جنگل‌های شمال

مقالاتی درباره جنگل‌های هیرکانی (خزری) در شمال ایران

 
بلندمازو
ساعت ۱٠:۱٩ ‎ب.ظ روز شنبه ۳٠ آبان ۱۳۸۸  

نام علمی:

Quercus castaneifolia C.A.Mey. subsp. castaneifolia

= Quercus Aegilops L. var. castaneifolia (C.A.Mey) C. koch

= Quercus Sintenisiana O. Schwarz

= Quercus castaneifolia C.A.Mey. subsp. eu-castaneifolia A.Camus

= Quercus castaneifolia subsp. subrotundata Djavanchir

= Quercus castaneifolia subsp. triangularis Djavanchir

= Quercus castaneifolia subsp. undulata Djavanchir

= Quercus castaneifolia subsp. incurvata Djavanchir

 

نام انگلیسی:

chestnut-leaved oak

نام‌های دیگر: مازو، میزی، موزی، سیاه مازو، اِشپَر، پالُوط، مایزُو

بلندمازو درختی است از تیره راش (Fagaceae) که در جنگل‌های قفقاز و خزری دیده می‌شود. این گونه در جنگل‌های شمال از جلگه‌های ساحلی دریای خزر تا ارتفاعات بالا و از جنگل‌های گلی داغ و گلستان و گردنهٔ چناران تا آستارا کشیده شده است و جامعه‌هایی خالص و یا آمیخته با ممرز تشکیل می‌دهد و در مینودشت، تا ارتفاع 2100 متری از سطح دریا بالا رفته است (ثابتی، 1382).

 

گیاه شناسی

درختی مرتفع به بلندی تا 50 متر، با پوست شیاردار خاکستری تیره. شاخه‌های جوان کرکدار، به سرعت بدون کرک شونده. جوانه‌ها کوچک، تخم‌مرغی، نوک کند، کرکدار، گوشواره‌ها بلند، خطی، کرکدار، پایا.

برگ‌ها نازک، مستطیلی ـ بیضوی، با قاعده گرد یا گوه‌ای، به طول 7- 18 به عرض 3- 4 سانتی‌متر، در سطح زیرین سبز ـ خاکستری، پوشیده از کرک‌های ستاره‌ای، گاهی بدون کرک شونده، پهنک دندانه‌دار، با دندانه‌های 7-12(14) جفتی، درشت نوکدار؛ رگبرگ‌های فرعی در تمام دندانه‌ها تا رأس دندانه نوک تیز کوتاه ادامه می‌یابد؛ دمبرگ به طول 1- 5/1(2) سانتی‌متر.

گل آذین دم گربه‌ای نر به طول 4- 10 سانتی‌متر، محور گل آذین کرکدار. گل پوش با بریدگی‌های نه چندان عمیق 3- 5 تایی. پرچم‌ها 4- 6 عدد. گل‌های ماده منفرد یا کم، با محور کوتاه، خامه‌ها کوتاه خطی، پیاله به قطر 5/1- 5/2 سانتی‌متر، تا حدی کروی یا نیم کروی، با فلس‌های در بیشتر طول باریک و تخت گون، برگشته، به ندرت بسیار کوتاه و تخت یا فشرده. میوه بلوطی به طول 2- 5/3 سانتی‌متر (مظفریان، 1383).

در پایین تنه بلندمازو در درختان کهن سال، گورچه‌هایی ظاهر می‌شود و مقطع تنه را سینوسی شکل می‌سازد (ثابتی، 1382). ریشهٔ عمیق دارد و پوست آن در سنین بالا، شکاف‌های طولی و عرضی عمیق پیدا می‌کند (ملکی، 1379).

 

 پراکنش

گلستان: مینودشت، رباط قُزلُق، نزدیک گنبدکاووس، علی‌آباد، ارتفاعات کنار رودخانه قُزلُق، شاه‌پسند، نزدیک بهشهر، گرگان، ساحل دریای خزر، لُوِه، پارک گلستان، کوه حاجی‌لَر، نزدیک بندرگز، بین گرگان و زیارت، رادِکان.

