی که از نظر عناصر معدنی غذا دهنده، غنی باشند نیز می‌پذیرد. ممرز از رطوبت خیلی زیاد خاک، گریزان است. در کل، اسیدیته زیاد خاک را تحمل نمی‌کند و به همین دلیل در جامعه‌های بلوط یا راش در حال تخریب، که اسیدیته خاک بالاست این گونه ناپدید می‌گردد. لاشبرگ ممرز به خوبی تجزیه می‌شود و گیاخاک مول بسیار خوبی تولید می‌کند و از این نظر بهترین گونه جنگلی است.

ممرز به پتاسیم و نیتروژن زیاد و به کلسیم خیلی زیاد در خاک احتیاج دارد (حبیبی کاسب، 1371). این درخت اغلب همراه با راش، تشکیل جامعه می‌دهد (شیبانی و میربادین، 1376).

 

کاربردها

چوب ممرز در مصارف روستایی کمتر استقبال می‌شود. تخته‌های لَت آن را برای پوشش سقف شیروانی منازل به کار می‌برند (ثابتی، 1382). همچنین از آن برای ساخت شمع معادن و تهیه زغال و تراورس استفاده می‌شود (سلطانی، 1381). از دیگر کاربردهای چوب ممرز تهیه خمیر کاغذ مقوا و ساخت کلید پیانو و دستۀ چکش است. از خود درخت نیز در فضای سبز استفاده می‌شود (شیبانی و میربادین، 1376).

 

 

 

 

منابع

1- ثابتی، حبیب الله، 1382، جنگل‌ها درختان و درختچه های ایران، دانشگاه یزد، چ3، 806+ 64 ص.

2- حبیبی کاسب، حسین، 1371، مبانی خاک ‌شناسی جنگل، دانشگاه تهران، چ1، 424ص.

3- رسانه، یدالله و همکاران،1380، بررسی کمی و کیفی جنگل‌های شمال کشور، مقالات همایش ملی مدیریت جنگل‌های شمال و توسعه پایدار، گستره، جلد 1، چ1، ص 55- 79.

4- سلطانی، مجتبی،1381، چوب شناسی، جزوۀ درسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نوشهر و چالوس، 40ص.

5- شیبانی، حسین علی و علیرضا میربادین، 1376، مشخصات کاربردی درختان و درختچه‌های مناسب فضای سبز، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ورامین، چ1، 214 ص.

 

 



 
 
 
< head > < / head > < head > < / head >