مازندران: بین ساری و بهشهر، کُجُور، بین زانُوس و کینْچ، بین کینْچ و دشتِ نظیر، بین گَدُوک و عباس‌آباد، شرق چالوس، نوشهر، نکا، کره سنگ، بین بابلسر و نوشهر.

گیلان: هَرزَویل نزدیک منجیل، نزدیک لاهیجان، بندر انزلی، جنوب هشتپر، جنگل‌های تالش، 20 کیلومتری شرق آستارا، بین آستارا و اردبیل، بین لاهیجان و چالوس (مظفریان، 1383).

 

بوم‌شناسی

بلندمازو درختی نورپسند و طالب خاک‌های آهکی و عمیق است و در برابر سرما مقاومت زیادی دارد (ملکی، 1379). به طور کلی بلوط‌ها خاک‌های عمیق و سنگین و غنی از آب را می‌پسندند. بلندمازو  اغلب در زمین‌هایی با شیب کم یا مسطح می‌روید (حبیبی کاسب، 1371).

 

کاربردها

پوست تنه درخت بلندمازو، حتی برگ آن دارای مقدار زیادی تانَن1 است و به مصرف چرم‌سازی می‌رسد. میزان تانن آن در فاصله 8- 25 سالگی، در حدود 16 درصد است.

چوب بلندمازو سخت و محکم و نفوذ ناپذیر است و برای تهیه تخته بشکه به کار می‌رود. در مصارف روستایی برای ساختن در و پنجره و ستون و تیر ساختمان و همچنین در ساختمان کَندُوج (انبار برنج) و تهیه لَت برای پوشش خانه‌های روستایی مصرف می‌شود (ثابتی، 1382). از چوب آن همچنین برای کشتی‌سازی و تأسیسات آبی و ساخت تراورس و پارکِت استفاده می‌شود. بلندمازوهایی با دوایر سالیانه باریک که بافتی سست و سبک دارند، برای مبل‌سازی، نجاری، بشکه‌سازی، تهیه چوب معدن، تخته‌لَت و روکش‌سازی به کار می‌روند. چوب بلندمازو، نیمه سنگین تا سنگین با چگالی ۶/٠ تا ٩/٠ گرم بر سانتی‌متر مکعب و کمابیش ترد و نیمه سخت با قابلیت شکاف‌خوری خوب است. مقاومت طبیعی آن تا حدی زیاد و کار با آن آسان است (سلطانی، 1381).

 

 

پاورقی

[1] - تانَن (فرانسوی: (tannin, tannin: گروهی از مواد شیمیایی سمی یا غیرسمی فِنول‌دار که از گیاهان به دست می‌آیند و در چرم‌سازی و عکاسی و نساجی به کار می‌روند؛ مازو (انوری، 1382).

 

منابع

1- انوری، حسن،1382، فرهنگ فشرده سخن، سخن، چ1، 2جلد، 2704ص.

      2- ثابتی، حبیب الله، 1382، جنگل‌ها درختان و درختچه‌های ایران، دانشگاه یزد، چ3، 806+ 64 ص.

3- حبیبی کاسب، حسین، 1371، مبانی خاک شناسی جنگل، دانشگاه تهران، چ1 ، 424ص.

4- سلطانی، مجتبی،1381، چوب شناسی، جزوهٔ درسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نوشهر و چالوس، 40ص.

5- مظفریان، ولی الله، 1383، درختان و درختچه‌های ایران، فرهنگ معاصر، چ1، 1003+394+55 ص.

6- ملکی، رضا، 1379، درخت شناسی1، جزوه تایپی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نوشهر و چالوس، 80 ص.

  

 



 
 
 
< head > < / head > < head > < / head >